Viotia Blogs » Οπλαρχηγός Ρούμελης Αθανάσιος Σκουρτανιώτης

urn:www-viotiablogs-gr:feeds:atom Viotia Blogs » Οπλαρχηγός Ρούμελης Αθανάσιος Σκουρτανιώτης Viotia Blogs » Οπλαρχηγός Ρούμελης Αθανάσιος Σκουρτανιώτης c http://www.viotiablogs.gr/%ce%9f%cf%80%ce%bb%ce%b1%cf%81%cf%87%ce%b7%ce%b3%cf%8c%cf%82_%ce%a1%ce%bf%cf%8d%ce%bc%ce%b5%ce%bb%ce%b7%cf%82_%ce%91%ce%b8%ce%b1%ce%bd%ce%ac%cf%83%ce%b9%ce%bf%cf%82_%ce%a3%ce%ba%ce%bf%cf%85%cf%81%cf%84%ce%b1%ce%bd%ce%b9%cf%8e%cf%84%ce%b7%cf%82/2010/03/30/%ce%a0%ce%91%ce%a1%ce%9f%ce%a5%ce%a3%ce%99%ce%91%ce%a3%ce%97_%ce%92%ce%99%ce%92%ce%9b%ce%99%ce%9f%ce%a5___%ce%9f%cf%80%ce%bb%ce%b1%cf%81%cf%87%ce%b7%ce%b3%cf%8c%cf%82_%ce%91%ce%b8%ce%b1%ce%bd%ce%ac%cf%83%ce%b9%ce%bf%cf%82_%ce%a3%ce%ba%ce%bf%cf%85%cf%81%cf%84%ce%b1%ce%bd%ce%b9%cf%8e%cf%84%ce%b7%cf%82-%ce%a4%ce%bf_%ce%ac%ce%b3%ce%bd%cf%89%cf%83%cf%84%ce%bf_%ce%bf%ce%bb%ce%bf%ce%ba%ce%b1%cf%8d%cf%84%cf%89%ce%bc%ce%b1__ Πύργαρης Οπλαρχηγός Ρούμελης Αθανάσιος Σκουρτανιώτης: ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ ''Οπλαρχηγός Αθανάσιος Σκουρτανιώτης-Το άγνωστο ολοκαύτωμα'' c c Διακόσια περίπου άτομα τίμησαν με την παρουσία τους πρώτα πρώτα τον οπλαρχηγό και κατέκλυσαν την αίθουσα. Την εκδήλωση παρουσίασε η πάρεδρος του Δημοτικού Διαμερίσματος Καλλιθέας κα Νικολέττα Γεωργίου. Μίλησαν ο Δήμαρχος Τανάγρας, ο εκδότης του βιβλίου κος Σκουρτανιώτης Βαγγέλης, ο ιστορικός και κοινωνικός ανθρωπολόγος κος Γιάννης Μήτρου, διαβάστηκε χαιρετισμός του ποιητή Θοδωρή Βοριά, μίλησε ο τοπικός ιστορικός ερευνητής και λαογράφος κος Κυριάκος Θανάσης και ο συγγραφέας του βιβλίου Γιώργος Πύργαρης. Χαιρετισμό απηύθηναν, η βουλευτής του ΠΑΣΟΚ Βοιωτίας κα Βάσω Τσόνογλου, η αντινομάρχης κα Βάσω Λάσπη, ο τέως Δήμαρχος Σχηματαρίου και υποψήφιος βουλευτής του ΠΑΣΟΚ κος Γεωργίου Βαγγέλης, ο Δήμαρχος Θεσπιαίων κος Πελώνης Χρήστος και ο υποψήφιος βουλευτής του ΛΑΟΣ κος Κυριάκου Λουκάς. Στην εκδήλωση παρέστησαν και εκπρόσωποι του βουλευτή της ΝΔ κου Γιαννάκη, που λόγω κωλύματος δε κατόρθωσε ο ίδιος να παρευρεθεί.
Την εκδήλωση τίμησαν επίσης με τη παρουσία τους, ο αντινομάρχης Βοιωτίας κος Αγγέλου, ο Δήμαρχος Αυλίδας κος Παύλου Χρήστος, αντιδήμαρχοι και Δημοτικοί Σύμβουλοι διάφορων Δήμων.
Εντύπωση έκανε σε όλους το καταπληκτικό κοινό, που αποτελούνταν από κατοίκους της Καλλιθέας και από άλλα μέρη της Βοιωτίας. Ένα ζεστό κοινό που παρακολούθησε με πολύ ενδιαφέρον, σχεδόν με κατάνυξη, την εκδήλωση.

O τοπικός ιστορικός ερευνητής και λαογράφος, Θανάσης Κυριάκος

Η ομιλία του Θανάση Κυριάκου

Κυρίες και Κύριοι Καλησπέρα σας
Συγκεντρωθήκαμε σήμερα εδώ να υποδεχτούμε και να παρουσιάσουμε το βιβλίο του φίλου του συγχωριανού και συντοπίτη Γιώργου Σκουρτανιώτη με το φιλολογικό ψευδώνυμο Πύργαρης, ένα βιβλίο που έλειπε από την Ελληνική βιβλιογραφία. Έχουν γράψει πολλοί αξιόλογοι ιστορικοί ερευνητές για τον Θανάση Σκουρτανιώτη όπως Ο Γεώργιος Τσεβάς, ο Φανόπουλος, ο Βαγγέλης Μίχας, ο Γιάννης Μήτρου. Το βιβλίο του Γιώργου Πύργαρη είναι μια ολοκληρωμένη μελέτη για τον Οπλαρχηγό της Ρούμελης Θανάση Σκουρτανιώτη. Ας ακολουθήσουμε βήμα, βήμα την πορεία του οπλαρχηγού από την γέννηση του μέχρι την αποφράδα ημέρα του φρικτού θανάτου του στη εκκλησία του Σωτήρος στο Μαυρομάτη Βοιωτίας.
Τετρακόσια ολόκληρα χρόνια η Ελληνική γη, η γη των θεών και των Ηρώων είναι καλυμμένη με το μαύρο πέπλο της σκλαβιάς. Οι Έλληνες ζουν σύμφωνα με τις ορέξεις του τούρκου δυνάστη η γόνιμη γη μετατρέπεται σε τσιφλίκια και τιμάρια. Το 1460 η ιστορική Βοιωτία η πατρίδα του Ησίοδου, του Επαμεινώνδα, του Πελοπίδα, της Κόριννας και του Πίνδαρου προσαρτάται στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Οι κάτοικοι των πεδινών περιοχών αναγκάζονται να ζητήσουν καταφύγιο στα ορεινά χωριά και τις δασωμένες περιοχές. Ένα από τα ορεινά καταφύγια των καμποχωριτών ήτανε και τα Δερβενοχώρια που είναι κουρνιασμένα ανάμεσα στα νοτιοανατολικά προβούνια του Κιθαιρώνα και του ορεινού όγκου της Πάρνηθας. Χτισμένα αντικριστά στα κράσπεδα του οροπεδίου Σκούρτων τα πέντε χωριά Πύλη, Πράσινο, Πάνακτο, Στεφάνη και Σκούρτα είναι κάστρα απόρθητα για κάθε επιδρομέα.
Τα χωριά αυτά έγιναν καταφύγιο των κατοίκων της πεδινής πανάρχαιας ιστορικής Τανάγρας που κάτω από την δυσβάσταχτη φορολογία του δυνάστη αναγκάζονται να εγκαταλείψουν την γόνιμη Ταναγραϊκή γη. Σε ένα από τα πέντε αυτά χωριά της αδούλωτης και βραχόσπαρτης Δερβενοχωρίτικης γης τα Σκούρτα το 1793 γεννιέται το πρώτο από τα επτά παιδιά της οικογένειας Γάτση, ο Νάσης
που αργότερα μετονομάστηκε Σκουρτανιώτης επειδή καταγόταν από τα Σκούρτα. Από μικρό η οικογένεια του τον έστειλε στο μοναστήρι του Οσίου Μελετίου όπου έμαθε λίγα γράμματα και διδάχθηκε τα πρώτα πολιτικά και πολεμικά μαθήματα. Η Επανάσταση του 1821 βρίσκει τον Σκουρτανιώτη αρχηγό ενός μικρού μάχιμου σώματος από ντόπιους Αρβανίτες που σκοπό είχαν την καταπολέμηση της ληστείας και την προφύλαξη των Δερβενοχωριών από επιδρομές.
Ύψωσε από τους πρώτους την σημαία της επανάστασης στην Στερεά Ελλάδα και μαζί με τον Μελέτη Βασιλείου από τα Χασιά και τον Δήμο Αντωνίου από την Λιβαδειά κυρίευσαν την Αθήνα και πολιόρκησαν την Ακρόπολη.
Κύριος του χώρου μεταξύ Πάρνηθος και Κιθαιρώνα χτυπούσε συχνά τους Τούρκους της Χαλκίδας και εμπόδιζε την επικοινωνία τους με Θήβα και Αθήνα αρπάζοντας εφοδιοπομπές και πολεμοφόδια. Ο Μακρυγιάννης γράφει σχετικά με την αποκοπή του εφοδιασμού του Δράμαλη «1822 έβγα του Ιούνη αφού μπήκαν οι Τούρκοι (Δράμαλης) μέσα και πήγαν στο Μοριά, δεν μπόρεσαν να μπάσουν ζαϊρέδες, ότι καθημερινώς τους πολεμούσαμε κλέφτικα εις τα στενώματα…» «…κι όταν όσα περάσουν ζαϊρέδες κάποτε, εκεί όπου ρίχνουν ορδί τους βαρούσαμε τη νύχτα, στην Πέτρα και αλλού και δεν τελεσφορούσαν ποτέ.
Ο γενναίος και ατρόμητος Θανάσης Σκουρτανιώτης με διαλεγμένα παλικάρια από την Θήβα και κάτου, δεν τους άφηναν να ξεμυτίσουν. Τους αφάνιζαν και οι Αθηναίοι…» Αποφασισμένη η Πύλη να καταπνίξει με κάθε τρόπο την επανάσταση στέλνει στην Πελοπόννησο τον Ιμπραήμ. Ο Κιουταχής διορίζεται αρχιστράτηγος της Ρούμελης και τον Απρίλιος 1825 δέκα χιλιάδες Τούρκικος στρατός κατεβαίνει στην Ανατολική Στερεά και αργότερα ο Τζεχαλεντίν Βέης με 4.000 στρατό και 2.000 ιππείς βρίσκεται ενωμένος με το στρατό του Κιουταχή. Την ίδια εποχή οι Τούρκοι της Χαλκίδας αποθρασύνονται και με καθημερινές σχεδόν επιδρομές λεηλατούν και ερημώνουν τα χωριά από Αυλίδα μέχρι Λιβαδειά.
Οι περιοχές αυτές που ζούσαν κάτω από διαρκή κίνδυνο ζητούν προστασία από τον Σκουρτανιώτη.
Με εντολή της Κυβέρνησης ο Σκουρτανιώτη που είχε το Στρατηγείο στα Δερβενοχώρια, ανταποκρίνεται στο κάλεσμα συνάζει 70 εμπειροπόλεμους Δερβενοχωρίτες και ετοιμάζεται για αναχώρηση. Στην απόφαση του αυτή εναντιώνεται ο θείος του ο Παπαδιπλός επισημαίνοντάς του πως εκθέτει σε μεγάλο κίνδυνο την περιοχή με τη αναχώρηση του.
Ο Σκουρτανιώτης προσπαθεί να πείσει τον Παπαδιπλό, ότι δεν θα εγκαταλείψει τα Δερβενοχώρια απλώς θα μετασταθμεύσει σε γειτονικό μέρος από όπου θα εμποδίζει τους Τούρκους να βλάψουν την περιοχή τους και επειδή ο Παπαδιπλός επιμένει ο Σκουρτανιώτης του είπε «Παπά πατρίδα δεν είναι μόνο τα Δερβενοχώρια αλλά ολόκληρη η Ελλάδα.»
Στην απάντηση αυτή ο Παπαδιπλός οσμίζεται το κίνδυνο που διατρέχει ο καπετάνιος οργίζεται και με έντονη φωνή τον προειδοποιεί λέγοντάς του σε αρβανίτικη διάλεκτο «Ντό βές πο ντό μος πρίρες» (Θα πάς αλλά δεν θα γυρίσεις). Ο εγωισμός, και η αρβανίτικη χοντροκεφαλιά δεν τον άφησαν να υπακούσει την συμβουλή του Παπαδιπλού.
Οι Δερβενοχωρίτες θεώρησαν την προειδοποίηση κατάρα πως, δήθεν ο παπάς ξεστόμισε τις λέξεις «Ντό βέσς εδέ τ μος πρίρες» (Να πάς και να μην ξαναγυρίσεις).
Είτε σαν κατάρα είτε σαν προειδοποίηση ο Σκουρτανιώτης έφυγε και δεν ξαναγύρισε πίσω. Έμεινε εκεί στο εκκλησάκι του Σωτήρας στο Μαυρομάτι να φυλάει Θερμοπύλες.
Ο Μακρυγιάννης γράφει στα απομνημονεύματα « αφού λέγει (ο Σουμερλής) για τον Δυσσέα πλήθος ψευτιές τον κατηγορεί και για το χτίσιμο του παπά. Πες και τα αίτια στοριογράφο, και το κοινό είναι κριτής είτε υπέρ είτε κατά. Ένας όπου γένεται προδότης εις τους Τούρκους και αφανίζει τόσα παλικάρια και το γενναίο αγωνιστή Σκουρτανιώτη τον Θανάση με σαράντα ανθρώπους ποιός τον πρόδωσε εις τους Τούρκους;» Οι Δερβενοχωρίτες τα παλικάρια της λεβεντομάνας ελληνικής γης ξεκίνησαν με ένα ψηλό στόχο με ένα ακοίμητo πόθο. Να σταθούν Βιγλάτορες άγρυπνοι φρουροί των πιο υπέροχων ιδανικών της φυλής που σαν κλήρο και σαν προνόμιο έχει να διατηρήσει το πνεύμα της Λευτεριάς.
Ο Γεώργιος Τσεβάς γράφει,
Το πρωινό της 3ης του Οκτώβρη βρίσκει τον Σκουρτανιώτη με τα παλικάρια του στο εκκλησάκι της Αγίας Σωτήρας στο Μαυρομάτι όπου συνάντησαν άγνωστο καλόγερο ονόματι Πανάρετο. Ο χώρος αυτός που επιλέχτηκε για άμυνα και ορμητήριο ήτανε επιλογή του πρωτοπαλίκαρου Γιάννη Δίτσουλα ο οποίος καταγόταν από τα Χώστια, ένα πολύ τολμηρό και αισιόδοξο παλικάρι.
Σε μια ανίχνευση της περιοχής αντιλήφθηκε μια ομάδα Τούρκων να περιφέρεται στην περιοχή και αντί να απομακρυνθεί και να ειδοποιήσει τον αρχηγό έκρινε σκόπιμο να συγκρουστεί μαζί τους. Η άστοχη αυτή ενέργεια του Δρίτσουλα είχε σαν αποτέλεσμα να προδοθεί η θέση και να ματαιωθεί το σχέδιο δράσης. Ο Αρχηγός έδωσε εντολή στους άντρες του να ετοιμαστούν για αλλαγή θέσης γιατί στην θέση αυτή δεν θα μπορέσουν να αντιμετωπίσουν τον Οθωμανικό στρατό. Ο Δρίτσουλας είχε μυαλό αλλά και εγωισμό, αντιστέκεται με πείσμα στη απόφαση αυτή του Αρχηγού λέγοντας του «Θα κάνουμε εδώ αρχηγέ ένα νέο χάνι της Γραβιάς. Θα πιάσουμε την μάντρα της Αγιά Σωτήρας, θα τσακίσουμε τους Τούρκους. Θα σώσουμε την πατρίδα. Θα δοξαστούμε. Έτσι κάναμε με τον Ανδρούτσο στο χάνι της Γραβιάς.
Δεν πρόλαβε να τελειώσει την φράση του και από το παρατηρητήριο ακούγεται να φωνάζει με κομμένη ανάσα ο μικρός παρατηρητής Τάσιος.
«Καπεταναραίοι έρχονται Τούρκοι πολύ εγέμισαν τον κάμπο τους είδα απ’ επάνω απ’ το μεγάλο πουρνάρι ». Ο Σκουρτανιώτης για να μην θεωρηθεί η φυγή του δειλία δίνει εντολή στα παλικάρια του να ταμπουρωθούν στο μαντρότοιχο της εκκλησίας. Με τολμηρές, τυμπανοκρουσίες και αλαλαγμούς οι Τούρκοι προσπαθούσαν να σπάσουν το ηθικό των αμυνόμενων Ελλήνων.
Οι Έλληνες δεν κάπτονται, οι Τούρκοι σιγά, σιγά αποσύρονται, οι επιθέσεις αραιώνουν και σταματούν. O.Σκουρτανιώτης απευθυνόμενος στους άντρες του τους είπε «σε λίγο ή θα φύγουν ή θα έρθει σε αυτούς μεγάλη βοήθεια». Πριν καλά, καλά τελειώσει την λέξη από το μεγάλο πουρνάρι ακούγεται η φωνή του παρατηρητή «έρχονται και άλλοι Τούρκοι απ΄εδώ και απ’ εκεί και καβαλαρέοι από επάνω». Η μόνη σωτηρία η νύχτα αυτή όμως αργούσε σαν και αυτή ήθελε να δει την ανθρωποθυσία.
Δυστυχώς τα πεζοπόρα τμήματα των Τούρκων υπερτερούσαν κατά πολύ σε δύναμη και συνοδεύονταν από μεγάλη δύναμη ιππικού. Τα φυσίγγια τελείωναν δεν είχαν παρά μόνο πέντε ο καθένας τους, η βοήθεια που περίμεναν δεν ερχόταν. Ο Σκουρτανιώτης δίνει εντολή στους άντρες του να μπουν στην εκκλησία, αλλά και εκεί τα πράγματα δυσκόλεψαν. Η εκκλησία ούτε παράθυρα είχε ούτε τρύπες για να μπορούν να πολεμήσουν. Η μάχη γινόταν από την πόρτα και από ένα δίλοβο παραθυράκι.
Η μοιραία στιγμή για τους έγκλειστους ήρθε, τα πυρομαχικά τελείωσαν, οι πυροβολισμοί σταμάτησαν. Η νύχτα άρχισε να απλώνει τα σκοτάδια στην γύρω περιοχή. Οι Τούρκοι
ανέβηκαν στην σκεπή της εκκλησίας και αφού άνοιξαν τρύπες έριξαν στο εσωτερικό της δηλητηριώδη αέρια καθώς και εύφλεκτες ουσίες θειάφι και πίσσα .
Μέσα στην εκκλησία δυο άνθρωποι ήσαν ακόμα ζωντανοί ο Σκουρτανιώτης που παραφυλούσε στην πόρτα και ο καλόγερος Πανάρετος, ο οποίος για να ανασάνει φρέσκο αέρα ξέφυγε της προσοχής του αρχηγού και βγήκε στην αυλή της εκκλησίας. Εκεί τον συνέλαβαν κρυμμένοι Τούρκοι που περίμεναν να σκυλέψουν τους νεκρούς, μετά από πίεση που του άσκησαν απέσπασαν την πληροφορία ότι ο καπετάνιος είναι ζωντανός. Οι Τούρκοι επιτέθηκαν ομαδικά ο καπετάνιος αντιστάθηκε μέχρι την στιγμή που μία εχθρική βόμβα τον βρήκε στο στήθος και το διαμέλισε. Την επόμενη ημέρα ένας μικροκαπετάνιος με λιγοστά παλικάρια έφτασε για βοήθεια, το κακό είχε συντελεστεί, ο Βαγιώτης Παπανικόλας και κάτοικοι της γύρω περιοχής περιμάζεψαν τα διαμελισμένα πτώματα και τα έθαψαν χωρίς την παρουσία και συμμετοχή κάποιας ελληνικής στρατιωτικής μονάδας.
_______________________________

Φίλοι και φίλες ακροατές ευχαριστώ που είχατε την υπομονή να με ακούσετε.
Φίλε Πύργαρη σε ευχαριστώ για την εμπιστοσύνη που έδειξες στο πρόσωπο μου και με ανέβασες στο βήμα αυτό.

Ο Δήμαρχος Τανάγρας Παναγιώτης Κυριάκου

H ομιλία του Δήμαρχου Τανάγρας

Κυρίες κύριοι

Αισθάνομαι ιδιαίτερη χαρά και ικανοποίηση που βρίσκομαι απόψε κοντά σας, ανταποκρινόμενος στη πρόσκληση του αγαπητού συνεργάτη και φίλου Γιώργου Σκουρτανιώτη ή Πύργαρη, στη παρουσίαση του βιβλίου του που έχει ως πρωταγωνιστή τον ήρωα της εθνεγερσίας του 1821, τον οπλαρχηγό Αθανάσιο Σκουρτανιώτη.
Κατ’ αρχήν θα ήθελα επιγραμματικά να αναφερθώ δι’ ολίγον στο πρόσωπο του συγγραφέα σεβόμενος οπωσδήποτε την ταπεινοφροσύνη του.
Γνώρισα τον συγγραφέα πριν τέσσερα περίπου χρόνια, θέτοντας υποψηφιότητα στις Δημοτικές εκλογές του 2006 και τον συμπεριέλαβα στο ψηφοδέλτιό μου. Είναι εύκολος άνθρωπος και όταν τον γνωρίσεις από κοντά, ανακαλύπτεις τις σπάνιες ικανότητές του, τον εξαιρετικό χαρακτήρα του, την ευελιξία του πνεύματός του και τον απόλυτα και συνολικά έντιμο άνθρωπο.
Εξελέγη Δημοτικός σύμβουλος και είναι ένας εξαίρετος συνεργάτης μου. Του ανέθεσα 2 χρόνια τα καθήκοντα του προέδρου του Δημοτικού Συμβουλίου και η συνεργασία μας ήταν καθόλα άψογη.
Η πείρα με έχει διδάξει, ότι ο καλύτερος τρόπος για να αξιοποιηθούν οι ικανότητες των ανθρώπων είναι να τους αφήσεις ελεύθερους να ασκήσουν την δράση τους και να πραγματοποιήσουν τις δυνατότητές τους, καλλιεργώντας ένα αίσθημα ευθύνης για τις πρωτοβουλίες τους. Ο Γιώργος δικαίωσε πλήρως αυτή την αντιμετώπιση και το έργο που έκανε σαν πρόεδρος του ΔΣ ήταν σημαντικότατο και επιτυχημένο. Συνεχίζει δε να ενδιαφέρεται και να εργάζεται με τον ίδιο ζήλο και μετά την παράδοση των καθηκόντων του.
Είναι άνθρωπος των γραμμάτων, ευαίσθητος στα εθνικά μας θέματα και σχολαστικός μελετητής της αρχαίας αλλά και της νεώτερης ιστορίας της πατρίδας μας.
Ξεκινώντας λοιπόν από μια εσωτερική παρόρμηση και ανάγκη του χαρακτήρος του, αλλά και με την φιλοδοξία να φέρει στο φως ένα πολύ λίγο γνωστό κομμάτι της ιστορίας μας, επιχείρησε την συγγραφή του βιβλίου που έχετε στα χέρια σας, το οποίο αποτελεί μια ιστορική αναδρομή και αναφέρεται στη λεπτομερή και ακριβή περιγραφή της σύντομης ζωής, το έργο και τον ηρωικό θάνατο ενός σπουδαίου συμπατριώτη μας του Αθανασίου Σκουρτανιώτη.
Είναι αλήθεια ότι η ένδοξη και μακραίωνη ιστορία της φυλής μας, είναι γεμάτη από ηρωισμούς και κατορθώματα. Κάθε γωνιά της πατρίδος μας έχει να επιδείξει συνταρακτικά γεγονότα που προκαλούν δέος και θαυμασμό, γιατί πολλές φορές οι πρόγονοί μας ήλθαν αντιμέτωποι με τον θάνατο και τον αψήφησαν, επιλέγοντας ενσυνείδητα την αυτοθυσία προκειμένου να προασπίσουν τα ιδανικά της φυλής μας και τις ηθικές αξίες, αυτές που δίνουν νόημα και ουσία στη ζωή μας, όπως είναι η αγάπη προς τη πατρίδα, η ελευθερία, η πίστη στο Θεό, η πίστη στο καθήκον.
Ένας σπουδαίος λοιπόν ήρωας, μια εξέχουσα προσωπικότητα του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα του ’21, που έδρασε στην ευρύτερη περιοχή μας, ήταν ο Αθανάσιος Σκουρτανιώτης, ο οποίος, παρά το νεαρό της ηλικίας του, χάρις στα ηγετικά του προσόντα και χαρίσματα, ανεδείχθη οπλαρχηγός και πρωτοστάτησε στον αγώνα για τη λευτεριά, προσφέροντας το πολυτιμότερο αγαθό, την ίδια του τη ζωή.
Δυστυχώς έπρεπε να φθάσω 60 ετών, για να μάθω την ιστορία και το έργο του, καθόσον η επίσημη ιστορία του έθνους μας, δεν αναφέρει τίποτα για την αυτοθυσία αυτού και των 70 περίπου συντρόφων του, όταν στις 26 Οκτώβρη 1825 στο εξωκλήσι του Σωτήρος στο Μαυρομάτι Θηβών, περικυκλωθέντες από 800 Τούρκους, αφού εξαντλήθηκαν τα πυρομαχικά τους, έγιναν ολοκαύτωμα και έπεσαν μέχρι ενός, έμειναν εκεί και προτίμησαν τον θάνατο, ενώ είχαν την ευκαιρία να διαφύγουν. Γνώριζαν ότι ο αγώνας ήταν άνισος και μάταιος κι όμως έμειναν εκεί, θέλοντας να διαψεύσουν αυτούς που τους αμφισβήτησαν και να αποδείξουν για άλλη μια φορά με τη λεβεντιά τους και τη παλικαριά τους ότι το δέντρο της λευτεριάς για να βλαστήσει και να δώσει καρπούς, πρέπει να ποτιστεί με αίμα.
Ανατρέχοντας κανείς στα γεγονότα πριν και μετά το ολοκαύτωμα του Μαυροματίου, διαπιστώνει με πικρία ότι στη μεγάλη αυτή καταστροφή, σημαντικό ρόλο έπαιξε η ζηλοφθονία και η διχόνοια, που όπως είναι γνωστό, αποτελούν το σαράκι που κατατρώγει κατά καιρούς τους Έλληνες, κατάρα αθεράπευτη της φυλής μας, που δεν αφήνει να φθάσουμε τη πατρίδα μας στο επίπεδο που της πρέπει.
Ο Γιώργος Πύργαρης, γνήσιος απόγονος και συγγενής του ήρωα, κατέβαλε μεγάλη προσπάθεια και κατάφερε να συγκεντρώσει όλα τα στοιχεία που υπήρχαν σκόρπια από δω κι από κει και με γλαφυρότητα, με κάθε λεπτομέρεια και ακρίβεια, περιγράφει τα γεγονότα της περιόδου εκείνης.
Πιστεύω ότι ο συγγραφέας με στόχο την ιστορική αλήθεια, κατάφερε να φωτίσει απ’ όλες τις πλευρές, τα αφορούντα τον μεγάλο Βοιωτό οπλαρχηγό του ’21, για τον οποίο είμαι βέβαιος, ότι όποιος διαβάσει το βιβλίο αυτό, θα αισθανθεί ιδιαίτερη συγκίνηση και υπερηφάνεια.
Τελειώνοντας θα ήθελα και πάλι να συγχαρώ τον εκλεκτό συγγραφέα του βιβλίου για το θαυμάσιο έργο του και να του ευχηθώ να έχει υγεία και να συνεχίσει να μας προσφέρει και άλλα τέτοια έργα.

Ευχαριστώ.

Ο ιστορικός και κοινωνικός ανθρωπολόγος Γιάννης Μήτρου

Ομιλία από τον κο Μήτρου

ΚΥΡΙΕΣ ΚΑΙ ΚΥΡΙΟΙ ΚΑΛΗΣΠΕΡΑ ΣΑΣ
Για την πλήρη κατανόηση των περιεχομένων του παρόντος βιβλίου κρίναμε σκόπιμο να περιγράψουμε περιεκτικά όλα τα στοιχεία εκείνα που εμπλούτισαν την όλη προβληματική του συγγραφέα για τη διερεύνηση της υπόθεσης Σκουρτανιώτη.
Η διαδικασία ανάλυσης και επεξεργασίας των αρχειακών πηγών, προϋποθέτει την ύπαρξη ενός ιδεολογικοπολιτικού μανδύα ο οποίος συντελεί στο να μην κατασταθεί το προϊόν της επιστημονικής σκέψης άχρωμο, άοσμο και χωρίς ύφος. Έτσι, στην καταληκτική εργασία τα γεγονότα έχουν ήδη διαποτιστεί από τις συναισθηματικές προθέσεις του συγγραφέα και έχουν εξαχθεί κατά τρόπο που ναι μεν μπορεί να προκαλούν στον αναγνώστη αβεβαιότητα ως προς το βαθμό της ειλικρινούς αποτύπωσης του αντικειμένου, αλλά ουσιαστικά επιτυγχάνουν την αμεσότερη ερμηνεία ατομικών και συλλογικών συμπεριφορών.
Αντίθετα με την παραδοσιακή, η σύγχρονη ιστορική θεώρηση, έχοντας στρέψει τον αναλυτικό της φακό περισσότερο στην ερμηνεία και λιγότερο στην αφήγηση, εντάσσει την ατομική διαδρομή του Αθανασίου Σκουρτανιώτη που διαγράφηκε από συνεργασίες υψηλού στρατιωτικού επιπέδου μέσα στην επιτυχημένη πορεία που ακολούθησε το επαναστατημένο γένος.
Στην παραπάνω λογική, εντάσσεται και η γόνιμη προσπάθεια του Γιώργου Πύργαρη, που θα αποτελέσει σίγουρα ένα θεωρητικό κορμό στήριξης για τους μετέπειτα επιστήμονες, ένα βασικό εργαλείο μελέτης των εγχώριων κοινωνικών δομών, οι οποίες σαφώς επέδρασαν, όσο επέδρασαν στην υπερτοπική πραγματικότητα. Ο συγγραφέας αναλύει με δεξιοτεχνία τις ποίκιλες και αξεπέραστες στρατηγικές ικανότητες και δεξιότητες του οπλαρχηγού, ενώ το συνολικό του έργο πλημμυρίζει από ολοκάθαρους υπαινιγμούς για τις συνθήκες που οδήγησαν στο βίαιο και αναπάντεχο θάνατό του. Βασανιστικά ερωτήματα που τίθενται ανελλιπώς από το συγγραφέα απαντιούνται με σαφήνεια στο βαθμό, που η μέχρι σήμερα έρευνα των αρχειακών πηγών παραμένει επαρκής. Δηλαδή, υπαινισσόμαστε ότι η πλήρης διερεύνηση των γνωστών γραπτών πηγών και η παραγωγή «τελεσίδικων» ιστορικών συμπερασμάτων, απαιτούν πολυετείς ατομικές προσπάθειες, που όπως καταλαβαίνουμε είναι ανέφικτο να πραγματοποιηθούν. Για το λόγο αυτόν, ακολουθούνται συγκεκριμένοι τεχνικοί βηματισμοί, που καλύπτουν κάθε φορά συγκεκριμένα τμήματα του συνολικού πεδίου έρευνας, συμβάλλοντας σταδιακά στην κατασκευή μιας γέφυρας επικοινωνίας, η οποία οδηγεί στην εξαγωγή ακριβέστερων συμπερασμάτων για τα γεγονότα.
Εισδύοντας στο παρελθόν λοιπόν, θα διαπιστώσουμε ότι, από τα μέσα του 19ου αιώνα που το θέμα Σκουρτανιώτη άρχισε να αναμοχλεύεται και να γνωστοποιείται μέσα στις σχολικές Θηβαϊκές αίθουσες από τις περιοδικές και διάσπαρτες ομιλίες του διδασκάλου Επαμεινώντα Παπαβασιλείου, προχωρήσαμε στα τέλη του ιδίου αιώνα σε μια ακριβέστερη έγγραφη περιγραφή που πραγματοποιήθηκε από τον νομικό Ευκλείδη Βαγιάννη, για να καταλήξουμε το 1928 στο γνωστό έργο του Γεωργίου Τσεβά, το οποίο με κύριο άξονα την προφορική παράδοση προχώρησε στην ανασύνθεση της βοιωτικής ιστορίας. Στις αρχές της δεκαετίας του ’70 η μελέτη του Γεωργίου Φανόπουλου έφερε στο φως ένα τμήμα από τα αρχεία Βλαχογιάννη και μαζί τους έθεσε επί τάπητος πρόσθετους λόγους αμφισβήτησης των ως τότε καταγραφέντων. Πρόσφατα, το 2004, η ανασκόπηση των αρχείων της εθνικής παλιγγενεσίας, έδωσε μια νέα ώθηση στη μεθοδολογική προσέγγιση και μια ευκαιρία στο αναγνωστικό κοινό να προχωρήσει σε διαφορετικούς όρους πρόσληψης του παρελθόντος, το οποίο θα ήταν αποδεσμευμένο από την προφορική παράδοση η οποία σημειωτέον είχε απεκδυθεί εν μέρει από τις προγενέστερες εργασίες των Βαγγέλη Μίχα και Θανάση Κυριάκου. Σήμερα το πόνημα του Γιώργου Πύργαρη με εύπεπτο, λογοτεχνικό και αποκαλυπτικό τρόπο ξεδιπλώνει όλες τις ως τώρα πτυχές της υπό εξέλιξη έρευνας, συμπεριλαμβάνοντας στο ενεργητικό του κρίσιμες παραμέτρους για την πλήρη κατανόηση της αθέατης ιστορικής πραγματικότητας. Αν τώρα σε έναν επόμενο βήμα μελετηθεί νέο υλικό, τότε ενδεχόμενα δεν αποκλείεται να προκύψουν κάποια στοιχεία που να είναι σε θέση να δυναμιτίσουν την υπάρχουσα κατάσταση και να φωτίσουν νέες πτυχές -προς το παρόν αμυδρές- του μεγάλου κάδρου των γεγονότων.
Κοντά σε αυτά θα πρέπει να προσθέσουμε πως οι παραγόμενες επιστημονικές σκέψεις είναι διαποτισμένες και από τα κοινωνικά χαρακτηριστικά της εποχής μέσα στην οποία αναφύονται. Έτσι, η ιστορία, που θα παραχθεί από μια κοινωνία με υλιστικούς προσανατολισμούς, θα διέπεται προφανώς από στοιχεία που υποτονίζουν την συμβολή των παραδοσιακών όρων στη διαμόρφωση κοινωνικών και πολιτικών συσχετισμών, ενώ θα υπερτονίζουν την ολοκληρωτική επιρροή των οικονομικών συνθηκών στην ιστορική διαπραγμάτευση.
Αλλά, ας δούμε, σε ένα δεύτερο στάδιο τον τρόπο με τον οποίο όλα τα παραπάνω συμπλέκονται και συνυφαίνονται με τα γεγονότα μέσα στις σελίδες του παρόντος βιβλίου, έχοντας δύο υποθέσεις εργασίας, ότι οι μεν πολιτικοστρατιωτικοί κύκλοι των δερβενοχωριτών δε μπόρεσαν να απαγκιστρωθούν από τη δίνη των ευρύτερων επαναστατικών δρώμενων και ότι οι δε τοπικοί δυνάστες όπως οι Κωλέττης, Ευμορφόπουλος και Γκούρας, για την υλοποίηση των σκοπών τους υπέβοσκαν και έφταναν μέχρι και στον ολοκληρωτικό αφανισμό ή τη φυσική εξόντωση των αντιπάλων τους.
Ας παρακολουθήσουμε τα γεγονότα. Στο πρώτο τέταρτο του 19ου αιώνα δυτικοί περιηγητές διαπίστωναν την έλλειψη καλλιεργήσιμων εκτάσεων στο βοιωτικό χώρο, η οποία μείωνε τη φοροδοτική δυνατότητα του γραικού παραγωγού, περιόριζε τους διαθέσιμους φορολογικούς πόρους και οδηγούσε κατά συνέπεια στην υψηλή φορολόγηση των εγχώριων παραγόμενων αγαθών από το οθωμανικό κράτος. Το κράτος προσπόριζε σημαντικά οφέλη από την καλλιέργεια του βαμβακιού στη Λειβαδιά, που όμως διοχετεύονταν απευθείας στο θησαυροφυλάκιο του Αλή πασά, ενώ στο καζά της Θήβας τεράστιος ήταν ο ρόλος των δερβενοχωριτών που με την φύλαξη των στενών και την προστασία των χρηματαποστολών διαφύλατταν τα συμφέροντα των οθωμανών τιτλούχων, εξασφαλίζοντας σταθερές πηγές προσόδους για το κράτος, που αν δεν υπήρχαν το βάρος τους θα μετακυλύοταν στους χωρικούς. Ανάμεσα στους δύο ανταγωνιστικούς κόσμους, δημιουργήθηκαν ισχυρότατες σχέσεις συμφέροντος και αλληλοδεσμεύσεις που οδήγησαν ένα μεγάλο τμήμα των παραγόμενων οικονομικών πλεονασμάτων να μεταφερθεί από τα χέρια της αδηφάγου οθωμανικής στα χέρια της ελληνικής κοινοτικής διοίκησης. Την ίδια στιγμή, προεστοί και στρατιωτικοί μέσα σε ένα γενικευμένο κλίμα υποταγής στην ισχύ των οθωμανών, έπνιγαν τα μικροσυμφέροντά τους στο βωμό της διατήρησης των παραδοσιακών δεσμών εξουσίας με τους ντόπιους χωρικούς, δεσμοί οι οποίοι ευλογούνταν και από την θρησκευτική ιεραρχία. Σε γενικές γραμμές, μέσα σε αυτή την ατμόσφαιρα έδρασε ο Θανάσης Σκουρτανιώτης που γρήγορα εξελίχθηκε σε αδιαφιλονίκητο στρατιωτικό αρχηγό των δερβενοχωριτών, σεβόμενος πάντοτε τις τοπικές ιεραρχίες και τις ισορροπίες μέσα στις κοινότητες, συμπλέοντας δηλαδή με τις στοχεύσεις των κοινοτικών και θρησκευτικών ηγητόρων οι οποίοι τον πατρονάριζαν. Μολονότι η σχέση των δερβενοχωριτών με τους οθωμανούς ήταν οικοδομημένη σε μια πανίσχυρη βάση αλληλοσυμφέροντος, το 1821, στις αρχές του Αγώνα τέθηκε σε σκληρή δοκιμασία και ακαριαία κλονίστηκε και κατέρρευσε από την ασυγκράτητη ορμή του επαναστατικού ρεύματος. Σημαντικό ήταν ότι κατά τον τελευταίο ασπασμό των μεταξύ των σχέσεων, οι οθωμανοί μετά από μικροαψιμαχίες εγκατέλειψαν χωρίς απώλειες τη Θήβα, αλλά και η ίδια η πόλη γλίτωσε την πυρά, εξασφαλίζοντας μιαν ανεκτή κατάσταση για τη συνέχεια.
Εν τω μεταξύ ο θάνατος του αρχηγού των δυνάμεων της Ανατολικής Χέρσου Ελλάδος, Αθανάσιου Διάκου, μετά τη Μάχη της Αλαµάνας στις 22 Απριλίου 1821 δηµιούργησε κενό εξουσίας, η πλήρωση του οποίου επιτεύχθηκε με την τοποθέτηση στη θέση του, του αρχιστράτηγου Οδυσσέα Ανδρούτσου, ο οποίος μάλιστα έγινε και ο κυριότερος εκφραστής των στρατιωτικών συμφερόντων στην περιοχή, επιδιώκοντας στις νέες συνθήκες την αλλαγή των προεπαναστατικών σχέσεων εξουσίας, σε βάρος φυσικά των προεστών. Όλοι οι στρατιωτικοί και ο Σκουρτανιώτης που παρευρέθηκαν στη Συνέλευση των Σαλώνων τον Νοέμβριο του 1821 τέθηκαν απαρέγκλιτα στο πλευρό του ελπίζοντας ότι θα γίνουν και οι αδιαμφισβήτητοι διεκδικητές της τοπικής εξουσίας, δηλαδή οι διεκδικητές των δεκάτων και δοσιμάτων των αγροτικών προϊόντων. Λίγες ημέρες προηγουμένως στις 15 Νοεμβρίου είχε συσταθεί ο Άρειος Πάγος, η απάντηση δηλαδή των προεστών στις ενδόμυχες βλέψεις των στρατιωτικών, ο οποίος και αποτελούσε το ανώτατο πολιτικό όργανο διοίκησης της Ανατολικής Χέρσου Ελλάδος, κάτω από την σκέπη του οποίου τέθηκαν ευθύς εξαρχής οι κοινοτικές διοικήσεις για να προστατευτούν. Μάλιστα, η δημιουργία ενός κεντρικού ταμείου διαχείρισης και διανομής των πόρων απάλλαξε τις κοινοτικές διοικήσεις από το βάρος της συντήρησης ενόπλων σωµάτων, δίνοντάς τους μια νέα προοπτική κερδοφορίας εις βάρος των χωρικών. Οι χωρικοί που είχαν τώρα επιβαρυνθεί και με τα δοσίματα ενός νέου φορολογικού μέτρου της «κάσσας του γένους» όπως λεγόταν και το οποίο είχε προωθήσει ο Άρειος Πάγος οδηγήθηκαν στην εξαθλίωση και ένα βήμα πιο κοντά στον Οδυσσέα Ανδρούτσο. Οι σχέσεις δερβενοχωριτών και Ανδρούτσου διαπνέονταν από ομόνοια και αλληλεγγύη, όπως μαρτυρούν τα έγγραφα της εποχής.
Στα 1822 το πεδίο αναμέτρησης των οπλαρχηγών με τους προεστούς και τους αρεοπαγίτες μεταφέρθηκε στις πλούσιες προσοδοφόρες πεδιάδες των επαρχιών της Αθήνας και της Ευρίπου. Ο προκλητικός διορισμός από τον Άρειο Πάγο ενός Θεσσαλού στρατιωτικού, του Διαμαντή Νικολάου στη θέση του οπλαρχηγού των διοικητικών στρατευμάτων στην Εύβοια, οδήγησε για πρώτη φορά από την αρχή της επανάστασης όλους τους οπλαρχηγούς προσκείμενους στον Ανδρούτσο σε ανοιχτή εμφύλια αντιπαράθεση διότι ουσιαστικά έχαναν τα κεκτημένα στις περιοχές που προεπαναστατικά ήλεγχαν. Στη φάση αυτή το μέγιστο μέρος των προεστών της Θήβας και των δερβενοχωρίων συντάχθηκε με τους οπλαρχηγούς, για να αποφύγει ενδεχόμενη απομόνωση και να διατηρήσει σε κάποιο βαθμό τους παλιούς συσχετισμούς δυνάμεων. Μία αίτηση των δερβενοχωριτών και του Σκουρτανιώτη προς το Βουλευτικό του Δημήτριου Υψηλάντη, το Φεβρουάριο του 1822, που του ζητούσαν επίμονα την άδεια εκστράτευσης κατά του Κιαμήλ Μπέη και σε περίπτωση στρατιωτικής επικράτησης την ιδιοποίηση μέρους των πολεμικών λαφύρων, αποκάλυπτε τη μείωση της δυνατότητας άντλησης των παραγόμενων γεωκτηνοτροφικών πόρων στα Δερβενοχώρια, που είχε πληγεί έντονα από τις οθωμανικές καταστροφές, την απομύζηση των αρεοπαγιτών και την εκτεταμένη ανασφάλεια.
Στο τομέα των Αθηνών η αγωνιώδης προσπάθεια του Ανδρούτσου να θέσει υπό τον πλήρη έλεγχό του το φρούριο της Ακρόπολης μέσω του πολιτικού προσεταιρισμού των προκρίτων, τον εξώθησε να συγκαλέσει τον Σεπτέμβριο του 1822 τη Συνέλευση των Αθηνών και να οδηγηθεί στη λήψη μιας εσπευσμένης και τελικά αμφιλεγόμενης πολιτικής απόφασης, όπου έδινε το δικαίωμα συναγωγής των φορολογικών εισπράξεων των δερβενοχωρίων στους αθηναίους προκρίτους. Την συγκεκριμένη πράξη υπέγραψαν και οι αυτόχειρες Θηβαίοι αεροπαγίτες Παναγιώτης Σαπουτζής και Σωτήριος Δούρος. Από το χρονικό αυτό σημείο οι σχέσεις μεταξύ του αρχιστράτηγου και των τοπικών παραδοσιακών αρχών εξουσίας καθώς και του εξαρτώμενου μέλους τους Σκουρτανιώτη διαταράχθηκαν ανεπανόρθωτα, όπως έδειξαν οι εξελίξεις. Το Μάιο του 1823 οι δημογέροντες Δερβενοχωρίων διαμαρτυρήθηκαν έντονα στη Διοίκηση για την φοροεισπρακτική αυθαιρεσία, αξιώνοντας την ακύρωσή της, αλλά ο πρόεδρος του Εκτελεστικού Μαυρομιχάλης τους αγνόησε επιδεικτικά κρίνοντας ότι στην παρούσα συγκυρία ήταν ασύμφορη η αποδυνάμωση των παραδοσιακών ηγετικών ομάδων στην Ανατολική Ελλάδα.
Αντίθετα η κυβέρνηση Κουντουριώτη, που ανέλαβε τον Ιανουάριο του 1824 και ήταν η κύρια διαχειρίστρια των αποφάσεων της Β΄ Εθνοσυνέλευσης του Άστρους στην οποία οι Υδραίοι προεστοί κατίσχυσαν έναντι των στρατιωτικών, έθεσε αμέσως υπό αμφισβήτηση τα φορολογικά δικαιώματα των Αθηναίων επί των προσόδων των δερβενοχωρίων πλήττοντας έτσι σοβαρά τα συμφέροντα του Ανδρούτσου. Οι σχέσεις όμως του Σκουρτανιώτη με τους προεπαναστατικούς και παραδοσιακούς οπλαρχηγούς είχαν πλέον διαρραγεί. Έτσι, όταν ο Ιουσούφ πασάς Περκόφτσαλης, φρούραρχος Δοβρουτσάς έφτασε τον Ιούλιο του 1823 για να καθυποτάξει την Εύβοια, κλήθηκαν από τη Διοίκηση και συνενώθηκαν για να τον αντιμετωπίσουν οι δυνάμεις του Θηβαίου Μήτρου Τριανταφυλλίνα, του Λειβαδίτη Βασίλη Μπούσγου και του δερβενοχωρίτη Θανάση Σκουρτανιώτη με τις αντίστοιχες δυνάμεις ενός ορκισμένου εχθρού του Ανδρούτσου, φίλου του Κωλέττη και των αρεοπαγιτών, του Θεσσαλού δηλαδή Διαμαντή Νικολάου, κάτι που πριν τη συνέλευση των Αθηνών, θα ήταν εντελώς αδιανόητο να συμβεί. Και σαν να μην έφτανε αυτό οι παραπάνω φίλιες δυνάμεις στο πρώτο κέλευσμα της μάχης με το πρώτο φως της ημέρας εγκατέλειψαν άνανδρα τον Σκουρτανιώτη και τον άφησαν γυμνό και ανυπεράσπιστο μπροστά στις οθωμανικές ορδές ώστε να τον εξαφανίσουν. Ο στρατιωτικός Θανάσης Σκουρτανιώτης γλίτωσε από βέβαια τύχη έχοντας αντιστηρίγματα το θάρρος και την πολεμική του ικανότητα εκεί στα προδοτικά και τρομερά στενά της Παγώνδας. Τώρα μόλις, είχε αντιληφθεί ότι είχε μπλεχθεί για τα καλά στα γρανάζια ενός γιγάντιου νοσηρού πολιτικού παιχνιδιού, τους κανόνες του οποίου δεν μπόρεσε ποτέ να παρακολουθήσει. Και αν στα επιβλητικά στενά της Παγώνδας γλίτωσε και από τύχη από τα νύχια του Ιουσούφ πασά της Δοβρουτσάς, δεν θα γλίτωνε από τα μακρύτερα νύχια του Ομέρ πασά της Καρύστου 2,5 χρόνια μετέπειτα στην Αγία Σωτήρα Μαυροματίου.
Τον Απρίλιο του 1824 είχαν ολοκληρωθεί οι εργασίες μιας σημαντικότατης Συνέλευσης, εκείνης των Σαλώνων που τα ψηφίσματά της παγίωσαν με τον πλέον ρητό και δραματικό τρόπο, πρώτο, την πλήρη απομάκρυνση των οπλαρχηγών από την διαχείριση των τοπικών πόρων, δεύτερο, τον τερματισμό της διοικητικής εξάρτησης των Δημογερόντων από τα συμφέροντα των οπλαρχηγών και τρίτο, την πλήρη εξάρτηση των οπλαρχηγών από τη μισθοδοσία της κεντρικής διοίκησης. Κατά αυτόν τον τρόπο είχε ολοκληρωθεί η ανατροπή ενός προαιώνιου συσχετισμού δυνάμεων στο εσωτερικό των κοινοτήτων της ΑΧΕ. Ήταν το τέλος μιας εποχής για την οποία τόσο σκληρά είχαν παλέψει μεταξύ τους οπλαρχηγοί και προεστοί ώστε να την διαμορφώσουν.
Με βάση το πνεύμα των παραπάνω εξελίξεων η Προσωρινή Διοίκηση που την καθοδηγούσε ο Ιωάννης Κωλέττης, προχώρησε τον Ιούλιο του 1824 στη σύσταση τεσσάρων στρατοπέδων για να ελέγξει τους στρατιωτικούς και να αντιμετωπίσει τα αιγυπτιακά στρατεύματα που προέλαυναν απειλητικά και λυσσαλέα προς το κεντρικό ελληνικό επαναστατικό χώρο. Το στρατόπεδο των Δερβενοχωρίων πέρασε στη διοίκηση του ξένου προς τον τόπο Διονυσίου Ευμορφόπουλου, ο οποίος εδρεύοντας στα Καβάσαλα απέκτησε γρήγορα άμεση πρόσβαση στη δυνατότητα επιστράτευσης εντόπιων ένοπλων χωρικών, οι οποίοι κάτω από το δέλεαρ μιας παχυλής και σίγουρης μισθοδοσίας αποσχίζονταν από τον φυσικό τους αρχηγό Θανάση Σκουρτανιώτη περιορίζοντας έτσι την στρατιωτική του ισχύ. Για να πετύχει μάλιστα ο Ευμορφόπουλος την απόλυτη επικράτηση επί των Δερβενοχωριτών, υπέδειξε στην Κυβέρνηση ως χρηματοδοτική πηγή για την συντήρηση των στρατιωτών του τα έσοδα των Δερβενοχωρίων, εκμηδενίζοντας έτσι και την οικονομική και κατ’ επέκταση πολιτική ισχύ των προεστών. Τα δερβενοχώρια του Σκουρτανιώτη είχαν για τα καλά διέλθει την πύλη μιας ιδιαίτερης φάσης εσωστρέφειας και αποκλειστικής εξάρτησης από το στρατόπεδο Ευμορφόπουλου. Ήταν μια δυσάρεστη εξέλιξη, που μας εξηγεί στη συγκεκριμένη συγκυρία, αφενός μεν το περιορισμένο εύρος του στρατεύματος Σκουρτανιώτη και αφετέρου δε την τάση προσκόλλησης του οπλαρχηγού στις δυνάμεις του αρχιστράτηγου Γκούρα, οι οποίες μάστιζαν όλη την περιοχή από την Αθήνα μέχρι και τη Λιβαδειά. Έτσι, το καλοκαίρι του 1824 ο Σκουρτανιώτης υποχρεώθηκε από φιλότιμο μονάχα και από αγάπη για την πατρίδα του, να συμμετάσχει σε κοινές με τους Μαμούρη και Ρούκη επιχειρήσεις καταστροφής του στρατεύματος του Ομέρ πασά της Καρύστου και τις οποίες διοικούσε ο αρχιστράτηγος Γιάννης Γκούρας. Ο τελευταίος επιδιώκοντας να αποδείξει τη στρατιωτική του υπεροχή έναντι του εξοστρακισμένου Ανδρούτσου ο οποίος δεν είχε καταφέρει ποτέ να επιφέρει ένα καίριο πλήγμα στις εχθρικές δυνάμεις του Ομέρ πασά, επιδίωξε να παραπλανήσει και να παρασύρει το εχθρικό στράτευμα σε ένα δικής του επιλογής πεδίο μάχης, ώστε να το συντρίψει. Ήταν μια στόχευση που δεν επιτεύχθηκε ποτέ.
Συνολικά, μέχρι τον Μάρτιο του 1825 η Κυβέρνηση και οι πολιτικοί της εκφραστές Κωλέττης και Μαυροκορδάτος, μετά την ολοκλήρωση και της δεύτερης φάσης του εμφυλίου πολέμου, τον εγκλεισμό του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη στη φυλακή, την έναρξη επιχειρήσεων σύλληψης του Ανδρούτσου με την κατηγορία συνεργασίας με τον εχθρό, την αποκλειστική διαχείριση των συναπτόμενων εξωτερικών δανείων και την παροχή μισθολογικών βαθμών, είχε επιτύχει την ολοκληρωτική καθυπόταξη του συνόλου του ελληνικού στρατιωτικού κόσμου στις βλέψεις και τις προθέσεις της. Με λίγα λόγια δηλαδή, στο δεύτερο εµφύλιο στα τέλη του 1824 τα ρουμελιώτικα στρατεύματα και οι οπλαρχηγοί συμπαρατάχθηκαν µε τη Διοίκηση και τους Νόµους, µε τη πλευρά, δηλαδή, που διαχειριζόταν τα δάνεια. Ήταν μια απόλυτη και συντριπτική επιβολή εξουσίας πάνω στους εσωτερικούς εχθρούς και μια ολοσχερής ανατροπή των παραδοσιακών σχέσεων εξουσίας που ολοκληρώθηκε με την άνανδρη δολοφονία του Οδυσσέα Ανδρούτσου από το κάποτε πρωτοπαλίκαρό του Γκούρα τον Ιούνιο του 1825.
Λίγο πριν, η άσκοπη αιματοχυσία του Παπαφλέσσα στο Μανιάκι έδειξε καθαρά ότι η Επανάσταση είχε φτάσει σε ένα κομβικό και οριακό σημείο και απαιτούνταν η συγκρότηση τακτικού στρατεύματος αφού το ως τότε άτακτο δεν είχε μπορέσει να αναχαιτίσει την επέλαση του Ιμπραήμ πασά της Αιγύπτου προς το κέντρο της Πελοποννήσου. Η επανάσταση παρά την προσωρινή νίκη στους Μύλους στις 13 Ιουνίου 1825, από τους Μαυρομιχάλη, Υψηλάντη και Μακρυγιάννη, διερχόταν τις πιο κρίσιμες και επικίνδυνες στιγμές της μικρής της ιστορίας.
Μέσα στα πλαίσια της ολικής αντιπαλότητας και της καχυποψίας των διαμορφωμένων ταξικών πλέον δυνάμεων, της γενικευμένης ηττοπάθειας, της απέλπιδος προσπάθειας για μια νικηφόρα εκστρατεία, καθώς και του βάσιμου ελληνικού φόβου για μια ενδεχόμενη σύζευξη των υπαρχόντων κυριοτέρων εχθρικών δυνάμεων σε Στερεά και Πελοπόννησο, τα οποία σε συνδυασμό με την πολιορκία του Μεσολογγίου θα μπορούσαν να συνθλίψουν εντελώς την Επανάσταση, αποστάλθηκε από την κυβέρνηση Κουντουριώτη και στον οπλαρχηγό η διαταγή εκκαθάρισης της Αττικοβοιωτικής και Ευβοϊκής περιοχής από τα οθωμανικά στρατεύματα του Ομέρ πασά με την χρησιμοποίηση της υπάρχουσας και πιστής δύναμης που διέθετε ο Σκουρτανιώτης, καθώς και μιας άλλης μεγάλης που του υποσχόταν η Κυβέρνηση ότι θα τον ενισχύσει στο εγγύτατο μέλλον.
Η λήψη από τον Σκουρτανιώτη, της εξειδικευμένης κυβερνητικής ντιρεκτίβας τον Οκτώβριο του 1825 για πλήρη εκκαθάριση από τον εχθρό των δύο κεντρ ]]> http://www.viotiablogs.gr/%ce%9f%cf%80%ce%bb%ce%b1%cf%81%cf%87%ce%b7%ce%b3%cf%8c%cf%82_%ce%a1%ce%bf%cf%8d%ce%bc%ce%b5%ce%bb%ce%b7%cf%82_%ce%91%ce%b8%ce%b1%ce%bd%ce%ac%cf%83%ce%b9%ce%bf%cf%82_%ce%a3%ce%ba%ce%bf%cf%85%cf%81%cf%84%ce%b1%ce%bd%ce%b9%cf%8e%cf%84%ce%b7%cf%82/2010/03/17/%ce%a0%ce%91%ce%a1%ce%9f%ce%a5%ce%a3%ce%99%ce%91%ce%a3%ce%97_%ce%92%ce%99%ce%92%ce%9b%ce%99%ce%9f%ce%a5-%ce%91%ce%9d%ce%9f%ce%99%ce%9a%ce%a4%ce%97_%ce%a0%ce%a1%ce%9f%ce%a3%ce%9a%ce%9b%ce%97%ce%a3%ce%97 Πύργαρης Οπλαρχηγός Ρούμελης Αθανάσιος Σκουρτανιώτης: ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ-ΑΝΟΙΚΤΗ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ c c

Το Σάββατο 27 Μαρτίου 2010 και ώρα 19.30, θα γίνει η παρουσίαση του βιβλίου «Οπλαρχηγός Αθανάσιος Σκουρτανιώτης-Το άγνωστο ολοκαύτωμα» του Γιώργου Πύργαρη, στην αίθουσα εκδηλώσεων του Δημοτικού καταστήματος Καλλιθέας Θηβών. Το βιβλίο θα παρουσιάσει ο ιστορικός και κοινωνικός ανθρωπολόγος Γιάννης Μήτρου. Θα μιλήσει επίσης, ο ιστορικός ερευνητής Θανάσης Κυριάκος.

ΕΚΔΟΤΗΣ: ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΚΗ.GR

]]> http://www.viotiablogs.gr/%ce%9f%cf%80%ce%bb%ce%b1%cf%81%cf%87%ce%b7%ce%b3%cf%8c%cf%82_%ce%a1%ce%bf%cf%8d%ce%bc%ce%b5%ce%bb%ce%b7%cf%82_%ce%91%ce%b8%ce%b1%ce%bd%ce%ac%cf%83%ce%b9%ce%bf%cf%82_%ce%a3%ce%ba%ce%bf%cf%85%cf%81%cf%84%ce%b1%ce%bd%ce%b9%cf%8e%cf%84%ce%b7%cf%82/2010/03/05/%ce%9c%ce%99%ce%91_%ce%91%ce%9f%ce%a1%ce%91%ce%a4%ce%97_%ce%a3%ce%92%ce%91%ce%a3%ce%a4%ce%99%ce%9a%ce%91_%ce%9a%ce%a5%ce%9c%ce%91%ce%a4%ce%99%ce%96%ce%95%ce%99_%ce%a3%ce%a4%ce%97%ce%9d_%ce%91%ce%9a%ce%a1%ce%9f%ce%a0%ce%9f%ce%9b%ce%97 Πύργαρης Οπλαρχηγός Ρούμελης Αθανάσιος Σκουρτανιώτης: ΜΙΑ ΑΟΡΑΤΗ ΣΒΑΣΤΙΚΑ ΚΥΜΑΤΙΖΕΙ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ c c Ποτέ δε κατάλαβα καλύτερα αυτή τη φράση του, όσο σήμερα. Τούτο το blog δε φιλοξενεί παρά μια ιστορική έρευνα. Μα σήμερα είναι αλλιώς…

ΜΑ ΤΟΝ ΜΑΝΩΛΗ ΓΛΕΖΟ ΜΩΡΕ;;;
ΤΟΝ ΜΑΝΩΛΗ ΓΛΕΖΟ;;;

Έλληνες

Λίγα τα ζωντανά μας σύμβολα που μείνανε ορθά. Ανάμεσα σε αυτά και ο ιερός γέροντας Μανώλης Γλέζος, που κάποτε μέσα σε χρόνια καταχνιάς και μαυρίλας, κατέβασε κρυφά τη σβάστικα απ' την Ακρόπολη και ύψωσε την γαλανόλευκη.
Αυτήν την ιερή μορφή σήμερα, κάποιοι στο μνημείο του Άγνωστου στρατιώτη, την χλεύασαν, την ποδοπάτησαν, την έφτυσαν.

Έλληνες
από σήμερα αρχίζω να φοβάμαι. Θα έρθουν δύσκολες μέρες. Κρατήστε ψηλά ό, τι καλύτερο έχετε μες στη καρδιά σας. Μην ενδώσετε στις προσταγές του θηρίου. Οι "δυνατοί" απέδειξαν περίτρανα σε τι αδιέξοδα μπορούν να οδηγήσουν το κόσμο.
Οι βάρβαροι και ο Μινώταυρος ελέγχουν πλήρως την Αθήνα.
Μια μυστική σβάστικα κυματίζει εδώ και χρόνια στην Ακρόπολη.

Γιώργος Πύργαρης
5 Μάρτη 2010

(σκίτσο με πενάκι σινικό Χρ.Γεωργίου)

...
Καθώς τέσσαρας ωκύποδας
στα σημεία του ορίζοντος
από ώρα απέστειλα
να μας συνδράμουν οι Έλληνες
ή να μας θάψουν...

Τέσσερις είναι οι γρήγοροι αγγελιοφόροι κατά Τσεβά, που έστειλε ο Θανάσης Σκουρτανιώτης στα σημεία του ορίζοντα, λέγοντάς τους να φέρουν βοήθεια για να τους συνδράμουν ή να τους θάψουν. Μέχρι σήμερα γνωρίζαμε μόνο τον έναν. Και ο ένας κατά Τσεβά, είναι ο Καββάς (πιθανώς από την Λιάτανι).
Ποιοι είναι όμως οι άλλοι τρεις;
Για αρκετό καιρό, δε μπορούσα να βρω κάτι καινούριο σε αυτό το θέμα. Κανείς δε μίλησε ποτέ για τα ονόματα των άλλων τριών αγγελιοφόρων. Όταν όμως διάβασα για άλλη μια φορά το έργο του Φανόπουλου «Θήβα και Λειβαδία Χωραϊται και Χωρικοί» στον τόμο Β και στις σελ 309 και 310, πρόσεξα κάτι που ενδέχεται να αποδειχτεί πολύ σημαντικό στη συνέχεια για να βρούμε τα ονόματα τουλάχιστον δύο ακόμα αγγελιοφόρων, αλλά και να καταλάβουμε ίσως και την άποψη εξ’ αρχής του Θανάση Σκουρτανιώτη για τη μάχη του Μαυροματίου.
Ο Φανόπουλος λοιπόν στα έγγραφα που αφορούν τον Σκουρτανιώτη Δημήτρη γράφει στη σελ. 309 τα εξής:

Α.Ν. 5310
«Υπηρέτησεν στρατιωτικώς εις τον υπέρ της ανεξαρτησίας της Ελλάδος Ιερόν αγώνα εις την πόλιν των Θηβών μετά του αυταδέλφου του οπλαρχηγού Αθανασίου Σκουρτανιώτη…….. (περιγράφονται διάφορες μάχες στις οποίες έλαβε μέρος)….. Κατά το 1825 εις Μαυρομάτι (!!!) υπό τον οπλαρχηγόν Αθ. Σκουρτανιώτην ...(και συνεχίζουν άλλες μάχες)..."

Και παρακάτω στην επόμενη σελίδα 310 σε έγγραφα που αφορούν τον Σκουρτανιώτη Μιχάλη:

Α.Ν. Μ. 5475
«Αδελφός του Θανάση πολέμησε κι αυτός πλάι του………… (περιγράφονται διάφορες μάχες) …κατά το 1825 στο Μαυρομάτι υπό τον αδελφό του Θανάση (!!!) ...(και συνεχίζουν άλλες μάχες)..."

Η έκπληξη πραγματικά είναι τεράστια. Τι συμβαίνει εδώ;
Γιατί τα αδέρφια του Θανάση δηλώνουν ότι έλαβαν μέρος στη μάχη του Μαυροματίου;
Είναι φυσικά αδύνατο να θεωρήσουμε πως τα δύο αδέρφια έδωσαν ψευδή στοιχεία μετά την επανάσταση, πως έλαβαν μέρος στη συγκεκριμένη μάχη. Και τούτο διότι το μητρώο τους είναι γεμάτο από μάχες, οπότε δε σήμαινε τίποτα να προσθέσουν μία ακόμη παραπάνω και δεύτερον η μάχη του Μαυροματίου ήταν τόσο βαρυσήμαντη με το ολοκαύτωμα όλων των ανδρών που έλαβαν μέρος σε αυτήν, που δεν άφηνε περιθώρια για τέτοιου είδους παιχνίδια και ψέματα. Οπότε, σύμφωνα με τα στοιχεία, τα αδέρφια του Θανάση, Δημήτριος και Μιχάλης, έλαβαν πραγματικά μέρος, στη μάχη του Μαυροματίου.
Γνωρίζουμε όμως ότι στη συγκεκριμένη μάχη, έπεσαν όλοι μέχρι ενός! Δεν υπήρχε κανένα περιθώριο να σωθεί κανείς από τους Έλληνες αγωνιστές μετά από μια τόσο φονική μάχη. Γιατί λοιπόν σώθηκαν οι αδελφοί του Θανάση Σκουρτανιώτη, Δημήτριος και Μιχάλης και συνέχισαν να πολεμούν τα υπόλοιπα χρόνια της ελληνικής επανάστασης;
Ο μόνος λόγος πιστεύω, που μπορεί να διεσώθησαν, είναι να ήταν μέσα στους τέσσερις αγγελιοφόρους που έστειλε ο Θανάσης να φέρουν βοήθεια.
Ποιους λόγους είχε όμως ο καπετάνιος να χρησιμοποιήσει τ' αδέρφια του ως αγελιοφόρους; Και τι παραπάνω μπορούμε να συμπεράνουμε από το γεγονός αυτό;

Οι βασικοί λόγοι που τον οδήγησαν σε αυτήν την απόφαση, είναι δύο.
Ο πρώτος, να μη πίστευε εξ’ αρχής, πως η μάχη αυτή θα ήταν νικηφόρα για τον ίδιο και τους άντρες του. Ο Θανάσης άρχισε τη μάχη γνωρίζοντας εκ των ποτέρων ότι θα πεθάνουν. Το λένε άλλωστε ξεκάθαρα και ο Βαγιάννης και ο Τσεβάς, εδώ απλά ενισχύεται η αλήθεια της περιγραφής τους στο σημείο αυτό.
Λέει ο Βαγγιάνης:
«Καπετάν Γιάννη δε φοβούμαι όλην την Τουρκιά και διά να μη με νομίσητε δειλόν θα μείνωμεν, μάθε όμως ότι η παλληκαριά θέλει και μυαλό και ότι η πατρίδα μας έχει ανάγκην από τέτοια παλληκάρια ωσάν αυτούς που βλέπεις»
Ο Σκουρτανιώτης σύμφωνα με τον Βαγιάννη θεωρεί τη μάχη από την αρχή χαμένη, με το να προδικάζει το τέλος τέτοιων παλικαριών.
Και ο Τσεβάς:
''Θα είναι πολλοί Δρίτσουλα και δεν έχουμε πολεμοφόδια και θα πάθουμε ό, τι έπαθεν ο Διάκος''
Και κατά Τσεβά ο Σκουρτανιώτης προδικάζει το άσχημο τέλος αυτής της μάχης.
Ο Σκουρτανιώτης λοιπόν ξέρει εξ’ αρχής, ή τουλάχιστον δίνει συντριπτικές πιθανότητες στην εκδοχή, η μάχη αυτή να είναι μοιραία για τους Έλληνες.
Δεδομένου του γεγονότος πως είχε ήδη τον αδερφό του Κώτσιο και τον γυναικάδελφό του Βιέννα μαζί, θεώρησε ότι ο φόρος του αίματος από την ίδια οικογένεια θα ήταν μεγάλος, εάν θυσιάζονταν και ο Δημήτρης με τον Μιχάλη. Τους απέμπλεξε λοιπόν από τη μάχη, μονάχα για να τους σώσει.
Ο δεύτερος λόγος που τους επέλεξε ως αγγελιοφόρους, είναι να τους είχε εμπιστοσύνη. Τα δυο του αδέρφια, θα έκαναν τα πάντα να φέρουν βοήθεια (εφόσον έβρισκαν φυσικά) για να σώσουν τον αδερφό τους. Που σημαίνει πως οι δυτικοί καπετάνιοι ή δεν βρέθηκαν ποτέ ή είχαν φροντίσει να βρίσκονται πολύ μακριά από το θέατρο αυτής της μάχης.
Θα πρέπει επίσης να θεωρήσουμε αδύνατο τα δύο αδέρφια που σώθηκαν, να έφυγαν σε κάποιο άλλο σημείο της μάχης. Το μόνο χρονικό σημείο που αφήνει κάποιες δυνατότητες μια τέτοιας διαφυγής, είναι το σημείο που οι πρώτοι διακόσιοι Τούρκοι, μη μπορώντας να διασπάσουν τις ελληνικές γραμμές υποχωρούν για ανασύνταξη ή τελειωτικά. Σε αυτό το σημείο όμως, που δεν έχει φανεί ακόμα η μεγάλη Τουρκική επικουρία και η νίκη γέρνει υπέρ των Ελλήνων, δεν είχαν κανέναν λόγο να φύγουν τα δύο αδέρφια.
Όλα συνηγορούν λοιπόν, πως ο Θανάσης, πρώτον για να τους σώσει και δεύτερον επειδή τους είχε εμπιστοσύνη, χρησιμοποίησε τα δυο του αδέρφια ως αγγελιοφόρους στη συγκεκριμένη μάχη.
Σύμφωνα λοιπόν με τα παραπάνω, έχουμε πια τα ονόματα τριών αγγελιοφόρων και όχι ενός. Οι αγγελιοφόροι ήταν ο Σκουρτανιώτης Δημήτρης, ο Σκουρτανιώτης Μιχάλης και ο Καββάς. Αυτοί και ένας ακόμη (πιθανώς από τη πλευρά του Δρίτσουλα -ίσως ο γιος του αφού εκείνο τον καιρό συνήθως πολεμούσαν μαζί- για να σπεύσει δυτικά για βοήθεια) ήταν οι τέσσερις ωκύποδες ή οι τέσσερις ανεμοστρόβιλοι που ξεχύθηκαν στα σημεία του ορίζοντα για βοήθεια.

Τι άλλα συμπεράσματα μπορούμε να βγάλουμε όμως από αυτό το γεγονός;.
Με βάση το ποιοι αποφασίστηκε να είναι οι αγγελιοφόροι, μπορούμε να εξάγουμε συμπεράσματα για το πόσο τελικά μετρούσε ο λόγος του καπετάν Θανάση και του Δρίτσουλα ή ακόμα και για την αναλογία των δυνάμεων που είχε ο καθείς;

Ας δεχθούμε λοιπόν ότι ο τέταρτος αγγελιοφόρος είναι από τους άντρες του Δρίτσουλα, παρ’ ότι δεν έχουμε κανένα στοιχείο που να δηλώνει κάτι τέτοιο.
Η αναλογία τρεις- ένας, δηλώνει για μένα και άλλα πράγματα.
Πρώτον, όσον αφορά το θέμα της συναρχηγίας που έχει θέσει ο Μήτρου.
Βλέπουμε εδώ, ότι ο λόγος του Θανάση μετράει περισσότερο. Επιλέγει τρεις από τους άντρες του για αγγελιοφόρους, είτε για να τους σώσει είτε γιατί τους έχει περισσότερο εμπιστοσύνη και αφήνει την δυνατότητα ενός ή κανενός στον Δρίτσουλα. Την βαρύνουσα σχέση στην αναλογία των αγγελιοφόρων, την έχει λοιπόν ο Σκουρτανιώτης.
Δεύτερον, η επιλογή και κατανομή των αγγελιοφόρων, μπορεί να είναι ενδεικτική της γενικής αναλογίας του καταμερισμού των δυνάμεων του Σκουρτανιώτη και του Δρίτσουλα στο Μαυρομάτι. Σε αυτή τη περίπτωση, η κατανομή των δυνάμεων ήταν 70/30 υπέρ του Σκουρτανιώτη. Αν δηλαδή στη μάχη ήταν 45 (αφαιρώντας φυσικά τη δύναμη των 25 του Τζουνάρα) οι 35 ανήκαν στο Σκουρτανιώτη (ήταν δηλαδή Ταναγραίοι και Δερβενοχωρίτες) και οι υπόλοιποι 10 περίπου στον Δρίτσουλα.

Tα παραπάνω δείχνουν πόσο ανεξερεύνητη είναι ακόμη η υπόθεση Σκουρτανιώτη και η μάχη του Μαυροματίου. Με μια προσεκτικότερη ανάγνωση στα πολύτιμα στοιχεία του Φανόπουλου, οδηγηθήκαμε στο να πλησιάσουμε πιο κοντά στην αλήθεια σχετικά με τους αγγελιοφόρους της μάχης του Μαυροματίου.

-τέλη Σεπτεμβρίου 1821-

Οι πολεμιστές του Αθανασίου Σκουρτανιώτη, Πέππας Νικόλαος από Πάνακτο , Κοτζάνης Σπύρος από τη Λιάτανη και Μιχάλης Χρήστος από Φάρο Αυλίδας, όπως φαίνεται από τα έγγραφα και τις αιτήσεις συνταξιοδότησής τους αρκετά χρόνια μετά την επανάσταση, κάνουν λόγο για μια μάχη στο Δερβενοσάλεσι (Πύλη). Ο δε Πέππας Νικόλαος, δίνει ένα παραπάνω στοιχείο. Ότι αυτή η μάχη ήταν εναντίον του Ομέρ Βρυώνη. Κανένα άλλο στοιχείο από κάποιον ιστορικό δεν υπάρχει γι’ αυτή τη μάχη, θεωρώ όμως, ότι αρκούν οι διαφορετικές αυτές μαρτυρίες των τριών αγωνιστών, για να μας προβληματίσουν και να ασχοληθούμε λίγο πιο διεξοδικά, γύρω από αυτή τη μυστηριώδη μάχη. Οι τρεις αυτοί αγωνιστές, είναι οι μόνοι που λένε ξεκάθαρα, ότι ο Ομέρ Βρυώνης ή τουλάχιστον ικανά αποσπάσματά του προσπάθησαν να εισχωρήσουν στα Δερβενοχώρια μα αντιμετωπίσθηκαν.
Πιθανολογώ λοιπόν, ότι πρόκειται για μάχη με απόσπασμα της κύριας στρατιάς του Ομέρ Βρυώνη, κατά την επιστροφή του από την Αθήνα, το Σεπτέμβρη του 1821. Είναι αξιοσημείωτο, ότι την ίδια περίοδο στα Δερβενοχώρια, βρισκόταν ο Νικηταράς και ο Κυριακούλης Μαυρομιχάλης.

Ας προσπαθήσουμε λοιπόν να δώσουμε μια πιθανή εξήγηση της μάχης αυτής.
Ο Σκουρτανιώτης όπως και όλοι οι Δερβενοχωρίτες, μετά τη μάχη στο Ταμπούρι στις 25 Ιουλίου 1821 και την απόκρουση του Κιαμήλ μπέη, είναι φυσικό να φοβήθηκαν αντίποινα του εχθρού, δεδομένου ότι ο Κιοσέ Μεχμέτ παρέμενε ακόμα στη Θήβα, ο Ομέρ στον Εύριπο και ο Ομέρ Βριώνης στην Αθήνα. Τα Δερβενοχώρια ήταν περικυκλωμένα από τρεις πασάδες το καλοκαίρι και το Φθινόπωρο του 1821, γεγονός που κάνει τη αντίστασή τους και τη μάχη στο Ταμπούρι ακόμη πιο μεγαλειώδη.
Είναι φυσικό κάτω από αυτή τη λογική, ο Σκουρτανιώτης φοβούμενος αντίποινα στα Δερβενοχώρια, να ζήτησε την βοήθεια των Πελοποννησίων κι αυτός ίσως είναι ένας από τους λόγους, που ο Νικηταράς και ο Κυριακούλης Μαυρομιχάλης βρίσκονται εκείνη τη περίοδο στα Δερβενοχώρια.
Ο ίδιος ο Τσεβάς αναφέρει όλο κι όλο πέντε μυστηριώδεις γραμμές για τη μάχη στο Δερβενοσάλεσι, που αντί να λύσουν, μεγαλώνουν το μυστήριο:
«Ο Ομέρ Βρυώνης αποχωρών εξ’ Αθηνών δεν ηδυνήθη να διαλύση το εν Δερβενοχωρίοις διαμένον σώμα των Νικηταρά και Κυριακούλη Μαυρομιχάλη, κατέστρεψεν όμως την μονήν Οσίου Μελετίου, ευρών αυτήν ανυπεράσπιστον , διότι οι υπερασπισταί αυτής είχον μεταβή προς λεηλασίαν της Τριπόλεως»
Το «δεν ηδυνήθη» σημαίνει ότι προσπάθησε. Αλλά μετά από αυτό, τίποτα από τον Τσεβά. Πού και πώς προσπάθησε; Δυστυχώς ήμαστε πάλι υποχρεωμένοι να αυτοσχεδιάσουμε με μεγάλο κίνδυνο αυθαιρεσίας.
Ο δρόμος (κατά πάσα πιθανότητα) επανόδου του Ομέρ από την Αθήνα στα τέλη Σεπτεμβρίου του 1821, να συναντηθεί ξανά με τον Κιοσέ Μεχμέτ στη Θήβα, είναι ο δρόμος της Κάζας.
Ο Ομέρ –που αντικειμενικός του σκοπός ήταν η κατάπνιξη της ελληνικής επανάστασης- και αφού ήταν γνώστης της στάσης των Δερβενοχωριτών και τη ήττα των Τούρκων στο Ταμπούρι, αποφασίζει να τιμωρήσει τα Δερβενοχώρια. Στέλνει απόσπασμα της κύριας στρατιάς του από την Οινόη και τη μονή οσίου Μελετίου προς τα Δερβενοχώρια. Η δύναμη των αντρών –δεδομένης της προηγούμενης ήττας- θα πρέπει να ήταν πάνω από πεντακόσιοι, τουλάχιστον επτακόσιοι πολεμιστές. Η μόνη δίοδος από τη πλευρά αυτή στα Δερβενοχώρια, είναι οι «πόρτες» (πορεία που ακολούθησαν και οι Γερμανοί εκατόν είκοσι περίπου χρόνια αργότερα για να δοθεί η περιβόητη «μάχη της Πύλης» επί Γερμανικής κατοχής).
Τα πιθανά σημεία της μάχης, είναι δύο. Το ένα είναι οι ίδιες οι "πόρτες" που αποτελούν φυσική στενωπό στο Κιθαιρώνα και ενδείκνυνται για αντίσταση και το άλλο λίγο πιο δυτικά προς το Δερβενοσάλεσι στη φυσική χαράδρα που έγινε και η μάχη με τους Γερμανούς και βρίσκεται σήμερα το μνημείο για τον Στέφο Μαλιάτση. Αυτά μονάχα είναι τα δύο σημεία που δίνουν πλεονέκτημα για αντίσταση και σε ένα από αυτά πιστεύω ότι δόθηκε η μάχη με τις δυνάμεις του Σκουρτανιώτη, του Νικηταρά, και του Κυριακούλη Μαυρομιχάλη με τις δυνάμεις του Ομέρ Βρυώνη.
Δε μπορούμε να γνωρίζουμε σήμερα, αφού δεν έχουμε κανένα σχεδόν στοιχείο, ούτε την ακριβή ημερομηνία, ούτε τον αριθμό των δυνάμεων και των απωλειών, ούτε την ακριβή θέση της μάχης. Η μάχη κατά πάσα πιθανότητα δόθηκε στα τέλη Σεπτεμβρίου του 1821 ανάμεσα σε πεντακόσιους περίπου Έλληνες και επτακόσιους Τούρκους. Οι Έλληνες απόκρουσαν τελικά τους εχθρούς, οι οποίοι διαπιστώνοντας σθεναρή αντίσταση, οπισθοχώρησαν πάλι από τις πόρτες προς την Οινόη.
Έχω την εντύπωση, πως αυτή η μάχη είχε αποσπασματικό και σύντομο χαρακτήρα, επειδή οι Τούρκοι κατανόησαν γρήγορα πως είναι αδύνατη η είσοδος στα Δερβενοχώρια λόγω του φυσικού πλεονεκτήματος των Ελληνικών δυνάμεων στις συγκεκριμένες θέσεις. Μετά τη διαπίστωση αυτή, οπισθοχώρησαν γρήγορα, χωρίς να διακινδυνεύσουν μεγάλες απώλειες.
Για άλλη μια φορά μέσα σε δύο μήνες, σώθηκαν τα Δερβενοχώρια. Οι Τούρκοι όμως, μη μπορώντας να εισέλθουν στο κύριο χώρο του Σκουρτανιώτη, επιστρέφουν στη μονή οσίου Μελετίου και ξεσπάνε πάνω της. Την καίνε ολοσχερώς.

Δυστυχώς η μονή του οσίου Μελετίου, είναι έξω από την περιοχή των Δερβενοχωρίων που μπορεί να χαρακτηριστεί ως "φυσικό οχυρό". Η μονή του οσίου Μελετίου βρίσκεται νότια του Κιθαιρώνα και του βουνού "Πάστρα", λίγο ψηλότερα από την Οινόη. Ο Σκουρτανιώτης με τους Πελοποννήσιους, δεν επέλεξαν η αντίσταση να άρχιζε από εκεί, διότι θα έχαναν το φυσικό τους πλεονέκτημα και η ήττα με τις μεγάλες δυνάμεις του Ομέρ Βρυώνη, θα ήταν βεβαία, όπως και η εισχώρηση των Τούρκικων δυνάμεων έπειτα στα Δερβενοχώρια. Προτίμησαν λοιπόν να θυσιάσουν κατά κάποιο τρόπο τη μονή οσίου Μελετίου, ίσως απομακρύνοντας μόνο τους μοναχούς.
Ο Τσεβάς όμως μιλά καθαρά για "υπερασπιστές της μονής"
Ποιοί είναι οι υπερασπιστές της μονής του οσίου Μελετίου που είχαν μεταβεί στη Τριπολιτσά για λεηλασία, όπως μας λέει ο Τσεβάς;

Πράγματι, είναι γεγονός, πως εκείνη την εποχή υπάρχει ένας γενικός αναβρασμός στους Έλληνες πολεμιστές, ακόμη και της Στερεάς. Η επικείμενη πτώση της Τριπολιτσάς μεθάει τους πάντες. Οι καπετάνιοι δε μπορούν να συγκρατήσουν τους στρατιώτες τους, γιατί όλοι περιμένουν να πάρουν μερίδιο από τα πλούτη της Τριπολιτσάς. Αλλά ποιοί είναι «οι υπερασπιστές της μονής οσίου Μελετίου που έχουν φύγει;» Σε ποιους είχε εμπιστευθεί ο Σκουρτανιώτης την φύλαξη της μονής που ο ίδιος μεγάλωσε και ανδρώθηκε και εκείνοι την παράτησαν για τους υποτιθέμενους θησαυρούς της Τριπολιτσάς; Υπάρχουν δύο ενδεχόμενα. Το ένα οι κάτοικοι της Οινόης με τους Βιλλιώτες. Αυτή, είναι η μία περίπτωση. Πόσοι πολεμιστές όμως της Οινόης και πόσοι Βιλλιώτες να σταθούν μπροστά στη μεγάλη στρατιά του Ομέρ Βρυώνη για να υπερασπίσουν τη μονή; Ο αριθμός τους θα ήταν συγκριτικά ελάχιστος και η ήττα δεδομένη.
Η άλλη περίπτωση "υπερασπιστών" μπορεί να είναι οι δυνάμεις του ίδιου του Σκουρτανιώτη. Οι άντρες του κατάγονταν από όλα τα χωριά των Δερβενοχωρίων. Το πιο κοντινό Δερβενοχωρίτικο χωριό στη μονή οσίου Μελετίου είναι το Δερβενοσάλεσι, η σημερινή Πύλη. Αν υποθέσουμε λοιπόν πως «οι υπερασπιστές της μονής» είναι οι δυνάμεις του Σκουρτανιώτη και όχι οι Βιλλιώτες, τότε το πιο απλό που θα μπορούσε να κάνει ο καπετάνιος, θα ήταν να έχει αναθέσει στις δυνάμεις του από το Δερβενοσάλεσι, που ήταν πιο κοντά στη μονή, να τη προστατεύουν όταν κινδυνεύει. Οπλαρχηγός όμως στο Δερβενοσάλεσι ήταν ο Γιώργο Γκέλης. Ένας οπλαρχηγός που δε τα πήγαινε καλά με το καπετάνιο και είχε μέσα του την στόφα του σκληρού τυχοδιώκτη. Μήπως λοιπόν ο Γκέλης πήρε τις δυνάμεις του και πήγε στη Τριπολιτσά τη κρίσιμη εκείνη περίοδο; Είναι αδύνατον να απαντήσουμε με σιγουριά αυτή τη στιγμή, εκτός κι αν κάποτε έρθουν στα χέρια μας περισσότερα στοιχεία. Η προσωπική μου άποψη πάντως είναι, πως οι καπετάνιοι της μάχης αυτής -μεταξύ αυτών και ο Σκουρτανιώτης- αποφάσισαν να "θυσιάσουν" τη μονή, επειδή σε αντίθετη περίπτωση θα έχαναν τη μάχη. Δίνοντας το κύριο βάρος τους στα Δερβενοχώρια, απομάκρυναν τους μοναχούς, οι Τούρκοι την βρήκαν εντελώς έρημη και την έκαψαν ολοσχερώς.

Γεγονός είναι λοιπόν, πως στα τέλη Σεπτεμβρίου 1821, έλαβε χώρα η μάχη στο Δερβενοσάλεσι μεταξύ των δυνάμεων του Σκουρτανιώτη, του Νικηταρά και του Κυριακούλη Μαυρομιχάλη και τμήματος της κύριας στρατιάς του Ομέρ Βρυώνη, κατά την επιστροφή του από την Αθήνα στη Θήβα. Οι Δερβενοχωρίτες με τη βοήθεια των Πελοποννησίων, απέκρουσαν για δεύτερη φορά τους Τούρκους μέσα σε δύο μήνες, διασώζοντας τη φλόγα της επανάστασης στα Δερβενοχώρια και διατηρώντας αυτές τις κρίσιμες ώρες ψηλά το ηθικό και την ελπίδα για ελευθερία.

-μέρος β-

Ο ήλιος είχε αρχίσει να ανεβαίνει για τα καλά στον ουρανό το καλοκαιριάτικο εκείνο πρωινό του Ιούλη, όταν η εμπροσθοφυλακή των Τούρκων φάνηκε να ανεβαίνει από το δρόμο της Γκούρεζας. Ο καπετάνιος, καλά κρυμμένος στη μέση περίπου των κεντρικών ταμπουριών, παρακολουθούσε την ανάβασή τους μέσα από ένα κενό που άφηναν οι πέτρες μπροστά του. Είχε δώσει ρητή εντολή προς όλους, να μη βιαστεί κανείς, μα να περιμένουν να ρίξει αυτός το πρώτο βόλι. Οι Δερβενοχωρίτες κρατούσαν την ανάσα τους όσο οι Τούρκοι προχωρούσαν και εισχωρούσαν όλο και περισσότερο στη στημένη παγίδα.
Εκατό όμως μέτρα πριν φτάσουν στα ψηλότερα ταμπούρια οι Τούρκοι σταμάτησαν. Η εμπροσθοφυλακή τους ακροβολίστηκε και μια κινητικότητα πρόδιδε κάποιες διαβουλεύσεις. Το μυαλό του νεαρού καπετάνιου άρχισε να δουλεύει πυρετωδώς. Οι Τούρκοι είχαν δει τους σωρούς των ταμπουριών ή τουλάχιστον μερικούς απ’ αυτούς και τους υποπτεύονταν. Το είχε σκεφτεί από την αρχή πως πιθανόν τα ταμπούρια να γίνονταν ορατά από τον εχθρό, αποφάσισε όμως να τα δημιουργήσει επειδή πίστευε πως χωρίς αυτά, οι απώλειες για τους Δερβενοχωρίτες ίσως ήταν μεγάλες. Πάντως οι Τούρκοι βρίσκονταν ήδη μέσα στη παγίδα που τους είχε στήσει. Και τώρα να άρχιζε η επίθεση των Δερβενοχωριτών, η νίκη θεωρούνταν δεδομένη. Τουλάχιστον τριακόσιοι Τούρκοι βρίσκονταν μέσα στη παγίδα. Οι υπόλοιποι βρίσκονταν χαμηλότερα, μακριά από τα βεληνεκές των όπλων των Ελλήνων. Ο καπετάνιος αποφάσισε να περιμένει λίγο ακόμα, αναμένοντας τις κινήσεις του εχθρού.
Πράγματι μετά από πέντε λεπτά, μια μικρή ομάδα είκοσι περίπου Τούρκων συνέχισε να ανεβαίνει προσεκτικά προς τα ψηλότερα ταμπούρια. Η ομάδα είχε επωμισθεί την ευθύνη του ελέγχου τους. Αν ήταν όλα καθαρά, θα ακολουθούσαν και οι υπόλοιποι. Ο Σκουρτανιώτης τους άφησε να πλησιάσουν στα εξήντα, στα πενήντα, στα σαράντα, στα τριάντα μέτρα. Τότε σηκώθηκε βγάζοντας μια κραυγή σημάδεψε και πυροβόλησε στο ψαχνό.
«Μπιέριιιιιιι….» (Βαράτε)
Μεμιάς τα όπλα των Δερβενοχωριτών βρόντησαν και άστραψαν στο βουνό. Οι είκοσι Τούρκοι που βρίσκονταν μπροστά, έπεσαν ακαριαία νεκροί ή βαριά τραυματισμένοι. Οι πτέρυγες του Σκουρτανιώτη άρχισαν να χτυπούν τους τριακόσιους Τούρκους που βρίσκονταν χαμηλότερα, που έτσι κι αλλιώς βρίσκονταν στο βεληνεκές των όπλων τους. Οι πυροβολισμοί συνοδεύονταν από αλαλαγμούς, ουρλιαχτά και βρισιές, πρακτική που κύριο στόχο είχε την πτώση του ηθικού του εχθρού. Οι Τούρκοι κεραυνοβολημένοι από τη ξαφνική επίθεση, προσπάθησαν να αντιδράσουν. Ακροβολίστηκαν στα κοντινότερα βράχια και επιχείρησαν να απαντήσουν στην επίθεση. Σε βοήθειά τους άρχισαν να έρχονται και οι 200 που βρίσκονταν χαμηλότερα. Μα βρίσκονταν ήδη σε μειονεκτική θέση. Κυκλωμένοι από τους Δερβενοχωρίτες και χαμηλότερα απ’ αυτούς, δεν είχαν πολλά περιθώρια αντίδρασης. Ήδη οι πρώτοι Δερβενοχωρίτες που δεν είχαν μέχρι εκείνη τη στιγμή όπλα, αναθάρρησαν και πλησίασαν τους πρώτους είκοσι νεκρούς Τούρκους που είχαν πέσει με τις πρώτες ομοβροντίες των Ελλήνων, για να τους πάρουν τον οπλισμό. Τα είκοσι παραπάνω όπλα στράφηκαν πια ενάντια στους Τούρκους και έδωσαν ένα παραπάνω πλεονέκτημα στους Δερβενοχωρίτες.
Οι εκατό περίπου πολεμιστές που βρίσκονταν με τον Σκουρτανιώτη στα ψηλά ταμπούρια, χτυπούσαν από περίοπτη θέση τον εχθρό, προκαλώντας του αρκετές απώλειες.
Ο Γιώργος Γκέλης, άντρας με αδρά χαρακτηριστικά και νευρώδης, ικανότατος πολεμιστής, ήξερε από το πρωί πως είχε ξημερώσει μια καλή μέρα γι’ αυτόν. Ήταν πολύ γρήγορος στα όπλα και ίσως ο καλύτερος Δερβενοχωρίτης στο σημάδι. Σκληρός άνθρωπος. Επιπλέον μισούσε θανάσιμα τους Τούρκους. Από τη στιγμή που ο Σκουρτανιώτης έδωσε το σύνθημα της επίθεσης μέθυσε. Είχε εκπαιδεύσει εδώ και καιρό έναν δεκαεφτάχρονο ανιψιό του να του γεμίζει τα όπλα. Πράγματι ο μικρός είχε γίνει ξεφτέρι. Δούλευαν με τρία ντουφέκια που τα δύο έπρεπε να είναι συνεχώς γεμάτα. Ο Γκέλης μπορούσε να σημαδέψει σταρήθρα στα εκατό μέτρα. Πόσο μάλλον Τούρκους που προσπαθούσαν να κρυφτούν στα βράχια και μάλιστα βρίσκονταν χαμηλότερα από κείνον. Η υπόθεση ήταν παιχνιδάκι για το Γιώργο Γκέλη που μετρούσε κιόλας τους Τούρκους που έπεφταν απ’ τα βόλια του.
«Στιατ Μήτς!!» (Εφτά Μήτσο!!) έλεγε στον ανιψιό του αναμμένος και άπλωνε το χέρι να του δώσει το άδειο όπλο που κάπνιζε ακόμα.
Μπροστά στη λύσσα και στο στρατηγικό πλεονέκτημα των Δερβενοχωριτών, οι Τούρκοι άρχισαν σιγά σιγά να υποχωρούν. Τακτικά στην αρχή. Ο Γιωργο Γκέλης το κατάλαβε και ως ένας από τους τρεις αρχηγούς της δεξιάς πτέρυγας έδωσε το σύνθημα να βγουν οι Έλληνες από τα ταμπούρια και τις κρυψώνες τους ώστε να ακολουθούν τους Τούρκους στη κατάβαση για να τους έχουν συνεχώς παγιδευμένους στο κλοιό τους. Το ίδιο έκανε κι ο Βιέννας με τον Κουκούλεζα από την άλλη πλευρά. Όσοι δεν είχαν ακόμη όπλα, πετούσαν πέτρες στους Τούρκους και καραδοκούσαν τη στιγμή να πλησιάσουν τους πρώτους νεκρούς και τραυματίες για να τους λαφυραγωγήσουν.
Ο Σκουρτανιώτης που ήταν ψηλότερα, όταν είδε πως οι Τούρκοι υποχωρώντας έβγαιναν απ’ το βεληνεκές των όπλων των αντρών που είχε υπό την άμεση οδηγία του, έδωσε το σύνθημα της επίθεσης. Μεμιάς εκατό πολεμιστές ξεχύθηκαν με φωνές και αλαλαγμούς πάνω στους Τούρκους. Η επίθεση αυτή τους φόβισε τόσο πολύ, που παράτησαν τις θέσεις και τη στρατηγική της τακτικής υποχώρησης και άρχισαν να κατηφορίζουν άτακτα το βουνό, αφήνοντας ξοπίσω τους νεκρούς και τραυματίες, ενώ οι Δερβενοχωρίτες στο κατόπι τους, χτυπούσαν αλύπητα. Οι μη έχοντες μέχρι εκείνη τη στιγμή όπλα λαφυραγωγούσαν τους πεσμένους Τούρκους που έβρισκαν μπροστά τους, ανεβάζοντας τον αριθμό των Δερβενοχωρίτικων όπλων.
Ο Σκουρτανιώτης κατεβαίνοντας έγινε μάρτυρας μιας σκηνής, που του έθεσε ένα πρόβλημα που ήθελε άμεση λύση. Σαράντα περίπου μέτρα πιο κάτω, ένας εικοσάχρονος Δερβενοχωρίτης που μέχρι εκείνη τη στιγμή δε κρατούσε όπλο, λαφυραγωγούσε έναν Τούρκο τραυματία. Ο Τούρκος, ελαφρά τραυματισμένος, είχε πέσει στα γόνατα και παρακαλούσε τον εικοσάχρονο να του χαρίσει τη ζωή. Πριν προλάβει όμως να επέμβει ο Σκουρτανιώτης, είδε τον εικοσάχρονο να σημαδεύει τον Τούρκο και να του ρίχνει με το ίδιο του το όπλο. Είδε κιόλας το αίμα να εκτινάζεται απ’ το κεφάλι του. Κατάλαβε ότι έπρεπε να πάρει αμέσως μια απόφαση σχετικά με τους τραυματίες Τούρκους που θα έβρισκαν στο δρόμο τους. Τι έπρεπε να τους κάνει; Να τους περιμαζέψει ή να αφήσει τους άντρες του να τους σκοτώσουν; Δεν άργησε ν’ αποφασίσει. Φώναξε τον αδερφό του Κώτσιο και του έδωσε εντολή να ειδοποιήσει τους υπόλοιπους αρχηγούς να μη σκοτώνουν τους τραυματίες, αλλά να τους μαζέψουν και να δούνε αργότερα τι θα κάνουν μ’ αυτούς. Πίστευε ότι μερικοί Τούρκοι αιχμάλωτοι, ανάμεσά τους ίσως και αξιωματικοί, να ήταν στα χέρια του χρήσιμοι και ένα γερό διαπραγματευτικό χαρτί. Ο Κώτσιος έφυγε με σκοπό να ειδοποιήσει τις πτέρυγες.

Οι Δερβενοχωρίτες κυνήγησαν μέχρι χαμηλά τους Τούρκους. Ιδιαίτερα αυτοί που είχαν πάρει καινούριο οπλισμό απ’ τους νεκρούς. Διψασμένοι για μάχη, ήθελαν να δοκιμάσουν τα όπλα τους και κυνήγησαν τον εχθρό μέχρι τους πρόποδες. Κάποιοι πιο τολμηροί βγήκαν και στο κάμπο προς τη γέφυρα του Μητροπολίτη, αλλά εκεί μικρή δύναμη ιππικού που περίμενε, τους απώθησε, υποστηρίζοντας την υποχώρηση των Τούρκων, οι οποίοι αναχώρησαν αμέσως προς τη Θήβα.
Ο Σκουρτανιώτης ακολούθησε τους τολμηρούς άντρες του μέχρι τους πρόποδες για να σιγουρευτεί για τη φυγή των Τούρκων και τη περιφανή νίκη των Ελλήνων. Κόντευε μεσημέρι και η ζέστη ήταν αφόρητη όταν βλέποντας τους Τούρκους να ανοίγονται στο κάμπο προς τη Θήβα, κάθισε κάτω από ένα πουρνάρι να ξαποστάσει. Γύρω του μαζεύονταν χαρούμενοι άντρες, καμαρώνοντας, άλλοι για τη νίκη και άλλοι για τον φρέσκο οπλισμό που είχαν πάρει από τους Τούρκους. Ο νεαρός καπετάνιος, αφού κάθισε λίγο μαζί τους και αφού όρισε προφυλακή στους πρόποδες, έπιασε να ανεβαίνει ξανά τη Γκούρεζα. Στο δρόμο συναντούσε άντρες που σκύλευαν τους νεκρούς. Έπαιρναν από πάνω τους σχεδόν τα πάντα. Ρούχα, λεφτά, χαρτιά. Τους παρατούσαν σχεδόν ολόγυμνους. Μέχρι να φτάσει ψηλά ο Σκουρτανιώτης, μέτρησε αθόρυβα από μέσα του 78 πτώματα Τούρκων και πέντε Δερβενοχωριτών. Φτάνοντας ψηλότερα ζήτησε να μάθει που έχουν τους αιχμαλώτους. Ρώτησε το Βιέννα, μα εκείνος δεν απάντησε. Στράφηκε στο Κώτσιο.
«Τους σκότωσε ο Γκέλης» απάντησε αυτός συνοφρυωμένος.
Ο Θανάσης εξοργίστηκε.
«Πού είναι;» ούρλιαξε και ακολούθησε τη πορεία που του έδειξε ο Κώτσιος με το χέρι του. Έφτασε σ’ ένα πλάτωμα κάτω από ψηλά κάθετα βράχια. Καμιά δεκαπενταριά Τούρκοι βρίσκονταν νεκροί σε ένα σωρό. Ο Γιώργο Γκέλης λίγο πιο πέρα καθάριζε τα όπλα του. Ο Σκουρτανιώτης ρίχτηκε πάνω του οργισμένος όσο ποτέ.
«Δεν άκουσες τη διαταγή για τους αιχμαλώτους;»
«Δεν άκουσα τίποτα!» απάντησε συνοφρυωμένος εκείνος.
Ο Θανάσης φώναξε το Κώτσιο που ακολουθούσε.
«Τον ειδοποίησες;»
«Φώναξα αλλά δε ξέρω αν άκουσε. Όταν έφτασα εδώ, τους είχε σκοτώσει»
«Τι τους ήθελες;» απάντησε ο Γιώργο Γκέλης «ζωντανούς θα τους ξανάβρισκες μπροστά σου»
Ο Θανάσης πλησίασε τον Γκέλη απειλητικά. Τόσο απειλητικά που οι άντρες γύρω τους φοβήθηκαν καυγά και πλησίασαν να τους χωρίσουν.
«Ου γιαμ καπεταν κουτού. Ου μπν κουμάντο! Ε γκέγκε;» (Εγώ είμαι καπετάνιος εδώ. Εγώ κάνω κουμάντο. Τ’ άκουσες;)
Ο Γκέλης κοίταξε το νεαρό καπετάνιο για λίγα δευτερόλεπτα κατάματα και χωρίς να μιλήσει έκανε νόημα στους δικούς του απ’ το Δερβενοσάλεσι να φύγουν.
Ήταν η πρώτη ρήξη του Σκουρτανιώτη με το Γιώργο Γκέλη. Θα ακολουθούσαν κι άλλες μέχρι οι δύο άντρες να χώριζαν τελικά τα τσανάκια τους.
Ο Σκουρτανιώτης πρόσταξε να μαζέψουν τους νεκρούς Δερβενοχωρίτες και να του αναφέρουν ακριβή αριθμό των νεκρών Τούρκων.
Σε μισή ώρα δέκα πτώματα Δερβενοχωριτών ήταν απλωμένα μπροστά του. Τα πρόσωπά τους ωχρά, παγωμένα, ακίνητα. Τα μάτια τους γυάλινα. Όλοι σχεδόν, νέοι. Ο μεγαλύτερος απ' αυτούς, πενηντάρης.
Ο Σκουρτανιώτης διέταξε να τους ανεβάσουν στα χωριά.
Κάποια στιγμή τον πλησίασε ο Κουκούλεζας.
«Τι θα κάνουμε με τα πτώματα των Τούρκων;»
«Θα τ’ αφήσουμε όπως είναι» απάντησε ο Θανάσης.
Ο Κουκούλεζας κούνησε αποδοκιμαστικά το κεφάλι του.
«Μάνα τους γέννησε κι αυτούς…»
Ο Θανάσης πειράχτηκε. Έπιασε από το μπράτσο το πρωτοπαλίκαρό του και τον τράβηξε κάπως παράμερα.
«Το ξέρω Δήμο! Το ξέρω ότι τους γέννησε μάνα! Μα έχουμε πόλεμο. Πρέπει να μυρίσει η περιοχή. Να φοβηθούν. Για παραδειγματισμό. Να μη ξανάρθουν. Έχουμε ευθύνη για τις γυναίκες και τα παιδιά που είναι πάνω. Εξ’ άλλου έχουν τελειώσει πια αυτοί, δε θα καταλάβουν τίποτα, ακόμη κι αν τους φάνε τα τσακάλια»
Γύρισε προς τους άλλους.
«Αφήστε τους έτσι!» είπε αυστηρά και κίνησε προς τα πάνω.
Ήξερε καλά πια, πως ο καιρός της αθωότητας είχε περάσει. Τα χέρια του είχαν βαφτεί με αίμα. Εχθρών και φίλων.
Το ένιωσε καλύτερα την επόμενη μέρα, όταν με τη κουστωδία των παλικαριών του επισκεπτόταν ένα ένα τα σπίτια των νεκρών στα διάφορα χωριά για να αποτιμήσει φόρο τιμής. Διαπίστωσε πως επικρατούσε ανησυχία. Η νίκη ήταν πικρή. Και έγινε πικρότερη όταν επισκέφθηκε ένα νεκρό εικοσάχρονο παλικάρι από τα Κρόρα. Ο κόσμος ήταν μαζεμένος έξω από το σπίτι του και όλοι σηκώθηκαν όταν είδαν τη κουστωδία των πολεμιστών. Πέρασε πρώτος μέσα και ασπάσθηκε στο μέτωπο τον νεκρό. Μα εκείνη ακριβώς τη στιγμή άκουσε έναν ψίθυρο από τη μαυροφορεμένη μάνα που του τρύπησε τη καρδιά.
«Άλλοι πεθαίνουν κι άλλοι δοξάζονται»
Γύρισε για μια στιγμή και τη κοίταξε. Τα μάτια της τον διαπέρασαν σα το χειρότερο βόλι.
Με κόπο κατάφερε να επισκεφθεί τους άλλους τρεις νεκρούς στο Δερβενοσάλεσι και να συλληπηθεί την οικογένειά τους. Με ανακούφιση ασπάστηκε το τελευταίο νεκρό της μάχης, τον Μελέτη Τσεβά.
Στο τέλος καβάλησε το άλογό του και είπε στους υπόλοιπους να φύγουν μόνοι. Κάλπασε και σταμάτησε στο πρώτο ερημικό ξωκλήσι που βρήκε μπροστά του. Μπήκε μέσα και μόνο εκεί ένιωσε πως μπορούσε να αναπνεύσει. Πλησίασε την εικόνα της Παναγίας και λύθηκε μπροστά της.
«Παναγιά μου βόηθα με…»
Απ’ το ξωκλήσι βγήκε το σούρουπο. Καβάλησε το άλογο και κάλπασε πιο ήρεμος για τα Σκούρτα. Τόσες ώρες μαζί, η Παναγιά τον βόηθησε ν’ αποδεχθεί τον ρόλο του. Οι καιροί τον ήθελαν σκληρό κι έτσι έπρεπε να γίνει. Ατσάλι.

Η σημασία της μάχης του Ταμπουριού ήταν μεγάλη και για τη περιοχή και για τον ίδιο τον Σκουρτανιώτη. Ήταν η μάχη, που έθεσε ουσιαστικά τον καπετάνιο και τα Δερβενοχώρια εκτός νομιμότητας. Μετά από αυτήν, δεν υπήρχε γυρισμός, παρά μονάχα η σκληρή προοπτική του ολοζώντανου τότε συνθήματος «ελευθερία ή θάνατος». Αυτή η μάχη επίσης κατέδειξε, τη κοινή μοίρα του Σκουρτανιώτη και των Δερβενοχωρίων. Διότι δε χαρακτηρίστηκε μόνον ο Σκουρτανιώτης εχθρός στα μάτια των Τούρκων, αλλά γενικότερα τα Δερβενοχώρια που ο αρχηγός θα έπρεπε να προστατεύει σα τα μάτια του από δω και μπρος. Το βάρος της ευθύνης ήταν τεράστιο για τον εικοσιοχτάχρονο καπετάνιο. Τα Δερβενοχώρια, ήταν από τις ελάχιστες περιοχές στην επαναστατημένη τότε Ελλάδα, που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί «επαναστατική» συμπαρασύροντας σε αυτόν τον χαρακτηρισμό όλον τον πληθυσμό. Μάχιμο και άμαχο. Τα Δερβενοχώρια ήταν σα το Σούλι. Δεν ήταν ένα ανοιχτό και εύκολα προσβάσιμο πεδίο, που διάφοροι καπετάνιοι θα περνούσαν προσωρινά, θα έδιναν μάχες και θα έφευγαν. Τη μάχη του Ταμπουριού την έδωσαν μονάχα Δερβενοχωρίτες, γνωρίζοντας καλά στη πλειονότητά τους τις συνέπειες και την αβεβαιότητα του μέλλοντός τους. Και αν δεν είχαν τα Δερβενοχώρια τη μοίρα του Σουλίου τελικά, αυτό οφείλεται στο ότι είχαν τη τύχη, να μην βρίσκεται απέναντί τους ένας ευφυής, άπληστος και ραδιούργος Αλή Πασάς, αλλά διαφορετικοί κάθε φορά πασάδες, που έρχονταν εποχιακά, να καταπνίξουν μια γενικότερη επανάσταση στον Ελλαδικό χώρο. Ο μοναδικός που θα μπορούσε να έχει βλέψεις εναντίον των Δερβενοχωρίων, ήταν ο Ομέρ του Ευρίπου, όμως δε το τόλμησε, γιατί ο Σκουρτανιώτης που γρήγορα διέβλεψε ένα τέτοιο ενδεχόμενο, πέρασε πρώτος στην επίθεση, κλείνοντας τα επόμενα χρόνια τον Ομέρ στο κάστρο του και μην αφήνοντάς τον να ξεμυτίσει, με στενή παρακολούθηση στον Εύριπο και συνεχείς μάχες στον ανηφορίτη.
Η μάχη στο Ταμπούρι επίσης, ανέδειξε τον ηγετικό ρόλο του Θανάση Γάτση στα Δερβενοχώρια, αφού μπροστά στα μάτια των συμπατριωτών του ανέλαβε την ευθύνη και κάτω από τις διαταγές του οι Δερβενοχωρίτες κατέκτησαν μια περιφανή νίκη και δεν άφησαν τους Τούρκους να πατήσουν το τόπο τους και να πνίξουν την επανάσταση εκεί εν τη γενέσει της. Παρά την ανησυχία και τις απώλειες, ο ενθουσιασμός και η πίστη των Δερβενοχωριτών προς τον νεαρό ηγέτη τους, είναι αδιαμφισβήτητα. Κάτω από τη καθοδήγησή του, τα Δερβενοχώρια εντάχθηκαν στην κοινή μοίρα όλων των Ελλήνων, στην προοπτική της απελευθέρωσης με οποιοδήποτε τίμημα, επιλογή που βοήθησε -αν και αθόρυβα- καταλυτικά στο σύνολό της την ελληνική επανάσταση, λόγω της νευραλγικής θέσης των Δερβενοχωρίων, που ουσιαστικά ένωναν την Στερεά με την Αθήνα και την Πελοπόννησο.
H νίκη στο Ταμπούρι μαζί με την ηθική νίκη στο χάνι της Γραβιάς και τη νίκη επί του Βευράν, είναι από τις λίγες που ανύψωσαν το ηθικό όλων των Ελλήνων το πρώτο κρίσιμο χρόνο της επανάστασης, που απασχόλησαν τους Τούρκους στη Στερεά και δεν τους άφησαν να εισχωρήσουν στη Πελοπόννησο και να λύσουν τη πολιορκία της Τρίπολης.

μέρος α'
-ελεύθερη απόδοση-

Ο Σκουρτανιώτης γνωρίζει καλά ότι ο κίνδυνος δεν έχει περάσει. Ο Κιοσέ Μεχμέτ έχει στρατοπεδεύσει στη Θήβα με τις δυνάμεις του και ο Ομέρ Βρυώνης κατευθύνεται στη Χαλκίδα. Τα μάτια του αετού πάνω από τα Δερβενοχώρια προσέχουν άγρυπνα και ανήσυχα τις ορδές των δύο πασάδων, κάτω στο κάμπο. Η επιστροφή στη Θήβα και ο διαχωρισμός αμέσως μετά, του στρατού των Τούρκων σε δύο μέρη, δείχνει ότι ο άμεσος κίνδυνος για τη Πελοπόννησο έχει περάσει. Ο Ομέρ δεν αποφασίζει να μπει στη Πελοπόννησο, τουλάχιστον για την ώρα. Οι Τούρκοι γνωρίζουν ότι οι επαναστάτες στην Αν. Στερεά δε συνετρίβησαν, απλά διασκορπίστηκαν και έχουν προς το παρόν αποτραβηχτεί στα όρη. Η αντίσταση στη Βοιωτία μπορεί να μη τους νίκησε, αλλά τους προβλημάτισε πολύ. Διαπίστωσαν πολλούς επαναστατικούς θύλακες που δεν εξαφανίστηκαν, απλά αποτραβήχτηκαν προσωρινά. Κάτω από αυτές τις συνθήκες δεν αποφασίζει να μπει στη Πελοπόννησο. Φοβάται εγκλεισμό. Η επανάσταση προς το παρόν διασώζεται στο Μοριά όπως και η πολιορκία της Τρίπολης.
Στις 14 Ιουλίου ο Ομέρ Βρυώνης φθάνει στα Βρυσάκια όπου υπάρχει σημαντική δύναμη Ελλήνων με τους Θηβαίο Κώτσιο και τον Αγγελή. Προσπαθεί να τους νικήσει, αλλά δεν καταφέρνει να διαλύσει το στράτευμά τους. Θέτει σε πρώτη προτεραιότητα την βοήθεια των Τούρκων που πολιορκούνται στην Ακρόπολη από τους Έλληνες και φεύγει από την Εύβοια, έχοντας υπό την οδηγία του 3000 Αλβανούς. Ο Σκουρτανιώτης βλέποντάς το στράτευμα του Βρυώνη να βγαίνει από τον Εύριπο, θορυβείται. Ειδοποιεί τους Έλληνες που βρίσκονται στην Αθήνα και πολιορκούν την Ακρόπολη, για τον άμεσο κίνδυνο. Ο Χατζη-Μελέτης Βασιλείου σπεύδει και ενώ ο Ομέρ στρατοπεδεύει στη Λιάτανη, τον παρενοχλεί με το απόσπασμά του, που όμως στην επίθεση των υπεράριθμων Τούρκων, διαλύεται στα βουνά. Ο Ομέρ κατευθύνεται στην Αθήνα και στις 20 Ιουλίου στρατοπεδεύει στα Πατήσια. Αλώνει την Αθήνα και λύει την πολιορκία της Ακρόπολης.

Ο Σκουρτανιώτης γνωρίζει καλά, πως από τη στιγμή που οι Τούρκοι δε μπήκαν στην Πελοπόννησο, τα Δερβενοχώρια κινδυνεύουν. Οι Τούρκοι μένουν στην Αν. Στερεά με σκοπό να διαλύσουν τους επαναστατικούς θύλακες. Ένας από αυτούς και μάλιστα πολύ σημαντικός, είναι τα Δερβενοχώρια. Από τη πρώτη στιγμή προτρέπει τους σκοπούς και τις προφυλακές του, να έχουν τα μάτια τους δεκατέσσερα. Όλες αυτές τις ημέρες γυρίζει από σκοπιά σε σκοπιά, από προφυλακή σε προφυλακή. Παράλληλα επεξεργάζεται σχέδιο στρατολόγησης. Ενημερώνει όλα τα χωριά του οροπεδίου. Όποιος άντρας μπορεί να κρατήσει όπλο, να είναι έτοιμος εάν χρειαστεί. Με πρόχειρους υπολογισμούς καταλήγει πως μπορεί να συγκεντρώσει σε περίπτωση ανάγκης, δύναμη πυρός 300 όπλων.
Πράγματι στις 25 Ιούλη νωρίς το πρωί, άντρες από τα καραούλια τον ειδοποιούν ότι 500 πεζοί Τούρκοι και ιππείς από τη Θήβα, κατευθύνονται νότιο ανατολικά προς τον Ασωπό. Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία. Έρχονται για τα Δερβενοχώρια. Ο Σκουρτανιώτης σημάνει συναγερμό. Εν ριπή οφθαλμού 300 περίπου Δερβενοχωρίτες απ’ όλα τα χωριά του οροπεδίου, τα Σκούρτα, το Δερβενοσάλεσι, το Κακονισχύρι, τα Κρόρα, το Πράσινο, συγκεντρώνονται γύρω από τον αρχηγό σε ορεινό σημείο έξω από το Δερβενοσάλεσι, στο δρόμο που έρχεται από τη Ραμπντόσα, την ευκολότερη δίοδο από τον Ασωπό. Τα Δερβενοχώρια, για πρώτη φορά μετά από αιώνες κινδυνεύουν, αλλά ο αρχηγός είναι ήρεμος και χαμογελαστός. Είχε βιώσει την αναστάτωση που επικρατούσε εδώ όλον αυτό τον καιρό, είχε δει την αγωνία στα πρόσωπα των ντόπιων, των γυναικών, των γέρων, ακόμα και των παιδιών. Ήταν ο κεντρικός αποδέκτης όλης αυτής της ανησυχίας και όχι μόνο. Μερικοί τον θεωρούσαν υπεύθυνο που τα Δερβενοχώρια από τη μια στιγμή στην άλλη, από κει που απολάμβαναν μια ήσυχη και ήρεμη ζωή χωρίς να τους ενοχλεί κανείς, είχαν περάσει σε μια κατάσταση εμπόλεμης αβεβαιότητας. Ναι, είχε ακούσει και τέτοια. Πως δεν είχε καμιά δουλειά να μπλεχτεί και να τους εκθέσει όλους, αφού οι Τούρκοι δε τους ενόχλησαν ποτέ. Όσο λίγες κι αν ήταν αυτές οι φωνές, είχαν όμως ακουστεί, δημιουργώντας του ένα πρόσθετο βάρος, στεναχώρια και ανησυχία. Δε κοιμόταν πια όπως παλιά. Τις νύχτες ξύπναγε μαύρα μεσάνυχτα, λουσμένος στον ιδρώτα. Έβλεπε περίεργα όνειρα και εφιάλτες. Έπαιρνε το άλογο και γυρνούσε τα καραούλια. Δεν είναι και μικρό πράγμα να πέφτει πάνω σου ο πιθανός αφανισμός μιας ολόκληρης περιοχής. Ώρες ώρες το βάρος είναι δυσβάσταχτο. Έτσι έπρεπε όμως να κάνει. Να σηκώσει τη σημαία της επανάστασης. Στο κάτω κάτω, είχε ζυγίσει απ’ την αρχή τα πράγματα. Ήταν σίγουρος όταν ξεσηκώθηκε εναντίον των Τούρκων, πως εξέφραζε τη θέληση της συντριπτικής πλειοψηφίας των Δερβενοχωριτών. Οι ενάντιες φωνές ήταν ελάχιστες και μέσα του ήξερε καλά, πως είχε πράξει το σωστό. Το αποδεικνύουν οι τριακόσιοι άντρες που είναι τώρα συναγμένοι γύρω του.
Ο καπετάνιος ψύχραιμα τους λέει πως δε χρειάζεται να ανησυχούν, γιατί έχουν το πλεονέκτημα. Αν είναι κάποιοι που έχουν πρόβλημα, είναι οι Τούρκοι. Ούτε τη περιοχή γνωρίζουν και ανεβαίνοντας τα βουνά θα βάλλονται από ψηλά και από παντού. Αλλά δε χρειάζεται να πει πολλά σε τέτοιους άντρες και το ξέρει. Αν κυλάει κάτι μέσα στο αίμα τους πάππου προς πάππου, αυτό είναι το μίσος για τον ξένο που θέλει να πατήσει τούτα τα χώματα σα κατακτητής. Οι Δερβενοχωρίτες ήταν μια ανοιχτή αγκαλιά για κάθε κατατρεγμένο του κάμπου που ερχόταν εδώ ζητώντας βοήθεια. Όλοι αυτοί είχαν θέση και τόπο στα Δερβενοχώρια και πολλοί απ’ αυτούς είναι εδώ σήμερα και κρατούν όπλο. Αυτό που δεν άντεχαν όμως οι Δερβενοχωρίτες, ήταν ο κατακτητής.
Ο αρχηγός δίνει τις πρώτες του εξετάσεις σε πολεμικές συνθήκες μπροστά στους συμπατριώτες του. Ήρεμος, χαμογελαστός, χωρίς πολλές κουβέντες όπως πάντα, εμπνέει τους ορεσίβιους που δείχνουν να εμπιστεύονται το νεαρό αρχηγό τους. Δίπλα του ο οπλαρχηγός Γκέλης με τους δικούς του από το Δερβενοσάλεσι. Σκληρός και πολύ ικανός στο σημάδι, σίγουρα θα έχει το πρώτο λόγο σήμερα και το ξέρει. Είναι μια καλή μέρα γι’ αυτόν. Γύρω από τον Σκουρτανιώτη συναγμένα όλα του τ’ αδέρφια, ο Κώτσιος, ο Γιώργης, ο Λουκάς, ο Γάτσης, ο Δημήτρης, ο Μιχάλης. Ο κουνιάδος του ο Βιέννας. Τα πρωτοπαλίκαρά του, ο ανδρείος Δήμος Κουκούλεζας, ο Κουμπίτσας κι οι άλλοι Λιαταναίοι. Πανέτοιμοι όλοι. Το απόσπασμα των 300 ορεσίβιων μπροστά στο νεαρό καπετάνιο, καθισμένο πάνω στα βράχια είναι σιωπηλό. Οι περισσότεροι ασχολούνται με τον οπλισμό τους. Ποτέ δε τους άρεσαν οι πολλές κουβέντες. Ο αρχηγός με τα πρωτοπαλίκαρα, αρχίζουν να συζητούν στα αρβανίτικα για το ποιο σημείο είναι καλύτερα να «τη στήσουν» στους Τούρκους. Ο Γιώργο-Γκέλης κάποια στιγμή, διαφωνεί με έναν τσοπάνο της περιοχής και υψώνει τη φωνή του. Ήταν πάντα ευέξαπτος και ήθελε να περνάει το δικό του. Παρεμβαίνει ο Θανάσης που τους θυμίζει τη κρισιμότητα της κατάστασης. Ο ίδιος μέσα του ήξερε ποιο μέρος έπρεπε να πιάσουν, αν οι Τούρκοι έρχονταν απ’ τη Ραμπντόσα. Είχε καταλήξει εδώ και πολύ καιρό σε αυτό το σημείο, όχι τώρα. Τόσα χρόνια αρχηγός της περιοχής, δούλευε ακόμη και στον ύπνο του τέτοια σχέδια σε περίπτωση επιδρομών, από τους δρόμους που πιθανόν να ερχόταν ο εχθρός. Για το δρόμο της Ραμπντόσας είχε επιλέξει ένα σημείο πιο κάτω, ο δρόμος βάθαινε ανάμεσα σε δύο ράχες γεμάτες μεγάλα πουρνάρια. Θα έπιαναν τις δύο ράχες αντικριστά, θα τους άφηναν να περάσουν και θα τους βαρούσαν από δυο μεριές. Όμως δε βρίσκονταν εδώ για να μαλώσουν μεταξύ τους και με τον τρόπο του, επιπλήττει τον Γιώργο Γκέλη και τον τσοπάνο της περιοχής. Δε προλαβαίνει να αποσώσει το λόγο του όμως και βλέπουν νάρχεται τρεχάτος ο Στάμου ο Κολιός φωνάζοντας. Ήταν αγγελιοφόρος από το καραούλι του Νίκο Μπήλιου δυτικά. Πηδάει σαν αγριοκάτσικο στα βράχια και φτάνει λαχανιασμένος ανάμεσά τους.
«Είναι καμιά πεντακοσαριά καπετάνιο και κόψαν στη γέφυρα του Μητροπολίτη! Μείναν καμιά πενηνταριά εκεί με τ’ άλογα. Οι άλλοι πήραν το δρόμο για τη Γκούρεζα!»
Από κει θ’ ανέβουν λοιπόν. Όχι απ’ τη Ραμπντόσα. Ήθελαν να τους πιάσουν στον ύπνο. Να τους πάρουν τη πλάτη. Κανείς δε περίμενε να έρθουν απ’ τη Γκούρεζα. Είναι βράχια απόκρημνα κι η ανάβαση γι’ αυτούς δύσκολη, αλλά την επέλεξαν μονάχα για αιφνιδιασμό. Αν έβγαιναν στο οροπέδιο από κει, τα πράγματα θα ήταν δύσκολα.
«Από Γκούρεζα; Εκεί κατρακυλάνε ακόμα κι οι χελώνες! Ουχού κονιάρηδες, θα σας φάει ο λύκος!» λέει δυνατά ο Κοτζάνης ο Σπύρος από τη Λιάτανη και τα παλικάρια ξεσπάνε σε γέλια.
«Από Γκούρεζα ε; Τόσο το καλύτερο!» λέει σα να μονολογεί ο Σκουρτανιώτης και προσθέτει δυνατά «Βέμι, σκέμι κοχ! (Πάμε, δεν έχουμε ώρα)»
Οι σκληροτράχηλοι ορεσίβιοι σηκώνονται και κατά ομάδες η μια πίσω από την άλλη, ακολουθούν τον αρχηγό, προχωρώντας για τον αυχένα που βγαίνει ο δρόμος της Γκούρεζας. Σιωπηλοί. Κανένας δε θα πίστευε αν έβλεπε 300 άντρες να περπατούν όλοι μαζί, πως θα μπορούσαν να κάνουν τόση ησυχία. Μα οπλισμός τους, όχι και ό, τι καλύτερο. Αν εξαιρέσεις τα εκατό περίπου όπλα του αποσπάσματος, τα υπόλοιπα ήταν ένα κράμα από κυνηγετικά και αυτοσχέδια. Ο Δήμος ο Κουκούλεζας βλέποντας ένα δεκαεφτάχρονο λιανό τσοπανόπουλο από τα Κρόρα να βαδίζει δίπλα του γεμάτο περηφάνια, κρατώντας ένα γκρα φτιαγμένο από σωλήνα, ο Θεός να το έκανε όπλο, του λέει:
«Αϊ μωρέ Γιαννάκη! Σκότωσε σήμερα Τουρκαλάδες να τους πάρεις τις μπιστόλες με τα ντουφέκια!»
Εκείνος σα να ψήλωσε μισό μέτρο.
«Θα τους γαμήσω το κέρατο καπετάν Δήμο!» απαντά, κάνοντας όσους ήταν κοντά να ξεσπάσουν σε γέλια.
Σε είκοσι περίπου λεπτά διακρίνουν τον Νίκο Μπήλιο. Φτάνουν κοντά του.
«Έχουν αρχίσει ν’ ανεβαίνουν» λέει στον Σκουρτανιώτη.
Εκείνος εξετάζει το μέρος. Από πίσω του συγκεντρώνονται σιγά σιγά όλες οι ομάδες των πολεμιστών. Σε λίγο φωνάζει το Γκέλη και τα πρωτοπαλίκαρα κοντά του.
«Θάρθουν από τη χαράδρα, το ρέμα και τις πλαγιές. Δε μπορούν απ’ αλλού. Θα κάνουμε ταμπούρια εδώ ψηλά στη ράχη»
Απευθύνεται στον Γκέλη.
«Καλύτερα να πιάσεις στη δεξιά μεριά. Να έχεις τον ήλιο από πίσω. Τράβα τους δικούς σου στην άκρη και χαμηλά. Θάρθει μαζί σου κι ο Γιώργης με τον Μιχάλη, ανάμεσα σε σένα και το ταμπούρι. Ο Κουκούλεζας, ο Βιέννας κι ο Κουμπίτσας αριστερά. Εγώ με τους υπόλοιπους στα ταμπούρια. Θα τους βάλουμε στη μέση. Ρίχνω πρώτος. Τ’ μος σιοχ χουντ! (μη δω να φαίνεται μύτη)»
Κούνησαν όλοι καταφατικά το κεφάλι και άρχισαν να κινούνται προσεκτικά για τις θέσεις τους. Οι εκατό άντρες που έμειναν με τον αρχηγό, γρήγορα κι αθόρυβα άρχισαν να μαζεύουν πέτρες και να δημιουργούν κάθε τόσο, σωρούς από δαύτες για να κρύβονται πίσω τους. Ο αρχηγός με το σχέδιό του ήθελε να δημιουργήσει ένα ημικύκλιο στον αυχένα γύρω από τους Τούρκους και να τους αφήσει να χωθούν μέσα του. Και μετά να βαρούσαν από τρεις πλευρές. Από τη στιγμή που απέτυχε ο αιφνιδιασμός τους, όλα φαίνονταν εύκολα. Αυτό που δεν άρεσε στο Σκουρτανιώτη, ήταν ότι στο ρέμα σε μερικά σημεία, τα πουρνάρια ήταν αρκετά μεγάλα. Οι Τούρκοι θα μπορούσαν να καλυφθούν και να μη φαίνονται καλά από κει. Αλλά δε μπορούσε να τους αλλάξει το δρόμο.

Ο Κιοσέ Μεχμέτ μένοντας στη Θήβα, έθεσε πρώτη προτεραιότητα τη κατάκτηση των Δερβενοχωρίων, όχι μόνο επειδή το απόσπασμα του Σκουρτανιώτη, που μέχρι τότε ήταν τοποτηρητής της ειρήνης και της νομιμότητας στη περιοχή, σήκωσε επαναστατικό μπαϊράκι, αλλά και επειδή οι πληροφορίες που έφταναν σ’ αυτούς τόνιζαν, πως πολλοί επαναστάτες του κάμπου έβρισκαν άσυλο εκεί, με αποτέλεσμα ο επαναστατικός θύλακας των Δερβενοχωρίων να αυξάνει επικίνδυνα, ώστε να θέτει σε διαρκή κίνδυνο τις εφοδιοπομπές και τις επικοινωνίες τους. Κάτω από αυτές τις συνθήκες, ο Κιοσέ Μεχμέτ, απέστειλε 500 Τούρκους με αρχηγό των Κιαμήλ μπέη, να σβήσουν την επανάσταση στα Δερβενοχώρια.
Δε γνωρίζουμε την ακριβή ώρα της μάχης. Ο Τσεβάς που έχει καταγράψει το γεγονός δεν το αναλύει διεξοδικά. Διασώζει όμως την ημερομηνία, τον αριθμό των αντιμαχομένων, το τόπο και τον αριθμό των νεκρών από τις δύο πλευρές. Γι’ αυτό, για να έχουμε έστω και σήμερα μια πιο διεξοδική απόδοση της μάχης, ήμαστε υποχρεωμένοι να αυτοσχεδιάσουμε, λαμβάνοντας υπ’ όψη τις ειδικές συνθήκες που επικρατούσαν στα Δερβενοχώρια εκείνη της εποχή. Εμείς απλά θα διανθίσουμε το ιστορικό στέλεχος που μας άφησε ο Τσεβάς σχετικά με τη μάχη στο ταμπούρι.

Από υποθέσεις λοιπόν που μπορούμε να κάνουμε, οδηγούμαστε στο συμπέρασμα πως οι Τούρκοι ξεκίνησαν από τη Θήβα τα χαράματα της 25ης Ιουλίου 1821 τόσο νωρίς, ώστε στις επτά το πρωί να βρίσκονται ήδη στον Ασωπό και στη γέφυρα του Μητροπολίτη. Ένα δεύτερο ενδεχόμενο είναι να ξεκίνησαν από τη προηγούμενη το απόγευμα, να διανυκτέρευσαν στον Ασωπό και τα χαράματα της 25ης να άρχισαν την άνοδο στη Γκούρεζα. Ένα ερώτημα που μπορεί επίσης να τεθεί είναι γιατί δεν επέλεξαν να ανέβουν τη νύχτα στη Γκούρεζα, ώστε το πρωί να ξημερώσουν στο οροπέδιο και να αιφνιδιάσουν για τα καλά τους Δερβενοχωρίτες. Η επιλογή όμως της ανάβασης στα Δερβενοχώρια από τη Γκούρεζα, που μπορεί να θεωρηθεί τόλμημα ακόμα και την ημέρα, τη νύχτα μπορεί να θεωρηθεί καθαρή αυτοκτονία, γι’ αυτό οι Τούρκοι δεν αποτόλμησαν ποτέ κάτι τέτοιο. Από την άλλη, ο πιο εύκολος δρόμος ανάβασης από τη Ραμπντόσα, πιθανόν έχει αποκλειστεί εξ’ αρχής από εκείνους, γιατί σίγουρα θεώρησαν πως σε καμιά περίπτωση δε θα ήταν τόσο αφελείς οι Δερβενοχωρίτες, ώστε να αφήσουν μια τέτοια οδό αφύλακτη. Η ουσία πάντως είναι πως ο Κιαμήλ μπέης, αποφάσισε να αιφνιδιάσει τους Δερβενοχωρίτες ακολουθώντας την δύσκολη μεν αλλά μη αναμενόμενη οδό της Γκούρεζας το πρωί της 25ης Ιουλίου 1821. Ο αιφνιδιασμός όπως είδαμε απέτυχε και οι 500 Τούρκοι ανηφόριζαν πια ανυποψίαστοι προς το στόμα του λύκου.
Θέλω επίσης να προσθέσω ακόμη κάτι εδώ. Επέλεξα να αναλύσω τη στρατηγική της άμυνας στον αυχένα με τη μέθοδο του ταμπουριού, μόνο και μόνο από το όνομα που έχει ακόμη και σήμερα αυτή η περιοχή. Γιατί είμαι σχεδόν βέβαιος, πως η περιοχή «Ταμπούρι» δεν ονομαζόταν έτσι πριν, μα πήρε το όνομά της από εκείνη τη μάχη και έπειτα και εξ’ αιτίας του ταμπουριού ή των ταμπουριών που έστησε ο Σκουρτανιώτης με τους άντρες του σε ημικύκλιο για να αποκρούσουν τους Τούρκους. Το περιβόητο ταμπούρι λοιπόν, ίσως έμεινε εκεί πολλά χρόνια μετά την επανάσταση, δίνοντας από τότε το όνομά του και χαρακτηρίζοντας για πάντα τη περιοχή. Πρόκειται δηλαδή για την εξαιρετική εκείνη περίπτωση, που ένα τοπωνύμιο συμπληρώνει τα κενά του ιστορικού και μας βοηθά να κατανοήσουμε ακόμη και τον τρόπο μιας μάχης.

Σε λιγότερο από μία ώρα από τη στιγμή που ο Σκουρτανιώτης έφτασε με τους 300 στο σημείο της μάχης, περί την ενάτη πρωινή, όλα ήταν έτοιμα για την υποδοχή των Τούρκων στον αυχένα του δρόμου της Γκούρεζας. Οι σωροί με τα ταμπούρια ύψους περίπου ενός μέτρου, ήταν έτοιμα Από τις δυο του άκρες δεξιά κι αριστερά κερδίζοντας βάθος στις πλαγιές, είχαν ακροβολιστεί εκμεταλλευόμενοι τα βράχια και τα πουρνάρια, οι πολεμιστές, όπως τους είχε κατανείμει ο Θανάσης. Από κει που βρισκόταν ο 28άχρονος καπετάνιος, προσπαθούσε να ελέγξει την κάλυψη των πολεμιστών του σε όλο το τόξο της γραμμής και έμεινε ευχαριστημένος. Οι Δερβενοχωρίτες είχαν γίνει ένα με το βουνό. Η εμπειρία ακόμη και των μη πολεμιστών σε αυτά τα μέρη από τότε που γεννήθηκαν, τους είχε κάνει να αναπτύξουν μια αξιοθαύμαστη ικανότητα στη κάλυψη. Ήξεραν από τη φύση τους να χρησιμοποιούν και να εκμεταλλεύονται το τόπο προς όφελός τους. Και τώρα είχαν γίνει όπως ακριβώς ήθελε ο Σκουρτανιώτης. Χαμαιλέοντες. Οι Τούρκοι έπρεπε να χωθούν όσο το δυνατόν βαθύτερα στη παγίδα. Ο Θανάσης ήξερε, πως δε υπήρχε θέμα νίκης των Τούρκων εδώ. Αυτό που τον απασχολούσε ήταν η πρόκληση μεγαλύτερης ζημιάς στον εχθρό και όσο το δυνατόν λιγότερες απώλειες για τους ίδιους. Ήξερε καλά, πως ο θάνατος και ενός μονάχα Δερβενοχωρίτη, θα χρεωνόταν στον ίδιο και στην απόφασή του να σηκώσει τη σημαία της επανάστασης.

(συνεχίζεται)

(Έλληνες αγωνιστές του 21, Πίνακας του Θάνου Βασιλικού)

ΑΘΑΝΑΤΟΙ!!

25η Μαρτίου 2009 σήμερα και για να τιμήσουμε όσο μπορούμε τους αγωνιστές της ελευθερίας, δίνουμε τα ονόματα των βεβαιωμένων πολεμιστών του Σκουρτανιώτη. Τιμή σε όλους και σε όσους πολέμησαν χωρίς να αναφέρεται πουθενά το όνομά τους. Αθάνατοι!

ΒΕΒΑΙΩΜΕΝΟΙ ΠΟΛΕΜΙΣΤΕΣ ΤΟΥ ΣΚΟΥΡΤΑΝΙΩΤΗ

Οι βεβαιωμένοι πολεμιστές του Σκουρτανιώτη όπως φαίνονται στις δηλώσεις των ιδίων ή των απογόνων τους στις αιτήσεις συνταξιοδότησης και τις επιτροπές πολλά χρόνια μετά την ανεξαρτητοποίηση της Ελλάδας. Ανάμεσά τους βρίσκονται μπουλουξήδες που σημαίνει πως ενδέχεται να έχουν υπό την εποπτεία τους άλλους 15-20 ή 30 άντρες. Ο συνολικός αριθμός των βεβαιωμένων, δεν εκφράζει τον πραγματικό αριθμό των αντρών του καπετάν Θανάση, διότι πολλοί πολεμιστές –και ιδίως εκείνοι που σκοτώθηκαν και δεν είχαν παντρευτεί για να έχουν απογόνους- δεν έκαναν φυσικά καμία αίτηση. Άλλοι υπηρέτησαν μετά την επανάσταση στα σώματα ασφαλείας, θεώρησαν ικανοποιητική τη σύνταξη και το βαθμό τους και δεν έκαναν επίσης αίτηση. Χαρακτηριστικό είναι το ότι από 40 ή 70 πολεμιστές που έπεσαν στο Μαυρομάτι, μονάχα ένας απόγονος βρέθηκε να κάνει αίτηση! Ο απόγονος του Κολιοβέτα Νικόλαου από το Κάστρο. Με αυτά τα δεδομένα, ο πραγματικός αριθμός των αντρών του καπετάνιου, εκτιμούμε ότι θα ήταν τρεις φορές τουλάχιστον μεγαλύτερος από τον αριθμό των βεβαιωμένων. Είναι βέβαια και το άλλο. Όταν σκοτώθηκε ο καπετάνιος το 1825 ένας μεγάλος αριθμός από τους άντρες του που δεν ήταν στο Μαυρομάτι, απορροφήθηκε από άλλους καπεταναίους. Όταν αργότερα υπέβαλαν αίτηση, χρησιμοποίησαν το όνομα του καπετάνιου τους που ήταν ακόμα εν ζωή για να μπορέσει να υπογράψει και να πιστοποιήσει την αλήθεια της αίτησης και όχι φυσικά του νεκρού καπετάνιου που δε θα μπορούσε να υπογράψει.

(Τα παρακάτω στοιχεία, μετά από επεξεργασία των στοιχείων του Φανόπουλου στο «Θήβα και Λειβαδιά, Χωραϊτες και χωρικοί»)

Από Σκούρτα:
1. ΣΚΟΥΡΤΑΝΙΩΤΗΣ ΘΑΝΑΣΗΣ. Καπετάνιος
2. ΣΚΟΥΡΤΑΝΙΩΤΗΣ ΛΟΥΚΑΣ αδερφός του Θανάση
3. ΣΚΟΥΡΤΑΝΙΩΤΗΣ ΓΑΤΣΗΣ αδερφός του Θανάση
4. ΣΚΟΥΡΤΑΝΙΩΤΗΣ ΚΩΤΣΙΟΣ αδερφός του Θανάση. Εκτελούσε χρέη υπασπιστή. Σκοτώθηκε στο Μαυρομάτι.
5. ΣΚΟΥΡΤΑΝΙΩΤΗΣ ΓΙΩΡΓΗΣ Διαδέχτηκε τον Θανάση ακολουθώντας αξιοθαύμαστη στρατιωτική πορεία. Μετά την επανάσταση υπασπιστής του Όθωνα.
6. ΣΚΟΥΡΤΑΝΙΩΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ αδερφός του Θανάση.
7. ΣΚΟΥΡΤΑΝΙΩΤΗΣ ΜΙΧΑΛΗΣ αδερφός του Θανάση.
8. ΒΟΓΚΛΗΣ ΚΩΤΣΟΣ ή ΣΑΡΡΗΣ Πολέμησε με τον Αθ. Σκουρτανιώτη στον Ανηφορίτη και στο Καπανδρίτι.
9. ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗΣ Πολέμησε με τον καπετάνιο στον Ανηφορίτη.
10. ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΛΑΜΠΡΟΣ Πολεμιστής του καπετάνιου.
11. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Πολεμιστής του καπετάνιου.
12. ΤΟΛΙΑΣ ΜΗΤΡΟΣ Πολεμιστής του καπετάνιου, πολέμησε στον Ανηφορίτη.
Από Σπαϊδες (Ελαιώνας):
13. ΚΑΤΣΙΦΟΣ ΚΩΤΣΟΣ ή ΣΚΟΥΡΤΑΝΙΩΤΗΣ. Πολεμιστής του Καπετάνιου. Μετά την επανάσταση χρησιμοποίησε τιμητικά το όνομα του καπετάνιου του.
14. ΚΑΤΣΙΦΟΡΟΣ ΓΙΑΝΝΗΣ. Μπουλουξής. Πατέρας του Κατσιφού Κώτσου. Πρώτος Μπουλουξής του καπετάνιου με 15-20 στρατιώτες. Σκοτώθηκε σε μάχη στον Ανηφορίτη.
Από Ψαχνά:
15. ΤΖΑΒΕΛΑΣ ή ΠΑΝΟΥΣΗΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ. Πολέμησε με τον καπετάνιο στον Ανηφορίτη.
Από Τοπόλια (Κάστρο):
16. ΚΟΛΙΟΒΕΤΑΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ. Μπουλουξής. Έπεσε στο Μαυρομάτι μαζί με το καπετάνιο.
Από Χάλια:
17. ΑΓΓΕΛΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΣ. Πολέμησε με τον καπετάνιο στον Ανηφορίτη.
Από Χλεμποτσάρι (Ασωπία):
18. ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΚΩΝ/ΝΟΣ . Δεν υπάρχουν στοιχεία εκτός ότι έλαβε μέρος στην επανάσταση. Πολύ πιθανόν μαζί με τον καπετάνιο επειδή ζούσε στη Ταναγραϊκή γη.
Από Βάγια:
19. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ ΚΩΤΖΙΟΣ. Πολέμησε με τον καπετάνιο στον Ανηφορίτη.
Από Φάρο Αυλίδας:
20. ΜΙΧΑΛΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ.Πολέμησε με τον καπετάνιο στον Ανηφορίτη, Μεσοβούνι, Δερβενοσάλεσι.
Από Δερβενοσάλεσι (Πύλη):
21. ΜΠΗΛΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ. Μπουλουξής. Πολέμησε με τον καπετάνιο στην Αθήνα, στη πολιορκία της Ακρόπολης και σε μάχες στην Εύβοια.
22. ΦΙΛΗΣ ΚΟΛΙΑΣ Μπουλουξής.
23. ΝΤΑΟΥΤΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Πολεμιστής του καπετάνιου.
24. ΓΚΕΛΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Μπουλουξής 20-30 ανδρών. Στην αρχή ακολούθησε τον καπετάνιο. Πολύ ικανός στο σημάδι. Για άγνωστους λόγους τσακώθηκαν και ακολούθησε κατόπιν προσωπικό δρόμο.
25. ΛΥΚΟΣ ΑΝΤΩΝ. Πολεμιστής του καπετάνιου.
26. ΣΤΑΜΟΥ ΚΟΛΙΟΣ. Πολεμιστής του καπετάνιου. Έλαβε μέρος σε μάχες στη Κάρυστο, το Αλιβέρι, τα Βρυσάκια και ήταν από τους λίγους που ακολούθησαν τον Γιώργη στις περιβόητες Λιβανάτες.
Από Ρημόκαστρο (Θεσπιές):
27. ΚΟΚΟΣΗΣ. Πολεμιστής του καπετάνιου
Από Θήβα:
28. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ ΣΤΑΥΡΟΣ ή ΘΗΒΑΙΟΣ. Πολέμησε με το καπετάνιο.
29. ΓΚΙΚΑΣ ΣΤΑΘΗΣ. Μπουλουξής, επικεφαλής 15-20 στρατιωτών. Στην αρχή ακολούθησε το καπετάνιο στην άλωση της Αθήνας και στον Ανηφορίτη.
30. ΜΑΚΟΥΛΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ. Πολέμησε με το καπετάνιο στο Μεσοβούνι, Σουλό (Σουλάς;;), Ανηφορίτη.
31. ΤΣΙΑΓΚΛΗΣ ΛΟΥΚΑΣ. Με τ’ αδέρφια του όπως βλέπουμε παρακάτω, πήραν μέρος στην εξέγερση της Θήβας και μετά ακολούθησαν τον Σκουρτανιώτη στη Ρετσώνα και τον Ανηφορίτη.
32. ΤΣΙΑΓΚΛΗΣ ΜΗΤΣΟΣ. Αδερφός του Λουκά και Κωνσταντή Τσιαγκλή. Εξέγερση Θήβας, Ρετσώνα, Ανηφορίτη.
33. ΤΣΙΑΓΚΛΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΗΣ. Αδερφός του Λουκά και του Μήτσου Τσιαγκλή. Εξέγερση Θήβας, Ρετσώνα, Ανηφορίτη.
34. ΤΗΡΡΗΝΟΠΟΥΛΟΣ ΔΗΜΟΣ. Πλούσιος έμπορος πριν την επανάσταση, βοήθησε πολύ τον αγώνα οικονομικά και διέθεσε όλη του τη περιουσία. Υπηρέτησε ως τσαούσας(φροντιστής στρατοπέδου) με το καπετάν Θανάση, τον Δρίτσουλα και τον Γ. Σκουρτανιώτη αργότερα, σύμφωνα με τα στοιχεία.
Από Κακονισχύρι (Πάνακτος):
35. ΠΕΠΠΑΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΤΟΥ ΜΗΤΡΟΥ. Από την αρχή της επανάστασης μαζί με τον καπετάνιο σε μάχες στον Ανηφορίτη, στη Θήβα, στη Κολομπίθεζα και στο Καλαμάκι.
36. ΠΕΠΠΑΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ. Μπουλουξής του καπετάνιου. Στα χαρτιά για την συνταξιοδότηση μιλάει για μια μάχη εναντίον του Ομέρ Βρυώνη στο Δερβενοσάλεσι.
37. ΜΙΧΑΛΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΟΥ ΚΩΣΤΑ. Πολεμιστής του καπετάνιου. Έλαβε μέρος σε μάχες στον Ανηφορίτη, εναντίον Ομέρ πασά, στο Καλαμάκι και σε μάχες κατά Ομέρ και Γιανιτζάρ πασά.
38. ΠΑΠΑΙΩΑΝΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ. Πολεμιστής του καπετάνιου. Έλαβε μέρος μαζί του σε μάχες στον Ανηφορίτη, Καλαμάκι.
39. ΠΕΠΠΑΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ .Τα έτη 1821-1822 ήταν πολεμιστής του καπετάνιου σε μάχες στον Ανηφορίτη, στη Θήβα, στη Κολομπίθεζα, στο Καλαμάκι.
Από Κρόρα (Στεφάνη):
40. ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΔΗΜΟΣ ή ΚΟΥΚΟΥΛΕΖΑΣ. Από τους πιο ανδρείους πολεμιστές του Σκουρτανιώτη. Του άρεσε να τρώει ζεστή κουκούλα, που ήταν πρόχειρο ψωμί ψημένο στη φωτιά και ο αρχηγός του έβγαλε το παρατσούκλι Κουκούλεζας. Μετά τον θάνατο του Θανάση, ακολούθησε τον Γιώργη και τον Καραϊσκάκη και σκοτώθηκε στο Φάληρο.
41. ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ή ΚΟΥΚΟΥΛΕΖΑΣ. Μικρότερος αδερφός του Δήμου. Πήρε το παρατσούκλι Κουκούλεζας γιατί έμοιαζε στη γενναιότητα με τον αδερφό του.
Από Λιάτανη (Αγ. Θωμάς):
42. ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΙΟΚΕΣ ή ΚΙΟΚΙΟΣ. Ανδρείος και συνετός πολεμιστής του καπετάνιου.
43. ΚΟΥΜΠΙΤΣΑΣ ΙΩΑΝΝΗΣ. Πολεμιστής του καπετάνιου.
44. ΒΟΥΓΕΣΗΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗΣ. Πολεμιστής του καπετάνιου.
45. ΚΟΤΖΑΝΗΣ ΣΠΥΡΟΣ. Πολεμιστής του καπετάνιου. Έλαβε μέρος σε μάχες στον Ανηφορίτη, Δερβενοσάλεσι, Μαραθώνα.
46. ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΙΩΑΝΝΗΣ. Πολεμιστής του καπετάνιου. Έλαβε μέρος με τον καπετάνιο σε μάχες στο Μεσοβούνι και Ανηφορίτη.
47. ΣΤΕΦΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ. Πολεμιστής του καπετάνιου.
48. ΣΤΕΡΠΗΣ ΠΑΝΟΥΣΗΣ. Πολεμιστής του καπετάνιου.
49. ΧΡΥΣΟΧΟΟΥ ΙΩΑΝΝΗΣ. Πολεμιστής του καπετάνιου.
50. ΜΠΟΥΓΕΣΗΣ ΣΤΑΜΑΤΗΣ. Φίλος μπουλουξής του καπετάνιου αλλά και του Κριεζώτη και τροφοδότης τους με τρόφιμα, αρνιά και σφαχτά.
Από Μουσταφάδες (Καλλιθέα):
51. ΛΙΑΜΠΟΤΗΣ. Δεν υπάρχουν επιπλέον στοιχεία παρά μόνο ότι πολέμησε κατά την διάρκεια της επανάστασης. Τον συνδέουμε με τον καπετάνιο ως κάτοικο της Ταναγραϊκής γης.
Από Μπράτσι (Τανάγρα):
52. ΜΠΛΑΝΑΣ ΚΩΤΣΟΣ. Πολεμιστής του καπετάνιου.
53. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ ΣΩΤΗΡΗΣ. Πολεμιστής του καπετάνιου.
54. ΓΡΙΠΟΝΗΣΙΩΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Πολεμιστής του καπετάνιου.
55. ΜΠΕΛΕΓΡΑΤΗΣ ΜΗΤΡΟΣ. Πολεμιστής του καπετάνιου.
Από Λεύκτρα (Παραπούγγια):
56. ΠΕΤΗΝΑΡΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ. Ίσως ο μοναδικός καπετάνιος δυτικά, που ήταν φίλος του Θανάση Σκουρτανιώτη πραγματικά. Φαίνεται να συμπράττουν αρκετές φορές μαζί , όπως στην εξέγερση και τις διαπραγματεύσεις της Θήβας, στην οργάνωση της άμυνας του Κιθαιρώνα και στη δημιουργία πρόχειρων καταλυμάτων για τα γυναικόπαιδα σύμφωνα με τον Βαγιάννη στις επιδρομές του Ομέρ του Ευρίπου. Δεν είναι τυχαίο, το ότι στο χωριό του Πετηνάρη στα Παραπούγγια, είχε κανονίσει ο καπετάνιος τη σύναξη των καπεταναίων δύο ημέρες μετά τη μάχη του Μαυροματίου, συνάντηση που τελικά δεν έγινε ποτέ.
Από Σχηματάρι:
57.ΔΕΔΑΚΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ή ΝΤΕΤΑΚΗΣ. Μπουλουξής. Πολέμησε από την αρχή της επανάστασης με το καπετάνιο σε μάχες όπως, στον Ανηφορίτη, Χαϊδάρι.
58.ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ή ΜΠΟΖΙΑΝΗΣ ΔΗΜ. Πολεμιστής του καπετάνιου. Από την αρχή του αγώνα, κάτω από τις οδηγίες του Γ. Σκουρτανιώτη.
59.ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗΣ. Πολεμιστής του καπετάνιου.
60.ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗΣ. Πολεμιστής του καπετάνιου σε μάχες στον Ανηφορίτη.
61.ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΛΑΜΠΡΟΣ. Πολεμιστής του καπετάνιου σε μάχες στον Ανηφορίτη.
62.ΚΑΛΑΡΙΩΤΗΣ ΚΩΣΤΑΣ. Πολεμιστής του καπετάνιου.
63.ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΣ. Πολεμιστής του καπετάνιου.
64.ΜΠΑΡΜΠΑΣ ΚΩΤΣΟΣ ΜΙΧΑΗΛ. Πολεμιστής του Μπουγέση Σταμάτη και κατ’ επέκταση του Αθανασίου Σκουρτανιώτη.
65.ΤΟΛΙΑΣ ΜΗΤΡΟΣ. Πολεμιστής του καπετάνιου στον Ανηφορίτη.

Πολεμιστές του καπετάνιου από άλλες πηγές:

66.ΒΙΕΝΝΑΣ ΙΩΑΝΝΗΣ. Κουνιάδος του καπετάνιου, αδερφός της γυναίκας του Ειρήνης. Έπεσε με τον αρχηγό στο Μαυρομάτι.
67.ΚΑΒΒΑΣ ΤΑΣΟΣ. Πολεμιστής του Θανάση, μάλλον από τη Λιάτανη. Ο ένας από τους 4 αγγελιοφόρους που απέστειλε για βοήθεια ο καπετάνιος, λίγες στιγμές πριν τη μάχη του Μαυροματίου.

*Οι πολεμιστές Πέππας Νικόλαος από Πάνακτο (μπουλουξής), Κοτζάνης Σπύρος από τη Λιάτανη και Μιχάλης Χρήστος από Φάρο Αυλίδας, όπως φαίνεται από τα έγγραφα, κάνουν λόγο για μια μάχη στο Δερβενοσάλεσι (Πύλη). Ο δε Πέππας Νικόλαος, δίνει ένα παραπάνω στοιχείο. Ότι αυτή η μάχη ήταν εναντίον του Ομέρ Βρυώνη. Πιθανολογώ ότι πρόκειται για μάχη με απόσπασμα της κύριας στρατιάς του Ομέρ Βριώνη, κατά την επιστροφή του από την Αθήνα, το Σεπτέμβρη του 1821. Την ίδια περίοδο στα Δερβενοχώρια, βρισκόταν ο Νικηταράς και ο Κυριακούλης Μαυρομιχάλης. Η συγκεκριμένη μάχη δεν αναφέρεται πουθενά εκτός από τρεις πολεμιστές του Σκουρτανιώτη από διαφορετικά χωριά, στις αιτήσεις τους στις επιτροπές του αγώνα για σύνταξη πολλά χρόνια μετά. Είναι οι μόνοι που λένε ξεκάθαρα, ότι ο Ομέρ Βρυώνης ή τουλάχιστον ικανά αποσπάσματά του πέρασαν από τα Δερβενοχώρια. Ερευνώ όσο μπορώ την υπόθεση.

(Ομέρ Βρυώνης)

«ΕΚ ΤΩΝ ΠΡΑΓΜΑΤΩΝ» ΣΤΑ ΔΕΡΒΕΝΙΑ

Δε γνωρίζουμε πόσο έμεινε ο Σκουρτανιώτης στην Αθήνα και στη πολιορκία της Ακρόπολης. Ο καπετάνιος δεν είχε ποτέ κάποιον ιστορικό κοντά του να ανιστορεί τα καθημερινά καθέκαστα και έτσι, ό, τι συμπεράσματα μπορούμε να εξάγουμε για την στρατιωτική του πορεία, μπορούμε να τα εξάγουμε μονάχα από σκόρπια σημεία του Βαγιάννη, του Τσεβά, του Μακρυγιάννη, από τις επιστολές του ίδιου του Σκουρτανιώτη και γενικότερα από την μελέτη των ιδιαίτερων συνθηκών κάθε χρονιάς του πολέμου. Λαμβάνοντας φυσικά υπ’ όψη, την ιδιαιτερότητα του τόπου που εκ των πραγμάτων τάχθηκε εκείνος να φυλά. Των Δερβενίων. Είναι για μένα σα να έχω ελάχιστα κομμάτια ενός σπασμένου μα πολύτιμου αγγείου. Τα τοποθετώ στη θέση τους σκιαγραφώντας τα κενά, προσπαθώντας συνάμα να μειώσω στο ελάχιστο την συμμετοχή της αυθαιρεσίας στο όλο εγχείρημα. Σε αυτό το σημείο, ας μου συγχωρεθούν τα όποια λάθη.
Ένα άλλο ερώτημα επίσης που μπορεί να τεθεί, είναι πόσοι ήταν οι άνδρες που τον ακολούθησαν στην Αττική και στην αρχή της επανάστασης. Αποδείξεις πάλι δεν έχουμε. Αν λάβουμε υπ’ όψη μας όμως, πως ο Σκουρτανιώτης διέθετε ήδη ένα απόσπασμα που μπορούσε να φτάσει τους 100 άνδρες κάτω από ειδικές συνθήκες και αν λάβουμε επίσης υπ’ όψη τον ενθουσιασμό που εκείνες τις ημέρες κυριαρχούσε -η Πελοπόννησος και η Στερεά βρίσκονταν υπό επαναστατικό πυρετό- μπορούμε εύκολα να υποθέσουμε πως γύρω από τον Σκουρτανιώτη συνάχτηκαν γρήγορα από τα Δερβενοχώρια, τη Λιάτανι, το Σχηματάρι και τη Τανάγρα 150 άντρες τουλάχιστον. Αφού όρισε προφυλακές στα Δερβένια για να έχει μάτια και πληροφορίες, κατηφόρισε στην Αττική το πρώτο δεκαήμερο του Απρίλη και ενώθηκε με τον Χατζη-Μελέτη Βασιλείου υπό τις διαταγές του Δήμου Αντωνίου. Λαμβάνει μέρος στις επιχειρήσεις κατά των Τούρκων της Αθήνας μέχρι το τέλος περίπου του Απριλίου. Η πόλη των Αθηνών αλώθηκε στις 26 του Απρίλη και οι Τούρκοι κλείσθηκαν στην Ακρόπολη, όπου άρχισαν να πολιορκούνται. Προσωπική μου γνώμη, πως ο Σκουρτανιώτης δεν στάθηκε πολύ στην πολιορκία της Ακρόπολης. Ήδη ο Ομέρ Βριώνης και ο Κιοσέ Μεχμέτ έχουν εισέλθει στην Αν. Στερεά να καταπνίξουν την επανάσταση. Έχει μεσολαβήσει η μάχη της Αλαμάνας και ο θάνατος του Διάκου από τις 23 του Απρίλη 1821, οπότε ο κίνδυνος για τα Δερβενοχώρια είναι μεγάλος. Ο Σκουρτανιώτης σύμφωνα με τη λογική, τέλη Απριλίου, θα πρέπει να επέστρεψε με τους άντρες του στα Δερβένια για να οργανώσει από δω και μπρος τον αγώνα από κει.
Εδώ να πούμε, πως τα Δερβένια που σημαίνουν περάσματα, ήταν από την αρχή της επανάστασης μέχρι το θάνατό του, η αδιαφιλονίκητη δικιά του περιοχή. Κανένας ποτέ δεν αμφισβήτησε την κυριαρχία του εκεί. Γνώριζε τη περιοχή άριστα πριν την επανάσταση και είχε ήδη οργανωμένο δίκτυο πληροφοριών και τροφοδοσίας. Τα Δερβενοχώρια ήταν η φωλιά του αετού. Από κει έλεγχε, νότια τα στενά της Κάζας και το δρόμο προς Ελευσίνα και τον Ισθμό, δυτικά το κάμπο της Θήβας, βόρεια τους Τούρκους της Χαλκίδας, την Αυλίδα και τον Ωρωπό και ανατολικά την δίοδο της Χασιάς στην Αθήνα. Ήταν ένα από τα σημαντικότερα και πιο νευραλγικά σημεία της Ελληνικής επανάστασης. Από τα Δερβένια περνούσαν ταχυδρόμοι από και προς την Αττική και Πελοπόννησο, περνούσαν τρόφιμα, όπλα, πολεμοφόδια, χρήματα, πολεμιστές. Με αυτά τα δεδομένα, έπρεπε πια ο αρχηγός να καθορίσει την πορεία του από δω και μπρος.
Σε αυτή τη φάση της ελληνικής επανάστασης, δεν υπάρχει κυβέρνηση να συνδυάσει κεντρικά τον αγώνα. Ό, τι γίνεται, είναι προσωπικές ή συνδυασμένες αποφάσεις πρώην αρματολών, κλεφτών και καπεταναίων με τους δημογέροντες, τους προκρίτους και τον ξεσηκωμένο λαό. Σε αυτό το νευραλγικό σημείο λοιπόν, ο Σκουρτανιώτης γνωρίζει ότι πρέπει πια να οργανωθεί βάση των καινούριων δεδομένων. Δεν είναι πια ο αρχηγός ενός αποσπάσματος που σκοπός του είναι η διατήρηση της ειρήνης. Βρίσκεται πια σε πόλεμο και πρέπει να συντονιστεί στις νέες συνθήκες. Αντιλαμβάνεται από την αρχή, πως η περιοχή που εκ των πραγμάτων τάχθηκε να φυλάει, έχει μια σπάνια ιδιαιτερότητα, σχετικά με άλλες περιοχές. Τον θέλει πάντα εκεί. Δε του αφήνει πολλά περιθώρια ελευθερίας και απομάκρυνσης. Πρώτον γιατί στα Δερβενοχώρια υπάρχει πάντα μεγάλος αριθμός άμαχου πληθυσμού και γυναικόπαιδα. Ο Σκουρτανιώτης ήταν ο εκ φύσεως προστάτης τους και οι Τούρκοι της Χαλκίδας πάντα κοντά. Δεύτερον γιατί ως ο μοναδικός ανατολικά συγκοινωνιακός κόμβος τα Δερβένια, που ενώνουν Ρούμελη με Πελοπόννησο, χρειαζόταν έναν ικανό καπετάνιο που να μην απομακρύνεται απ’ αυτήν, όχι μόνο για να την διατηρεί συνεχώς ελεύθερη, αλλά για να εκμεταλλεύεται άριστα τα πλεονεκτήματά της (κλέψιμο αλληλογραφίας εχθρού, επίθεση σε εφοδιοπομπές, παρατήρηση δυνάμεων του εχθρού, εξασφάλιση φίλιων επικοινωνιών, ροή πολεμοφοδίων πληροφοριών, τροφίμων κτλ). Ο Σκουρτανιώτης ήταν με λίγα λόγια, ο φυσικός προστάτης των Δερβενίων και αυτό ακριβώς, του αποστερούσε το δικαίωμα απομάκρυνσής του από αυτά. Ο Σκουρτανιώτης δεν είχε πλήρη ελευθερία κινήσεων μέσα στην Ελληνική επανάσταση, όπως άλλοι καπεταναίοι και οπλαρχηγοί που εμφανίζονται πότε στο Μεσολόγγι, πότε στην Άμφισσα, πότε στην Αθήνα και πότε στη Πελοπόννησο. Εκ των πραγμάτων ήταν ταγμένος να φυλάει τα Δερβένια, όπως τόσο εύστοχα έχει παρατηρήσει και ο Φανόπουλος. Το σχοινί στο πόδι του καπετάνιου ήταν κοντό.
Το «εκ των πραγμάτων» στα Δερβένια όμως, σημαίνει και άλλα πράγματα. Σημαίνει και έναν ιδιαίτερο καπετάνιο. Η δύναμη των αντρών του, με βάση τον πληθυσμό των Δερβενοχωρίων και των γειτονικών χωριών, δε θα μπορούσε ποτέ να ξεπεράσει τους 300 κι αυτό σε εξαιρετικές περιπτώσεις επιδρομών που θα πολεμούσαν ίσως ακόμα και ηλικιωμένοι. Η δύναμη κρούσης του Σκουρτανιώτη υπό κανονικές συνθήκες δε θα μπορούσε να είναι πάνω από 100 ή 150 άτομα. Αυτό το όριο, του στερούσε το δικαίωμα επιλογής μιας ‘’μεγάλης μάχης’’ με σοβαρό αντίκτυπο στην ελληνική επανάσταση. Η μόνη διέξοδός του, ήταν ο ανταρτοπόλεμος, η παρακολούθηση του εχθρού και μεταφορά πληροφοριών. Αυτό όμως το μειονέκτημα, η αποστέρηση δηλαδή παραπάνω φιλοδοξιών, καθώς και η στέρηση ελευθερίας δράσης σε όλη την επικράτεια της επαναστατημένης Ελλάδας, μπορεί να ερμηνευτεί και ως τροχοπέδη στη παραπέρα στρατολόγηση ακόμα κι αν υπήρχε μια τέτοια δυνατότητα. Πολλοί πολεμιστές από τα Δερβενοχώρια και τα γειτονικά χωριά, αν είχαν να επιλέξουν ανάμεσα στον Σκουρτανιώτη που ήταν ταγμένος στα Δερβένια και σε κάποιον άλλον οπλαρχηγό που είχε πλήρη ελευθερία κινήσεων και μεγαλύτερα σχέδια, πιθανόν να προτιμούσαν για τυχοδιωκτικούς λόγους και από φιλοδοξία τον δεύτερο. Αλλά απέναντι σε αυτό το μειονέκτημα προτάσσει την χαρισματική του προσωπικότητα που τον κάνει αγαπητό στους περισσότερους. Και έτσι προσελκύει το μάχιμο αντρικό δυναμικό της περιοχής κάτω από τις διαταγές του. Προσαρμόζει τη δομή και την οργάνωση της δύναμής του με βάση την κατάσταση που αντιμετωπίζει κάθε φορά, εκμεταλλευόμενος τη μορφολογία και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της περιοχής. Δεν έχει συνήθως τη δύναμή του συγκεντρωμένη όλη μαζί, εκτός και αν έχει αποφασίσει να λάβει μέρος σε μεγαλύτερη μάχη. Κρατά μια δύναμη είκοσι ή τριάντα αντρών γύρω του και έχει τις υπόλοιπες ομάδες διασπαρμένες στα διάφορα χωριά. Βρίσκεται πάντα σε επαφή με αυτές τις ομάδες και με ένα του σύνθημα μέσα σε δύο το πολύ ώρες, μπορεί να συγκεντρώσει μια δύναμη 150 ανδρών. Οι διασπαρμένες ομάδες είναι επιφορτισμένες με διάφορα καθήκοντα, παρακολούθησης του εχθρού, ελέγχου των διόδων, μεταφέρουν μηνύματα, τρόφιμα, χτυπάνε εφοδιοπομπές ή ταχυδρόμους του εχθρού. Και φυσικά ενημερώνουν ανά πάσα στιγμή για τα τεκταινόμενα τον αρχηγό. Με αυτό τον τρόπο η δύναμή του είναι ελαστική, πολύφθαλμη και σχεδόν «αόρατη» στον εχθρό. Δεν υπάρχει συγκεντρωμένο στράτευμα που το βλέπει ο εχθρός να το αντιμετωπίσει, παρά μικρές ομάδες που χτυπούν αιφνιδιαστικά κι εξαφανίζονται στα όρη. Μα όλες αυτές οι ομάδες, έχουν ένα κέντρο. Τον αρχηγό.
Αυτό τον τρόπο οργάνωσης επιλέγει ο Θανάσης Σκουρτανιώτης και έτσι θα πορευτεί με απόλυτη επιτυχία τα επόμενα χρόνια, παρ’ όλες τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει από καιρό σε καιρό.
Ας επιστρέψουμε όμως στα γεγονότα.
Ο Ομέρ Βριώνης και ο Κιοσέ Μεχμέτ, βρίσκεται προ των πυλών. Πρώτο μέλημα του Σκουρτανιώτη από τη στιγμή που επέστρεψε από την Αθήνα εξ’ αιτίας του κινδύνου, να έρθει σε επαφή αυτές τις καίριες στιγμές, με τους δυτικούς καπετάνιους Διοβουνιότη, Πανουριά, Ανδρούτσο, που βρίσκονται στο δρόμο των δύο Τούρκων πασάδων. Αγγελιοφόροι μεταφέρουν τα τεκταινόμενα από εκεί και αυτός με τη σειρά του ειδοποιεί καπεταναίους στην Αττική και τη Πελοπόννησο. Μέσω των Δερβενίων, με ταχύτατο ρυθμό για την εποχή, οι καπεταναίοι της Πελοποννήσου, γνωρίζουν τι συμβαίνει ανά πάσα στιγμή στη Ρούμελη και το αντίστροφο. Αφού ο Σκουρτανιώτης οργανώνει και εξασφαλίζει την επικοινωνία μεταξύ των επαναστατημένων Ελλήνων, στρέφει τα μάτια του στον Εύριπο και τη Χαλκίδα. Στο απόρθητο φρούριο των Τούρκων –που υπάρχει ακόμη και σήμερα- στο Καράμπαμπα. Οι Τούρκοι του Καράμπαμπα έχουν ισχυρή δύναμη. Χαρακτηριστικό είναι, το ότι μέχρι το τέλος του πολέμου το 1829 το φρούριο του Καράμπαμπα δεν έπεσε. Ούτε καν μετά τη μάχη της Πέτρας. Ήταν ένας θύλακας που κράτησε μέχρι το τέλος. Παραδόθηκε ειρηνικά, αφού υπογράφηκαν οι συνθήκες ανεξαρτητοποίησης της Ελλάδας. Μέγιστος κίνδυνος λοιπόν για την ελληνική επανάσταση, ήταν το φρούριο του Ευρίπου, που η δύναμή του θα μπορούσε ανά πάσα στιγμή να δημιουργήσει τεράστια προβλήματα στην επανάσταση. Κι ο Σκουρτανιώτης το γνώριζε αυτό. Από τη πρώτη στιγμή λοιπόν μέχρι τον θάνατό του όπως θα δούμε, ανοίγει ένα λυσσαλέο πόλεμο με τους Τούρκους της Χαλκίδας. Ορίζει προφυλακές, τους παρακολουθεί, γνωρίζει, πόσοι είναι, τι κάνουν και όταν εξορμούν τους επιτίθεται με ανταρτοπόλεμο και αν είναι μικρά αποσπάσματα τα αποδεκατίζει.
Αλλά δεν έχουμε φτάσει ακόμη μέχρι εκεί.
Προς το παρόν, ορίζει προφυλακές για να τους παρακολουθεί. Ο μεγάλος κίνδυνος για την ώρα, βρίσκεται δυτικά και έχει ενημερώσει γι’ αυτό το κίνδυνο τους Πελοποννήσιους, που μαθαίνουν για το κατόρθωμα του Ανδρούτσου στη Γραβιά, που αναπτέρωσε μεν το ηθικό των Ελλήνων, που στοίχισε στους Τούρκους 300 περίπου νεκρούς, που καθυστέρησε λίγες ημέρες, αλλά δεν κατόρθωσε να σταματήσει την επέλαση των δύο πασάδων που έχουν αλώσει και ανακαταλάβει ήδη τη Λιβαδειά. Ο Σκουρτανιώτης στέλνει στους Πελοποννήσιους για βοήθεια και μαθαίνει από εκείνους για το κατόρθωμα του Κολοκοτρώνη στο Βαλτέτσι στις 13 Μαίου και την αρχή της πολιορκίας της Τριπολιτσάς. Το σύνθημα είναι πως αν δεν αναχαιτιστούν οι Τούρκοι στη Στερεά, θα πάει χαμένο και το Βαλτέτσι και η πολιορκία της Τρίπολης. Οι Πελοποννήσιοι αποφασίζουν τελικά να στείλουν βοήθεια.
«…Ταύτα μαθαίνοντες οι εν Τρίπολει Έλληνες, έσπευσαν να ενισχύσωσι τον εν Βοιωτία διεξαγόμενον αγώνα, εκ της επιτυχίας του οποίου εξηρτάτο η ιδία των ασφάλεια…» γράφει ο Τσεβάς.
Έρχεται ο Νικηταράς και ο Ηλίας Μαυρομιχάλης με αξιόλογη δύναμη. Ο Σκουρτανιώτης τους ενημερώνει και οι δύο Πελοποννήσιοι συνεχίζουν δυτικά. Πηγαίνουν Λιβαδειά να βοηθήσουν, εκτιμούν τη κατάσταση και στέλνουν αγγελιοφόρους για παραπάνω βοήθεια. Τσαλαφατίνος και Κυριακούλης Μαυρομιχάλης έρχονται από τη Πελοπόννησο και συναντούν τον Σκουρτανιώτη στα Δερβενοχώρια. Εκείνος τους ενισχύει με Δερβενοχωρίτες και αναχωρούν δυτικά. Ο Σκουρτανιώτης μένει στα Δερβένια για να ελέγχει τα σημαντικά στενά και τους Τούρκους της Εύβοιας.

Η μάχη της μονής οσίου Μελετίου

Ο Ομέρ Βριώνης όμως επελαύνει. Οι δυτικοί οπλαρχηγοί αν και ενισχύθηκαν από Πελοποννήσιους δεν μπορούν να τον συγκρατήσουν. Φτάνει στη Πέτρα, τη Θήβα και κατευθύνεται στα στενά της Κάζας ενώ οι Έλληνες σε αυτή την επέλαση διασκορπίζονται και υποχωρούν. Ο Σκουρτανιώτης ενώνεται με τους Πελοποννήσιους που έχουν υποχωρήσει και αυτοί σε Κριεκούκι και Κάζα διά μέσου των Θεσπιών. Ο Ομέρ όμως ενισχυμένος από 2.500 με τον Δεμήρ πασά, είναι ασταμάτητος. Περνάει από τη Κάζα και καίει τα Βίλια, ενώ αποσπάσματα Τούρκων χτενίζουν τη περιοχή. Τα Δερβενοχώρια πρώτη φορά μετά από αιώνες, κινδυνεύουν σοβαρά. Αλλά δε κινδυνεύουν μόνο τα Δερβενοχώρια. Πριν από αυτά, στο διάβα ακριβώς των Τούρκων, τρία χιλιόμετρα μετά τη Κάζα, στις παρυφές της Πάστρας είναι η μονή που Σκουρτανιώτης μεγάλωσε. Η μονή του οσίου Μελετίου. Ευτυχώς έχει μεριμνήσει να δημιουργήσει προμαχώνα πάνω από τη μονή. Οι στιγμές είναι δύσκολες. Δε κινδυνεύει μόνο το μοναστήρι, αλλά και τα Δερβενοχώρια με τους άμαχους και τα γυναικόπαιδα. Ο Σκουρτανιώτης οργανώνει την άμυνα του μοναστηριού, με ντόπιους ενώ ζητάει από τους Πελοποννήσιους βοήθεια σε περίπτωση ανάγκης. Μετά από αυτό, σπεύδει να οργανώσει την άμυνα στα Δερβενοχώρια σε περίπτωση που οι Τούρκοι συνεχίσουν. Μεγάλο απόσπασμα 250 Τούρκων, στρέφεται προς τη μονή. Η μονή υποστηρίζεται από προμαχώνα που μέσα του βρίσκονται 70 Έλληνες. Άλλοι πολεμιστές έχουν κλειστεί μέσα στη μονή να αμυνθούν από εκεί. Οι Τούρκοι αρχίζουν τις επιθέσεις χωρίς αποτέλεσμα. Οι πολεμιστές του προμαχώνα και της μονής αμύνονται γενναία. Οι Τούρκοι αντιλαμβάνονται γρήγορα πως ο προμαχώνας που βρίσκεται σε ψηλότερο σημείο τους δημιουργεί πολλά προβλήματα. Τα πυκνά πυρά του των αντρών από εκεί, δε τους αφήνουν να πλησιάσουν στο τοίχος της μονής. Οργανώνουν συντεταγμένη επίθεση στον προμαχώνα, προσπαθώντας να του βάλουν φωτιά. Τη κρίσιμη εκείνη στιγμή, ο Ηλίας Μαυρομιχάλης που κατείχε άλλη παρακείμενη θέση, αντιλαμβανόμενος τον κίνδυνο, σπεύδει να βοηθήσει και ενώ οι Τούρκοι είναι απασχολημένοι με τη προσπάθεια κατάληψης του προμαχώνα, τους αιφνιδιάζει μαζί με 20 άντρες. Περνούν με γυμνά τα σπαθιά ανάμεσα από τους Τούρκους και ενισχύουν τόν προμαχώνα. Οι Τούρκοι συνεχίζουν τις επιθέσεις χωρίς αποτέλεσμα. Τέλος, αποφασίζουν να παρατήσουν κάθε προσπάθεια, αλλά με οβούζια και άλλες εύφλεκτες ύλες προκαλούν ζημιές στη μονή.
Οι Τούρκοι δε κατευθύνονται στα Δερβενοχώρια.
Οι Πελοποννήσιοι που είχαν έρθει για βοήθεια, επιστρέφουν στη Πελοπόννησο και οι Έλληνες επαναστάτες αποσύρονται στα όρη. Ο Ανδρούτσος προσπαθεί να ανακόψει τις συγκοινωνίες των Τούρκων μεταξύ των πόλεων της Λιβαδειάς και της Λαμίας.
Ο Ομέρ Βριώνης και ο Κιοσέ Μεχμέτ, αφού διασκορπίζουν τους επαναστάτες, επιστρέφουν στη Θήβα, αναμένοντας τον Βεϋράν πασά με δύναμη 8.000 ανδρών. Το δρόμο όμως του Βεϋράν τον ανακόπτουν στη λεωφόρο Βασιλικών στη Λαμία οι Γκούρας, Διοβουνιώτης, Πανουριάς, Καλύβας και άλλοι, όπου και τον νικούν παίρνοντας πολλά λάφυρα.
Ο Ομέρ Βριώνης αφήνει υπέυθυνο σε Θήβα και Λιβαδειά τον Κιοσέ Μεχμέτ και αναχωρεί για την Έυβοια.

(H περιοχή δράσης του Αθ. Σκουρτανιώτη κατά την επανάσταση του 1821. Δερβένια σημαίνουν περάσματα. Διακρίνονται με τις μωβ γραμμές οι δύο μοναδικοί οδοί Κάζα και Χασιά, επικοινωνίας της Αν. Στερεάς με την ΑΘήνα και την Πελοπόννησο, οδοί που ήταν υπό την άμεση ευθύνη και εποπτεία του Δερβενοχωρίτη οπλαρχηγού από την αρχή της επανάστασης μέχρι τον θάνατό του το 1825. Σε αυτή τη περιοχή έχει οργανώσει πριν ακόμη από την επανάσταση, δίκτυο πληροφοριών και τροφοδοσίας του και μέσα σ' αυτήν για τέσσερα ολόκληρα χρόνια μέσα στην επανάσταση, επέζησε μαχών και απείρων δυσκολιών. Η πρώτη απόπειρά του να βγει εκτός δικτύου και περιοχής του το Φθινόπωρο του 1825, δυτικά της Θήβας προς το Μαυρομάτι -δεν φαίνεται στον χάρτη- σημαδεύτηκε από τον θάνατό του)

Αρχηγός του στρατιωτικού αποσπάσματος Δερβενοχωρίων

Ο Αθανάσιος Σκουρτανιώτης πριν από την επανάσταση του 1821, ήταν στρατιωτικός Διοικητής και αρχηγός του αποσπάσματος των Δερβενοχωρίων. Πρόκειται για ένα απόσπασμα, αποτελούμενο κυρίως από άντρες που κατάγονταν από τα Δερβενοχώρια και είχε την άδεια συγκρότησης και δικαιοδοσίας στη περιοχή από τους ίδιους τους Τούρκους. Δε γνωρίζουμε πότε ακριβώς συγκροτήθηκε αυτό το σώμα κατά τη περίοδο της Οθωμανικής κυριαρχίας. Αν λάβουμε υπ΄ όψη μας πάντως, πως διά μέσου αυτής της περιοχής συγκοινωνούσε η υπόλοιπη Στερεά με την Αττική, την Αθήνα και τον Πειραιά, βάση μόνο δύο κύριων οδών (Κριεκούκι-Κάζα-Ελευσίνα η μία και Ραμπντόσα-Σκούρτα-Χασιά η άλλη), τότε η σπουδαιότητα της περιοχής ήταν διαχρονικά μεγάλη (χαρακτηριστικό παράδειγμα ο λόρδος Βύρων που κατά την διάρκεια του ταξιδιού του στην Αθήνα το 1809, χρησιμοποίησε τον δρόμο Ραμπντόσα-Σκούρτα-Χασιά-Αθήνα). Αν λάβουμε υπ’ όψη μας ακόμα την μορφολογία του εδάφους της περιοχής, που ευνοεί την ύπαρξη ληστών, αφού μπορούσαν να εμφανίζονται ξαφνικά στα διάφορα στενά, να επιτίθενται στους εμπόρους και ταξιδιώτες και να εξαφανίζονται άμεσα στα βουνά, μπορούμε τότε να υποθέσουμε, πως η ανάγκη ενός τέτοιου αποσπάσματος απέναντι σε ληστές θα υπήρχε πολύ πριν από τη Οθωμανική κυριαρχία. Δεν αποκλείεται δηλαδή, οι Τούρκοι να βρήκαν το απόσπασμα από τους Βυζαντινούς (και εδώ έχουμε την απάντηση στο ερώτημα, γιατί το μοναστήρι του Οσίου Μελετίου είχε δικαιοδοσία πάνω του και είχε γνώμη στη επιλογή του αρχηγού του) ή τους Ενετούς και απλά οι Τούρκοι να το αποδέχθηκαν, αφού εξυπηρετούσε και τους ίδιους, διατηρώντας τις δύο οδούς προς Αθήνα καθαρές από ληστές.
Ο Τσεβάς βέβαια αναφέρει, πως τα μοναδικά αυτά προνόμια (διατήρηση αποσπάσματος, πολιτική και διοικητική αυτονομία, πλήρη κυριότητα γαιών και δασών) για την επαναστατημένη Ελλάδα, τα απόκτησαν οι Δερβενοχωρίτες από τους Τούρκους μετά από μακροχρόνια αντίσταση και υποτάγηκαν κατόπιν συνθήκης. Η ιστορία του αποσπάσματος όμως για την διατήρηση της τάξης από τους ληστές, ίσως πρέπει να ιδωθεί ως ξεχωριστή περίπτωση και ενδέχεται να έχει τις ρίζες της, πολλούς αιώνες πριν την Τουρκοκρατία.
Ο αριθμός του αποσπάσματος λίγα χρόνια πριν την επανάσταση, ήταν ελαστικός. Αριθμούσε, ανάλογα την περίσταση από τριάντα έως εκατό άνδρες. Η πληρωμή των αντρών γινόταν:
α)από τους ίδιους τους κατοίκους, που είχαν τα κοπάδια τους και το βιος τους στη περιοχή
β)από τη Μονή του Οσίου Μελετίου που ίσως ήταν η κύρια υπεύθυνη για το απόσπασμα και διέθετε και εκείνη κοπάδια και κτήματα στην ευρύτερη περιοχή γ)από περαστικούς ταξιδιώτες και εμπόρους που ζητούσαν περιστασιακά την συνδρομή του αποσπάσματος για να περάσουν ασφαλείς από τα επικίνδυνα σημεία.
Δε γνωρίζουμε την ακριβή χρονολογία που ο Σκουρτανιώτης έγινε αρχηγός του συγκεκριμένου αποσπάσματος. Από εκτιμήσεις που μπορούμε να κάνουμε, αυτό θα πρέπει να συνέβη ανάμεσα στο 1815 και το 1817. Ο Σκουρτανιώτης είκοσι δύο ή είκοσι τεσσάρων ετών τότε, είναι σε μια σχετικά ώριμη ηλικία να λάβει μια τέτοια θέση.
Ας παρακολουθήσουμε για λίγο τον Τσεβά σε αυτό το σημείο:
«…Η αυτονομία των Δερβενοχωρίων διήρκεσε καθ’ όλον το μακρόν διάστημα της Τουρκοκρατίας, εν δε τω μικρώ σώματι αυτών υπηρέτουν πάντες σχεδόν οι μάχιμοι άνδρες του μικρού τούτου κρατιδίου. Εκεί εγυμνάζοντο εις την χρήσιν των όπλων, εκεί εδιδάσκοντο την ιστορία της πατρίδος των, εκεί ελάμβανον μαθήματα φιλοπατρίας και εμελετώντο σχέδια επαναστάσεως και επλάττοντο όνειρα ελευθερίας. Αρχηγός του μικρού τούτου στρατού τας παραμονάς της επαναστάσεως, ήτο ο Αθανάσιος Σκουρτανιώτης. Ούτος μέλος της Φιλικής Εταιρείας ων και συμφώνως προς τα υποδείξεις εκείνης εργαζόμενος προητοίμασε δρακά τινα γενναίων ανδρών και επικεφαλής εκείνων τεθείς άμα τω συνθήματι της επαναστάσεως κατήλθε μετά των λοιπών παραπαρνηθίων οπλαρχηγών εις την Αττικήν και ηγωνίσθη προς κατάληψιν των Αθηνών…»
Δε μπορούμε να γνωρίζουμε εάν πράγματι το συγκεκριμένο απόσπασμα λειτουργούσε τόσο ειδυλλιακά ως εξέλιξη των αρχαίων Σπαρτιατών πολεμιστών όπως το τοποθετεί ο Τσεβάς, η ουσία όμως είναι ότι το απόσπασμα υπήρχε και αρχηγός του ήταν ο Αθανάσιος Σκουρτανιώτης.
Και φυσικά ο αρχηγός ενός τόσο σημαντικού αποσπάσματος πριν από την επανάσταση ακόμα, σίγουρα θα ήταν στόχος της Φιλικής Εταιρείας ώστε να τον μυήσει στο μεγάλο μυστικό. Είναι αδιανόητο δηλαδή η Φιλική Εταιρεία που πλησίαζε, ειδικά προς το τέλος, ευρύτερες μάζες Ελλήνων, να μη πλησίασε τον αρχηγό του ήδη υπάρχοντος στρατιωτικού αποσπάσματος των Δερβενίων, μιας τόσο σημαντικής περιοχής, για να τον χρησιμοποιήσει στρατιωτικά τη κατάλληλη στιγμή. Αυτή η σκέψη σε συνάρτηση με το γεγονός πως ο Σκουρτανιώτης δεν άργησε καθόλου να υψώσει την επαναστατική σημαία στα Δερβενοχώρια και τον Απρίλη του 1821, να λάβει μέρος στην άλωση της Αθήνας και στη πολιορκία της Ακρόπολης, μας δείχνουν πράγματι, πως ήταν μυημένος στο μυστικό της Φιλικής Εταιρείας, παρ’ ότι δεν υπάρχει καμία απόδειξη γι’ αυτό. Δε μπορούμε να γνωρίζουμε φυσικά πότε ακριβώς εκείνος μυήθηκε. Μονάχα εκτιμήσεις μπορούμε να κάνουμε. Αν λάβουμε υπ’ όψη όμως, πως ο Σκουρτανιώτης ήταν γνωστός στη Θήβα, αφού μετέφερε εκεί τον συμβολικό φόρο των Δερβενοχωριτών, αν λάβουμε επίσης υπ’ όψη, ότι ακόμα και έμπιστοι Έλληνες των Τούρκων και του μπέη της Θήβας, όπως ο Λουκατζίκος ή ο Θρaψιάδης ήταν ήδη Φιλικοί και γνώριζαν τον Σκουρτανιώτη, η μύησή του -αν δε συνέβη νωρίτερα- θα πρέπει να συνέβη ανάμεσα στο 1818 και το 1820. Μπορούμε να συμπεράνουμε λοιπόν, πως ο Σκουρτανιώτης πριν από την επανάσταση, ήταν ήδη κρυφό όργανο της Φιλικής Εταιρείας και αφήνουμε ελάχιστες πιθανότητες για το αντίθετο.
Παρ’ όλα αυτά, μέχρι τις αρχές του Απρίλη του 1821 και το ξέσπασμα της επανάστασης, ο Σκουρτανιώτης φαινομενικά μένει πιστός στον αρχικό του ρόλο, να κρατά τις οδούς προς Αθήνα καθαρές από ληστές και να συνεργάζεται με τους Τούρκους για ειρηνικούς και εμπορικούς σκοπούς. Εκείνη την εποχή, η περιοχή δικαιοδοσίας του ήταν από Κριεκούκι, Κάζα, Ελευσίνα, Αθήνα, Χασιά, Τανάγρα, Σχηματάρι, Ωρωπός, Αυλίδα, μέχρι Θήβα. Και φυσικά, εντός των σημείων αυτών, τα Δερβενοχώρια.
Δύο είναι τα σημαντικά στοιχεία για τον Σκουρτανιώτη εκείνη την εποχή.
Το πρώτο, αρχίζει να οργανώνει ένα δίκτυο πληροφοριών ίσως και τροφοδοσίας στη περιοχή δικαιοδοσίας του. Θα πρέπει να υποθέσουμε, πως ο Σκουρτανιώτης με το απόσπασμά του, περιπολεί καθημερινά σε όλη αυτή τη περιοχή, έτσι ώστε πολύ γρήγορα να γνωρίζει, όχι μόνο κάθε χωριό, όχι μόνο κάθε δρόμο και μονοπάτι, αλλά και ανθρώπους. Γρήγορα κινητοποιεί λοιπόν, ένα δίκτυο πληροφοριών και τροφοδοσίας. Γνωρίζει κάθε μαντρί, κάθε τσοπάνο, κάθε χτίστη και αγρότη, κάνει φίλους δημογέροντες στα χωριά, παπάδες και καντηλανάφτισσες στις εκκλησιές, ηγούμενους, καλόγριες και μοναχούς στα μοναστήρια. Στρατολογεί άντρες από όλα τα χωριά αυτής της περιοχής, πολλούς με τη μέθοδο stand by (όταν παραστεί ανάγκη να είσαι έτοιμος) και μπορούμε έτσι να υποθέσουμε, πως ο Σκουρτανιώτης πολύ σύντομα, γίνεται αποδέκτης πάμπολλων πληροφοριών. Γνωρίζει ανά πάσα στιγμή τι συμβαίνει στη περιοχή του. Την ελέγχει απόλυτα. Μπορούμε ακόμη να φανταστούμε, πως πολλοί τσοπάνηδες ή δημογέροντες ενδέχεται να τον τροφοδοτούν -με τη μορφή δώρου ή ακόμη και πληρωμής- με κρέας γάλα, τυρί και αλεύρι, αφού περιπολεί συνεχώς με τους άντρες του και όλοι τον χρειάζονται για να προσέχει το βιος τους, όχι μόνο από τους ληστές αλλά και από τους Τούρκους.
Και εδώ είναι το δεύτερο σημαντικό για τον Σκουρτανιώτη κατά την περίοδο πριν την επανάσταση. Γίνεται αποδέκτης, όχι μόνο πληροφοριών για ληστές (Έλληνες και Τούρκους), αλλά και παραπόνων από Έλληνες για άδικη δράση των Τούρκων εναντίον τους. Εδώ το σημείο είναι κομβικό. Το απόσπασμα του Σκουρτανιώτη, είναι επιφορτισμένο να κρατά τις διόδους ανοιχτές από ληστές, με την άδεια των Τούρκων. Τι γίνεται στη περίπτωση που μη ληστές Τούρκοι (αξιωματούχοι, φοροεισπράκτορες, πλούσιοι αγρότες, τσιφλικάδες, ερωτευμένα μπεγόπουλα) αδικούν Έλληνες; Ποιος είναι ο ρόλος του Σκουρτανιώτη σε αυτή τη περίπτωση που σίγουρα ήταν αποδέκτης όλων αυτών των παραπόνων από πλευράς των σκλαβωμένων Ελλήνων πριν από την επανάσταση;
Ο αρχηγός σε αυτή τη περίπτωση, περπατά σε ένα τεντωμένο σκοινί. Από τη μια γνωρίζει τα όρια της δικαιοδοσίας του, από την άλλη οι σκλαβωμένοι και αδικημένοι Έλληνες του κάμπου της περιοχής του, τον βλέπουν σα τη μοναδική σανίδα σωτηρίας και ως τη μοναδική τους ελπίδα. Ο Σκουρτανιώτης γίνεται από τη μια γνώστης του τεράστιου αυτού προβλήματος, από την άλλη καλείται εκ των πραγμάτων να δώσει τη λύση, αλλά είναι περιορισμένος. Κάτω από αυτές τις συνθήκες, ο αρχηγός δεν είχε άλλο μέσο, παρά τη διπλωματία. Όταν ο Τούρκος που αδικούσε ήταν αξιωματούχος ή υψηλά ιστάμενος στην ιεραρχία, πιθανόν να παρενέβαινε διπλωματικά με τον τρόπο του «ευγενούς παραπόνου» για την άμβλυνση του προβλήματος και της αδικίας. Όταν ο Τούρκος που αδικούσε ήταν χαμηλά στην ιεραρχία, ενδεχομένως να χρησιμοποιούσε πιο «βίαια» μέσα, δεδομένου ότι είχε την δυνατότητα να χαρακτηρίσει ως ληστές, ακόμα και Τούρκους. Η ουσία είναι πως ο Σκουρτανιώτης ακόμη πριν την επανάσταση, είχε δημιουργήσει το δίκτυό του στη περιοχή και προστάτευε όσο μπορούσε με τον τρόπο του, τους Έλληνες του κάμπου. Με λίγα λόγια, η επανάσταση τον βρίσκει διαμορφωμένο αρχηγό, πανέτοιμο και πλήρως συνειδητοποιημένο, να εργαστεί πια γι’ αυτήν.

Μάρτης-Απρίλης 1821
Η Διαπραγμάτευση ειρηνικής αποχώρησης των Τούρκων από τη Θήβα
Συμμετοχή του Σκουρτανιώτη στην άλωση της Αθήνας και στη πολιορκία της Ακρόπολης

«…Ολίγας ημέρας βραδύτερον (εννοεί λίγες μέρες αργότερα από την 1 Απριλίου 1821) ύψωσε σημαίαν επαναστατικήν ο Αθανάσιος Σκουρτανιώτης εν Δερβενοχωρίοις και οι Χασιώται και οι Μενιδιάται υπό τον Μελέτιον ή Χατζη-Μμελέτην Βασιλείου εν Αττική… Πάντες ούτοι, επιπεσόντες κατά των Αθηνών εκυρίευσαν αυτάς την 26ην Απριλίου, βοηθούμενοι υφ’ όλων των περί Πάρνηθα αγροτών υπό την γενικήν αρχηγίαν του Βοιωτού Δήμου Αντωνίου…»

(Τσεβάς Ιστορία των Θηβών και της Βοιωτίας, σελ. 167)

Αυτή είναι λοιπόν η πρώτη πολεμική πράξη του Αθανασίου Σκουρτανιώτη. Λαμβάνει μέρος στην άλωση της Αθήνας και την πολιορκία της Ακρόπολης τον Απρίλη του 1821.
Πού βρισκόταν όμως ο οπλαρχηγός λίγες ημέρες πριν υψώσει και εκείνος την επαναστατική σημαία στις αρχές Απριλίου 1821;
Ας πάμε για λίγο στον Βαγιάννη, ο οποίος μπορεί να μας διαφωτίσει σε αυτό το σημείο:
«…Οι Θηβαίοι, άμα το τηλεβόλον ήρξατο εκτελούν το έργον της ελευθερίας, πάνοπλοι ευρέθησαν επί των ορέων. Πρώτοι οι Θεσπιείς κατελθόντες εκ του χωρίου Βάγια εις την θέσιν Άγιος Νικόλαος συνεπλάκησαν μετ’ ολίγων Οθωμανών και οι Πλαταιείς ένοπλοι αφιχθέντες παρέμενον μεσημβρινώς της πόλεως. Οι Τούρκοι υποχωρήσαντες επολιορκήθησαν εντός της πόλεως και ιδόντες προφανή τον κίνδυνον προσεκάλεσαν τους προκρίτους εν συμβουλίω. Την επομένην της ιεράς ημέρας συνελθόντες οι Οθωμανοί υπό τον Σαλή-Βέην απεφάσισαν ν’ αποσυρθώσιν εις Χαλκίδα και καλέσαντες επιτροπήν εκ μεν της πόλεως πενταμελή, εκ δε των επαναστατών τους Αθανάσιον Σκουρτανιώτη και Γεώργιον Πετηνάρην εξητήσαντο δεκαήμερον προθεσμίαν, όπως μεταφέρωσι τας αποσκευάς των εις Χαλκίδα. Οι Θηβαίοι μη έχοντες κατ’ αυτών αφορμάς συνήνεσαν εις πενθήμερον και εις την ανύψωσιν της σημαίας της ελευθερίας. Πάραυτα δε εν μέσω του αναβρασμού και της δεινουμένης καταστάσεως ο μεν Αθανάσιος Σκουρτανιώτης ανέλαβε την σύστασιν σώματος προς απόκρουσιν του εχθρού, εν δε τη πόλει ως και τοις πέριξ δήμοις ανετέθη τοις προκρίτοις η αστυνομική επιτήρησις. Όντως το πράγμα ην έξοχον να τίθενται αι πρώται βάσεις κανονικής τάξεως…»
Αυτά θα πρέπει να συνέβησαν ίσως την 25ην Μαρτίου 1821 και μετά. Με απλά λόγια, όσα αναφέρει ο Βαγιάννης σημαίνουν, ότι από την 25η Μαρτίου περίπου, Θεσπιείς που ήρθαν από τα Βάγια συνεπλάκησαν με μικρό απόσπασμα Οθωμανών στη Θέση Άγιος Νικόλαος και κινήθηκαν προς την Θήβα. Οι Πλαταιείς ήρθαν οπλισμένοι και περίμεναν νότια της πόλης των Θηβών. Ο Σαλη-μπέης θορυβήθηκε. Και φυσικά γνώριζε τον Σκουρτανιώτη όχι μόνο προσωπικά, αλλά ήξερε πως ήταν σώφρων και συνετός. Η προσωπική μου εκτίμηση λοιπόν είναι, ότι ο Σαλή-μπέης, κάλεσε τον αρχηγό των Δερβενοχωρίων για να σώσει αυτόν, την οικογένειά του και τους υπόλοιπους Τούρκους του Διοικητηρίου της Θήβας, από την απειλή. Ο Σκουρτανιώτης σπεύδει στη Θήβα και παίρνει μέρος στις διαπραγματεύσεις ανάμεσα στην επιτροπή των προυχόντων της Θήβας, τους Έλληνες επαναστάτες και τους Τούρκους. Οι διαπραγματεύσεις δίνουν τελικά χρόνο πέντε ημερών στους Τούρκους να αποχωρήσουν στη Χαλκίδα με τις αποσκευές τους. Οι Τούρκοι θα πρέπει να αποχώρησαν πριν την 1η Απριλίου, γιατί σύμφωνα με τον Τσεβά, όταν ο Μπούσγος ήρθε εκείνη την ημέρα (1η Απριλίου) από την Λιβαδειά με εντολή του Διάκου να καταλάβει την Θήβα, η πόλη έπεσε αμαχητί, αφού οι Τούρκοι έλειπαν (Τσεβάς Ιστ. Θ. κ. Λ. σελ. 167)
Βλέπουμε δηλαδή τον Σκουρτανιώτη να αποτρέπει μια άσκοπη αιματοχυσία γυναικόπαιδων, να πετυχαίνει να φεύγουν οι Τούρκοι από τη Θήβα μέσα σε πέντε ημέρες και να πέφτει η πόλη στα χέρια των Ελλήνων. Λαμβάνει επίσης εντολή από τους δημογέροντες και την επιτροπή των Θηβών, να συγκροτήσει σώμα (μεγαλύτερο από αυτό που διέθετε) για τυχόν απόκρουση του εχθρού.
Δε γνωρίζουμε κατά πόσο ο Βαγιάννης διαθέτει αποδείξεις για όλα αυτά. Δυστυχώς όμως δεν έχουμε καμία άλλη πηγή για τη συγκεκριμένη περίοδο και μάλλον θα πρέπει, όχι μόνο να αρκεστούμε, αλλά και να στηριχτούμε πάνω του μιας και ο Λάππας το μόνο που κάνει είναι να κατηγορεί τους Θηβαίους πως δεν έκαναν τίποτα στην αρχή της επανάστασης και προσπαθεί εναγωνίως να μας πείσει πως η ελευθερία της Θήβας αυτές τις πρώτες ημέρες της επανάστασης, οφείλεται στον φόβο των Τούρκων του Διοικητηρίου στο άκουσμα της είδησης πως καταφθάνει ο Λειβαδίτης Μπούσγος που τον μπερδεύουν με τον Διάκο! Δεν υπήρχε στη Θήβα Σκουρτανιώτης, δεν υπήρχε Ζαρείφης, δεν υπήρχε Πετηνάρης, ούτε Μηνιός και Στάθης Κατσικογιάννης, δεν υπήρχαν οι Θηβαίοι, οι Βυλλιώτες, οι Βαγαίοι, οι Θεσπιείς, οι Ταναγραίοι, δεν υπήρχαν όλοι αυτοί και τόσοι άλλοι, η πόλη της Θήβας περίμενε την ελευθερία της από τους Λειβαδίτες κατά την άποψη ορισμένων Λειβαδιτών ιστοριοδιφών που θέλουν να ανεβάζουν συνεχώς το τόπο τους και να βγάζουν άχρηστους όλους τους άλλους. Η σελίδα που ο Λάππας αναφέρεται στη Θήβα εκείνης της εποχής, μονάχα χολή βγάζει και μάλιστα κατά πάσα πιθανότητα εσκεμμένη, για να έχει πάντα η Λειβαδιά το πάνω χέρι απέναντι στην ιστορική και αρχαία πόλη του Κάδμου. Ακόμα και εκεί που προσπαθεί να τους δικαιολογήσει τάχα, σπέρνει κι άλλη χολή με το να χρησιμοποιεί τον Φιλήμωνα που ανεβοκατεβάζει κι αυτός με τη σειρά του αμόρφωτους και ανθρώπους χωρίς επιρροή τους Θηβαίους. Άλλο πράγμα όμως η ιστορία και άλλο η πολιτική κύριε Λάππα και σεις στο συγκεκριμένο σημείο κάνατε μόνο το δεύτερο. Ο ρόλος και η συμβολή της Λειβαδιάς λόγω οικονομικής και γεωγραφικής θέσης στην ελληνική επανάσταση ήταν σημαντικότατος και αυτό δε μπορεί να το αμφισβητήσει κανείς. Αλλά όταν φτάνουμε στο σημείο να βάζουμε το υποδεκάμετρο στη προσφορά του καθενός, κάποιο λάκκο έχει η φάβα. Και το θέμα είναι να μη κάνουμε πολιτική όσοι σκύβουμε να γράψουμε πέντε πράματα για την ιστορία του τόπου. Γιατί θα μπορούσαμε να πούμε πολλά και μεις για τους Λειβαδίτες που και εσείς στα έργα σας τους έχετε θεοποιήσει και μιλώ για κάποιους κοτζαμπάσηδες Λογοθέτηδες και κάτι τέτοιους «μορφωμένους» που έβριζαν τους Θηβαίους στους Υδραίους και πλούτιζαν μέσα στη Τουρκοκρατία εις βάρος του λαού τους, αποκτώντας Τούρκικες συνήθειες και φτιάχνοντας μέγαρα δίπλα στα σαράγια που τα ζήλευαν ακόμη και οι Ευρωπαίοι περιηγητές, τη στιγμή που οι υπόλοιποι Έλληνες ζούσαν σε τρώγλες. Αλλά να μη πιάσουμε αυτά. Σώνει. Και η μικρή τούτη οργή μου δεν απευθύνεται στους αγαπητούς Λειβαδίτες, παρά μόνο στο συγκεκριμένο σημείο και στις «αδελφικές μαχαιριές» της διήγησης του αξιολογότατου κατά τα άλλα ιστοριοδίφη και λογοτέχνη Τάκη Λάππα στο έργο του «Λειβαδιά και Λειβαδίτες στο ‘21».
Σύμφωνα με τον Βαγιάννη λοιπόν, ο Σκουρτανιώτης παίρνει εντολή από τους δημογέροντες των Θηβών, να συγκροτήσει σώμα για να αποκρούσει τυχόν αντεκδίκηση του εχθρού. Λίγες ημέρες αργότερα όμως, τον βλέπουμε να βρίσκεται στην άλωση της Αθήνας και στη πολιορκία της Ακρόπολης. Δε μπορούμε να γνωρίζουμε γιατί δεν έμεινε να προστατεύσει τη Θήβα ή γιατί δεν συγκρότησε σώμα από Θεσπιείς, Πλαταιείς κτλ. Είχε καθώς δείχνουν τα πράγματα, αυτή την ευκαιρία. Από τη μια στιγμή στην άλλη, θα γινόταν πρωτοκαπετάνιος ανατολικής Στερεάς με δικαιοδοσία ακόμα και στα δυτικά χωριά των Θηβών. Δε ξέρουμε όμως εάν κάτι τέτοιο ήταν στις προθέσεις του. Άλλωστε δεν είναι, παρά 28 ετών. Αυτό βέβαια εκ των υστέρων, μπορεί να θεωρηθεί ως λάθος, γιατί ήδη θα είχε δημιουργήσει επαφές και δίκτυο δυτικά και δε θα βρισκόταν ουσιαστικά ξένος μεταξύ ξένων στο Μαυρομάτι, τέσσερα χρόνια αργότερα. Το γεγονός είναι πάντως, πως ο Σκουρτανιώτης δε συγκρότησε σώμα με άντρες δυτικά των Θηβών εκείνη τη κρίσιμη στιγμή και δεν αύξησε την περιοχή ευθύνης του. Έλαβε μέρος στις διαπραγματεύσεις ειρηνικής αποχώρησης των Τούρκων από τη Θήβα και έφυγε.
Οι λόγοι αυτής της φυγής, μπορεί να είναι πολλοί. Ενδέχεται να ήρθε σε επαφή με άλλους οπλαρχηγούς και να ανέλαβαν εκείνοι τελικά την ευθύνη προστασίας της Θήβας, αφού ήδη ο Σκουρτανιώτης είχε πάνω του το τεράστιο βάρος των Δερβενίων και της ευρύτερης περιοχής.
Βέβαια διακρίνουμε μία αποστασιοποίησή του όσον αφορά την Θήβα. Αποστασιοποίηση που έχει επισημάνει και ο Τσεβάς. Η φράση που μεταφέρει ο Τσεβάς πως είπε ο Σκουρτανιώτης σε ανύποπτο χρόνο, ως απάντηση σε πρόταση αξιωματικού του να επιτεθούν στη Θήβα και να διώξουν ή να αιχμαλωτίσουν τη φρουρά ''Δε μας συμφέρει διότι έχει μεγάλο όνομα. Αν ακουσθεί ότι έπεσε θα στείλουν χιλιάδες στρατού να την ανακτήσουν και αλίμονο τότε. Τι μας μέλλει αφού κανείς δε μας πειράζει'' δείχνει μια αποστασιοποίηση που όντως προβληματίζει. Ο Σκουρτανιώτης έχει πλήρη επίγνωση των συνθηκών της επανάστασης. Γνωρίζει ότι από τη στιγμή που οι Έλληνες επαναστάτησαν εναντίον των Τούρκων, ανά πάσα στιγμή ενδέχεται να κατέβουν κατά χιλιάδες στη Στερεά να καταπνίξουν την επανάσταση. Αυτή η φράση λοιπόν -αν ειπώθηκε πράγματι από τον Σκουρτανιώτη- ειπώθηκε ή πριν την επανάσταση, ή αναφερόταν σε μια συγκεκριμένη περίοδό της, που ο αρχηγός έβλεπε ότι δε συνέφερε τη συγκεκριμένη στιγμή να κατέβουν κατά χιλιάδες οι Τούρκοι. Πέρα από αυτή τη φράση όμως, διακρίνουμε όντως μια γενικότερη αποστασιοποίησή του όσον αφορά τη Θήβα, από τη πρώτη στιγμή.
Τα ενδεχόμενα αυτής της αρνητικής διάθεσης να αναλάβει την Θήβα, από τον Μάρτη του 1821, είναι τέσσερα.
Το πρώτο, ο Σκουρτανιώτης με τη σχετικά μικρή ηλικία και τη δύναμη των 150 αντρών που μπορούσε κάτω από αυτές τις συνθήκες να συγκροτήσει, έχει ήδη μεγάλη περιοχή υπό τον έλεγχό του. Η Θήβα ίσως να του είναι ένα πρόσθετο βάρος. Μπορεί ήδη να έχει προγραμματίσει με τον Χατζη-Μελέτη Βασιλείου από την Χασιά την επίθεση στην Αθήνα, οπότε η Θήβα είναι εξ’ αρχής εκτός του πλάνου του. Αν αναλάβει και την Θήβα, οι υποχρεώσεις του γίνονται σχεδόν ανεξέλεγκτες. Από την άλλη, διαφαίνεται ήδη ένα ενδιαφέρον προστασίας της Θήβας από οπλαρχηγούς, όχι μόνο από τα δυτικά χωριά των Θηβών, αλλά και από Λειβαδίτες, όπως ο Μπούσγος και αυτό ίσως να του λύνει τα χέρια. Δεν αποκλείεται δηλαδή, ο Σκουρτανιώτης να αποσύρεται προσωρινά από την ευθύνη της Θήβας, γι’ αυτούς τους λόγους.
Το δεύτερο ενδεχόμενο, η αμφιταλάντευσή του για το πώς θα πληρωθούν οι τυχόν μισθοί, εάν στη δύναμη του προσεταιριστούν άντρες δυτικά των Θηβών. Μέχρι τότε, είχε επιλύσει το πρόβλημα της μισθοδοσίας και του επισιτισμού των αντρών του, με τους παραδοσιακούς τρόπους, όπως είπαμε παραπάνω. Νέα δύναμη με άντρες δυτικά των Θηβών, αλλάζει ουσιαστικά την δομή του αποσπάσματός του και προκύπτουν νέα προβλήματα, που ο Σκουρτανιώτης, αδυνατεί τη συγκεκριμένη στιγμή να επιλύσει. Δεν υπάρχει ακόμη κυβέρνηση να μεριμνήσει για τους επαναστάτες. Αν λάβουμε υπ' όψη ακόμη -και αυτό είναι ολοφάνερο στις επιστολές του- πως είναι πρακτικός άνθρωπος που δε πετάει στα σύννεφα και μελετά το κάθε του βήμα, τότε μια τέτοια δυσκολία στην αρχή της επανάστασης, τον κάνει να είναι αρνητικός σε μια προοπτική αύξησης του στρατεύματός του με δυτικούς πολεμιστές.
Το τρίτο ενδεχόμενο είναι για λόγους συναισθηματικούς. Ο καπετάνιος των Δερβενοχωρίων, γνωρίζεται προσωπικά με τον Σαλή-μπέη και τους υπόλοιπους Τούρκους της Θήβας. Μετέφερε κάθε χρόνο τον συμβολικό φόρο και λόγω των καθηκόντων του με το απόσπασμα, είχε συχνές επαφές μαζί τους. Είχαν φάει και είχαν πιει μαζί και μέσα του πιθανόν να τιμούσε αυτή τη σχέση. Δεν ήθελε να βρεθεί ο ίδιος με το ξίφος γυμνό απέναντί τους. Δε κάνει το ίδιο βέβαια, όπως θα δούμε παρακάτω με τους Τούρκους της Χαλκίδας, που κυριολεκτικά γίνεται ο φόβος και ο τρόμος τους.
Το τέταρτο ενδεχόμενο απομάκρυνσής του από την Θήβα, η διάθεση των οπλαρχηγών από τα δυτικά, να συμπεριλάβουν την Θήβα στη δικιά τους περιοχή δικαιοδοσίας. Οι δυτικοί οπλαρχηγοί, ίσως έβλεπαν ως απειλή τον Σκουρτανιώτη εάν μεγάλωνε ο χώρος ευθύνης του και πιθανόν να αντέδρασαν στη παρουσία του εκεί. Μερικοί ενδέχεται να εξέφρασαν την επιθυμία να κατασφάξουν τους Τούρκους του Διοικητηρίου με τα γυναικόπαιδα και ο Σκουρτανιώτης να αντέδρασε, μαθημένος εδώ και χρόνια να τηρεί τη τάξη και να αντιτίθεται σε απάνθρωπες ενέργειες. Αλλά και ιδιοσυγκρασιακά δε μπορούσε να αποδεχθεί μια τέτοια πράξη. Πιθανόν λοιπόν τις πρώτες μέρες προσπάθειας κατάληψης της Θήβας, ο Σκουρτανιώτης να ήρθε σε αντίθεση με τους δυτικούς οπλαρχηγούς και να μη μπόρεσε να κρατήσει την Θήβα υπό την δικαιοδοσία του στη περίπτωση βέβαια που το επιθυμούσε. Η μικρή του ηλικία δεν ήταν άλλωστε, ποτέ καλός σύμμαχος γι’ αυτόν.
Γιατί θα πρέπει να καταλάβουμε κάποτε, πως πέρα από την επανάσταση εναντίον των Τούρκων, η ίδια αυτή επανάσταση κυοφορούσε μέσα της και έναν μυστικό μα λυσσαλέο πόλεμο μεταξύ των Ελλήνων οπλαρχηγών για περιοχές, για θέσεις και οφίτσια. Πάντα για περισσότερη εξουσία. Επομένως δε θα ήταν παράλογο να υποθέσουμε, πως ο Σκουρτανιώτης, ‘’εκδιώχθηκε’’ κατά κάποιο τρόπο από τους δυτικούς οπλαρχηγούς, που ήθελαν να κάνουν τη Θήβα δικό τους τσιφλίκι. Το γεγονός αυτό σε συνάρτηση με τις μεγάλες ευθύνες του Σκουρτανιώτη ανατολικά και πιθανό ήδη προγραμματισμό του για επίθεση κατά της Αθήνας, ίσως να τον έκαναν χαλαρό στη διεκδίκηση της Θήβας τη συγκεκριμένη στιγμή. Σ’ αυτή τη περίπτωση μπορούμε με κάθε επιφύλαξη βέβαια να ισχυριστούμε, πως πιθανόν να αρχίζει μία βεντέτα ή να ανοίγονται λογαριασμοί μεταξύ του Σκουρτανιώτη και των δυτικών οπλαρχηγών, λογαριασμοί που ίσως δεν είναι ανεξάρτητοι, από τη καταστροφική μάχη του Μαυροματίου, τέσσερα χρόνια αργότερα.
Η ουσία πάντως είναι, πως μετά από αυτές τις διαπραγματεύσεις, ο Σκουρτανιώτης δε συγκροτεί σώμα για την υπεράσπιση της Θήβας όπως λέει ο Βαγιάννης ή όπως του πρότεινε στην αρχή η επιτροπή προκρίτων, αλλά επιστρέφει στα Δερβενοχώρια, υψώνει επαναστατική σημαία και ενώνεται τις πρώτες δέκα μέρες του Απριλίου στη Χασιά με τον Χατζη-Μελέτη Βασιλείου και τον Δήμο Αντωνίου, απ’ όπου επιτίθενται όλοι μαζί στην Αθήνα και πολιορκούν τους Τούρκους στην Ακρόπολη.

(συνεχίζεται)

Το πόσο δύσκολο είναι ένας ψυχολόγος να προβεί σε μια –εκ των υστέρων- ψυχολογική έρευνα μιας ιστορικής προσωπικότητας, είναι αδιαμφισβήτητο. Εμείς, να ευχαριστήσουμε τη ψυχολόγο κ. Αθανασία Βελαώρα, που δέχτηκε τη πρόκληση να προβεί στην σκιαγράφηση του ψυχολογικού προφίλ του Αθανασίου Σκουρτανιώτη, με όσα ιστορικά στοιχεία διέθετε και από τόσο μακρινό χρονικά σημείο από το αντικείμενό της. Ας παρακολουθήσουμε λοιπόν το ψυχογράφημα του οπλαρχηγού από την κ. Βελαώρα:

Ο Αθανάσιος Σκουρτανιώτης, αυτός ο άδικα παραγνωρισμένος από την ιστορία όπως όλα δείχνουν, ήρωάς μας, περιγράφεται ως άνδρας με ψηλό παράστημα, δυνατός και μυώδης, ευκίνητος, μελαχρινός και εύχαρις.
Ως προς τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς του, τα σημαντικότατα αξίωματα που κατείχε κατά τη διάρκεια της Επανάστασης δείχνουν ότι επρόκειτο για άνθρωπο οξυδερκή, κοινωνικό, πολυσχιδή, με υψηλή μόρφωση και εξαιρετική μνήμη. Πλήρως αφοσιωμένος στο καθήκον του, γενναίος, με αυτοθυσία, αγωνιζόταν για την ειρήνη και την ευημερία των συμπατριωτών του.
Είχε εξαιρετικές ηγετικές ικανότητες, οι οποίες είναι πιθανόν να οφείλονται στο γεγονός ότι ήταν πρωτότοκος γιος μιας πολυμελούς οικογένειας. Οι πρωτότοκοι είναι εκείνοι οι οποίοι συνήθως αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες και υπευθυνότητες, πιθανώς για να διατηρήσουν την ανώτερη θέση που λόγω ηλικίας κατέχουν και ολοκληρώνουν όποια εργασία αναλαμβάνουν. Επιπλέον, λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι είχε μείνει ορφανός από πατέρα σε πολύ μικρή ηλικία, και όντας ο πρωτότοκος γιος, είναι πιθανόν να είχε ο ίδιος αναλάβει τον ρόλο του «αρχηγού» της οικογένειας. Συνεπώς, οι περιστάσεις αυτές φαίνεται ότι έπαιξαν σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση του χαρακτήρα του. Πιο συγκεκριμένα, η κυρίαρχη θέση μέσα στην οικογένεια και η ανάληψη πολλών ευθυνών από πολύ νεαρή ηλικία του έδωσαν τα εφόδια ώστε να μπορεί να ανταπεξέλθει με περισσή αποτελεσματικότητα στις ανώτερες θέσεις τις οποίες κατείχε.
Ο χαρακτήρας του φαίνεται επίσης να έχει καθοριστεί σημαντικά από την φοίτησή του στο Μοναστήρι του Οσίου Μελετίου κατά την παιδική του ηλικία καθώς και την μετέπειτα παραμονή του στη Μονή στη θέση του «γνωριστή». Στη θέση αυτή πιθανότατα να οφείλονται οι εξαιρετικές διπλωματικές ικανότητες τις οποίες φαίνεται να διέθετε. Επίσης, το ήθος και η ευγένεια, αρετές οι οποίες φαίνεται να τον διέκριναν, πιθανώς να έχουν καλλιεργηθεί στο Μοναστήρι. Οι προσωπικές του αρετές καθώς και οι πολιτικές και πολεμικές γνώσεις οι οποίες μεταλαμπαδεύτηκαν στο Μοναστήρι, πιθανώς να έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην επιλογή του ως αρχηγού του σώματος των Δερβενοχωριτών. Επιπλέον, η φοίτησή του στη Μονή, σίγουρα τόνισε τον πατριωτισμό και το επαναστατικό του φρόνημα, μιας και τα μοναστήρια εκείνης της εποχής υπήρξαν σε πολλές περιπτώσεις κύριες επαναστατικές εστίες. Συμπερασματικά, η παραμονή του σε ένα Μοναστήρι την περίοδο εκείνη, τον βοήθησε τόσο να αποκτήσει γνώσεις όσο και να καλλιεργήσει αρετές οι οποίες συνέβαλαν σημαντικά στην αποτελεσματική διαχείριση μιας τέτοιας θέσης, του αρχηγού ενός σώματος της Επανάστασης.
Οι ιδιαίτερες διαπραγματευτικές-διπλωματικές ικανότητές του είναι εμφανείς κυρίως από το γεγονός ότι κατόρθωνε να κλείνει «δύσκολες» συμφωνίες με τους εχθρούς, ώστε να διασφαλίζει σημαντικότατα προνόμια προς όφελος των συμπατριωτών του. Η πειθώ του, αρετή την οποία επίσης δείχνει να είχε, τον βοηθούσε σημαντικά προς αυτήν την κατεύθυνση.
Έχει ισχυρή αίσθηση καθήκοντος η οποία διαφαίνεται ξεκάθαρα από την πρώτη του επιστολή προς το βουλευτικό. Στην επιστολή αυτή, απαιτεί τους μισθούς των ανδρών του, ώστε να συντηρηθούν οι οικογένειές τους, προσπαθώντας μ’ αυτόν τον τρόπο να φανεί αντάξιος της εμπιστοσύνης των ανδρών του. Αυτή του η ενέργεια ίσως αποτελεί βέβαια και μία προσπάθεια αυτοεπιβεβαίωσης, μιας και από την ικανότητα σιτισμού των ανδρών εξαρτιόταν το κύρος κάθε αρχηγού. Πιθανότατα, να επιθυμούσε αφενός να διασφαλίσει το κύρος και την αξιοπιστία απέναντι στους άνδρες του, αφετέρου τη θέση του ως αρχηγός του σώματος.
Ευσυνείδητος και πειθαρχημένος προς τους ανωτέρους του, χωρίς ωστόσο να διστάζει να ορθώσει το ανάστημά του όπου έκρινε αναγκαίο (όπως κάνει π.χ. στην επιστολή του προς το βουλευτικό στις 11Απριλίου 1825, υποδεικνύοντας στην ουσία στο βουλευτικό τη δουλειά του).
Μέσα από αυτή την επιστολή διαφαίνονται αρκετά χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς του. Εκτός από το θάρρος και την περηφάνια απέναντι στο βουλευτικό μπορούμε να διακρίνουμε το ομαδικό πνεύμα το οποίο τον διακατέχει. Εδώ, ο Αθανάσιος Σκουρτανιώτης κατακρίνει την εμμονή του βουλευτικού στις μεταξύ τους διαμάχες και φιλονικίες και τονίζει την αναγκαιότητα της ενότητας για χάριν της Επανάστασης. Αυτή του η προτροπή δείχνει ότι είναι «εστιασμένος» στην Επανάσταση και την αξία της κάτι το οποίο αποτελεί σημαντική αρετή για έναν αρχηγό. Θα μπορούσαμε λοιπόν να πούμε, ότι παρά το νεαρό της ηλικίας του διακρινόταν από ισορροπία και ψυχολογική ωριμότητα, καθώς είχε τη δυνατότητα να αξιολογεί τις περιστάσεις και να δρα σύμφωνα με αυτές, ανεπηρέαστος από συναισθηματικούς παράγοντες, όπως είναι οι προσωπικές διαφορές και εμπάθειες.
Επιπλέον, σ’ αυτή την επιστολή μπορούμε να διακρίνουμε πρακτικότητα, καθώς και προνοητικότητα, μιας και δίνει ιδιαίτερη έμφαση στον σιτισμό του σώματος ώστε να προληφθεί η πείνα. Τονίζει σε αντιδιαστολή με την εμμονή στις προσωπικές φιλονικίες την αναγκαιότητα για τροφοδότηση των αγωνιστών του, δείχνοντας πόσο λογικός, πρακτικός και προνοητικός είναι.
Οι επιστολές του δείχνουν επίσης ότι έκανε ιδιαίτερα ευέλικτους χειρισμούς, καθιστώντας από τη μία σαφείς τις απόψεις του, γνωρίζοντας ωστόσο, πως να προστατεύει το κύρος του ως αρχηγός ώστε να μην εκτεθεί περαιτέρω. Ξανά εδώ ο Αθανάσιος Σκουρτανιώτης προσπαθεί να διαφυλάξει το κύρος και την υπόληψή του. Είχε πλήρη επίγνωση της ριψοκίνδυνης φύσης των προτροπών του προς το βουλευτικό, ωστόσο για χάρη της Επανάστασης τολμά να εκφέρει την άποψή του, αποδεικνύοντας έτσι περίτρανα το θαρραλέο του χαρακτήρα του και την τόλμη του.
Λιτός, αλλά καθ’ όλα ξεκάθαρος και περιεκτικός στην αλληλογραφία του με τους ανώτερούς του. Η ικανότητα έκφρασής του με μεστότητα, περιεκτικότητα και συντομία, θα μπορούσαμε να πούμε ότι δείχνει σπουδαία πνευματική καλλιέργεια και καλή γνώση της γλώσσας. Η έλλειψη κάθε υπερβολής και περιττών στοιχείων στο λόγο του μπορούν επίσης να υποδηλώνουν ωριμότητα και ουσία τόσο στον τρόπο σκέψης του όσο και τον τρόπο ζωής του.
Επομένως, διακρίνουμε τόσο στους λόγους όσο και στις ενέργειες του Αθανάσιου Σκουρτανιώτη ωριμότητα, ακρίβεια, λογική, πρακτικότητα και πάνω απ’ όλα ουσία.
Δίκαιος, με φιλάνθρωπα αισθήματα, μιας και μοίραζε τα αγαθά σε φτωχές οικογένειες και μάλιστα πολλές φορές από το δικό του υστέρημα και της οικογένειάς του.
Φαίνεται επίσης ότι είχε ιδιαίτερα χιουμοριστική διάθεση, αφού έδινε διάφορα προσωνύμια στους φίλους του αξιωματικούς και στρατιώτες. Υπερήφανοι, ωστόσο οι απόγονοί του, τα έχουν κρατήσει μέχρι και σήμερα, αποδεικνύοντας έτσι την μεγάλη αναγνώριση και τον σεβασμό προς το πρόσωπό του.
Ενώ όμως έχαιρε και εξακολουθεί να χαίρει θαυμασμού και σεβασμού των συμπατριωτών του, δεν κατάφερε να έχει την αποδοχή των υπολοίπων οπλαρχηγών των διαφόρων σωμάτων της Βοιωτίας. Το γεγονός αυτό γεννά πολλά ερωτήματα, τα οποία όμως είναι πολύ δύσκολο να απαντηθούν. Ωστόσο, μία πιθανή ερμηνεία θα ήταν η νεαρή του ηλικία. Οι πρεσβύτεροι οπλαρχηγοί είναι πιθανόν να τον θεωρούσαν λιγότερο ικανό από εκείνους λόγω ηλικίας. Μπορεί επίσης να ζήλευαν την θέση που κατείχε, με αποτέλεσμα να τοποθετούν τις προσωπικές τους φιλοδοξίες και εμπάθειες πάνω από τον Αγώνα. Ίσως σε αυτήν την αμφισβήτηση να οφείλεται εν μέρει η απόφαση του Σκουρτανιώτη να προχωρήσει στη μάχη, δηλαδή η βαθύτερη ανάγκη του για αποδοχή, μέσω της απόδειξης της αξίας του ως αρχηγού. Η νίκη θα απεδείκνυε ότι δικαίως κατείχε τη θέση αυτή. Εάν κάτι τέτοιο ισχύει, τότε θα μπορούσαμε να μιλήσουμε για μια προσωπική αδυναμία του Αθανάσιου Σκουρτανιώτη. Πιο συγκεκριμένα, πιθανώς η προσωπική του ανάγκη για αποδοχή, για αναγνώρισή του ως αρχηγό, λειτούργησε αρνητικά, μην αφήνοντάς τον να αξιολογήσει πιο σωστά την κατάσταση και να δράσει ανάλογα.
Επιπλέον, το γεγονός ότι προχώρησε στη μάχη, μπορεί να οφείλεται στο ριψοκίνδυνο του χαρακτήρα του, κάτι το οποίο αποτελεί χαρακτηριστικό γνώρισμα των ηγετών. Η υπέρμετρη τόλμη λοιπόν και η έλλειψη φόβου για τον επερχόμενο κίνδυνο προφανώς υπήρξαν κακοί σύμβουλοι στην παρούσα φάση μην επιτρέποντας μια πιο συνετή απόφαση. Ωστόσο, η δειλία είναι κάτι το οποίο δεν ταιριάζει καθόλου στη φυσιογνωμία ενός ηγέτη. Όπως άλλωστε είπε και ο ίδιος: «…ας χαθώμεν λοιπόν δια να μη μας επούν δειλούς». Προκειμένου λοιπόν να κατηγορηθεί για δειλία, αποφάσισε να δώσει μια άνιση μάχη. Ωστόσο, η πράξη αυτή δείχνει γενναιότητα και αυτοθυσία.
Εκτός από την τόλμη και το ριψοκίνδυνο του χαρακτήρα του, τόσο οι προτροπές του Δρίτσουλα για μια ένδοξη μάχη (Θα κάνουμε εδώ αρχηγέ ένα νέο Χάνι της Γαβριάς…) όσο και οι καθησυχαστικές του δηλώσεις για τον αριθμό των εχθρών, γέμισαν τον Σκουρτανιώτη με υπερ-αισιοδοξία και τον ώθησαν στο να μην το περιορίσει όπως όφειλε να κάνει. Ο ενθουσιασμός και η παρορμητικότητα με τα οποία έδρασε τότε, είναι πιθανόν να οφείλονται στον υπέρμετρο πατριωτισμό του, στη δίψα για μια ένδοξη νίκη καθώς και στο νεαρό της ηλικίας του.
Ολοκληρώνοντας αυτή την σύντομη ψυχογραφική ανάλυση, θα μπορούσαμε να πούμε ότι ελάχιστη σημασία έχουν οι λόγοι που τον οδήγησαν στο να δώσει την καταστροφική μάχη του Μαυροματίου. Γιατί δεν μπορούμε να παραβλέψουμε ότι εκτός από αρχηγός ήταν πάνω από όλα ένας άνθρωπος τόσο με αρετές όσο και με αδυναμίες. Οφείλουμε επίσης να τονίσουμε το γεγονός ότι είχε κάνει σημαντικότατα κατορθώματα για την ηλικία του, και δυστυχώς ο πρόωρος θάνατός του δεν του επέτρεψε να ολοκληρώσει το έργο του. Παρά τη σύντομη διάρκεια της ζωής του, κατάφερε μέσα από τις γενναίες του πράξεις και το ενάρετο του χαρακτήρα του να καθιερωθεί στη συνείδηση των υπερήφανων συμπατριωτών απογόνων του ως ένας μεγάλος ήρωας.

Αθανασία Βελαώρα

Δημοσιεύουμε σήμερα μια σπάνια φωτογραφία του Γεωργίου Σκουρτανιώτη, ενός από τα δισέγγονα του οπλαρχηγού Αθανασίου Σκουρτανιώτη. Ο εικονιζόμενος είναι εγγονόςτου μοναδικού γιου του Στρατηγού, του μικρού Ιωάννη που γεννήθηκε, μεγάλωσε, έζησε και πέθανε στις Μουσταφάδες -σημερινή Καλλιθέα- Θηβών. Η φωτογραφία είναι σπάνια και ο μοναδικός τρόπος να πλησιάσουμε όσο τον δυνατόν πιο κοντά φωτογραφικά τον μεγάλο οπλαρχηγό.
Εδώ ο Γεώργιος Σκουρτανιώτης, διακρίνεται να φοράει παραδοσιακή στολή, φέσι, λευκή πουκαμίσα,τσαϊμαντάνι και φουστανέλα.

Ο Διάκος ξεσηκώνει τους Δερβενοχωρίτες

Ο Peter Von Hess (1792-1871) ήταν Γερμανός ζωγράφος, που ήρθε στην Ελλάδα μαζί με τον Όθωνα το 1833 και ζωγράφισε σε αυτό το στάδιο της ζωής του σημαντικούς πίνακες, με θέματα από την επανάσταση και την εποποιϊα του 1821.
Ο πίνακας που απεικονίζεται στο παρόν θέμα και έχει συνδεθεί με τα Δερβενοχώρια και τον Αθανάσιο Σκουρτανιώτη, είναι ένα δημιούργημά του, που ο ίδιος ονόμασε «Ο Διάκος ξεσηκώνει τους Δερβενοχωρίτες» και τον ζωγράφισε γύρω στα 1835. Τον συγκεκριμένο πίνακα μπορεί να θαυμάσει κανείς, στo Μουσείο Μπενάκη.
Πρόκειται για μια καταπληκτική ρεαλιστική σύνθεση κίνησης και δράσης. Ο θεατής νομίζει πως από στιγμή σε στιγμή, οι φιγούρες θα κινηθούν. Σαν κεντρική μορφή δεσπόζει η σκούρα ψιλόλιγνη φιγούρα του Διάκου με το σταυρό στο στήθος, που με ασκητικό, γαλήνιο και καθαρό πρόσωπο, δείχνει το δρόμο για τον αγώνα, τη μάχη και το χρέος, έχοντας τεντωμένο το δάχτυλο του αριστερού του χεριού. Γύρω του πολεμιστές έτοιμοι να τον ακολουθήσουν. Ο θεατής νομίζει πως ακούει φωνές, ποδοβολητά, κλαγγές όπλων, κυριαρχεί μια βιασύνη παντού, μα ξαφνικά όλα σταματούν. Σα να μην ακούγεται τίποτα πια, ούτε καν μία ανάσα, τη ματιά του θεατή, μαγνητίζει μια συγκλονιστική λεπτομέρεια, που μάλλον αποτελεί και το κεντρικό θέμα του πίνακα. Μια καταπληκτική σκηνή αποχαιρετισμού. Ο πολεμιστής στο κέντρο του πίνακα κάτω από το δέντρο -που η θωριά και η κεντρικότητα της θέσης σε σχέση με τους υπόλοιπους, συνηγορούν πως είναι ο αρχηγός των Δερβενοχωριτών- φιλάει στο μάγουλο ένα μωρό. Το μωρό, σα να αισθάνεται τον κίνδυνο που σε λίγο θα ριχτεί ο πολεμιστής, σκύβει προς το μέρος του να τον αγκαλιάσει, σα να μη θέλει να τον αφήσει να φύγει. Πίσω τους, άλλη μια μητέρα με το μωρό της στην αγκαλιά.
Για πολλά χρόνια οι απόγονοι Σκουρτανιωταίοι πίστευαν -και πολλοί πιστεύουν ακόμα- ότι εκείνος που δίνει το φιλί είναι ο Αθανάσιος Σκουρτανιώτης και το μωρό ο μοναχογιός του Ιωάννης. Για τον Θανάση οι πιθανότητες είναι συντριπτικές να πρόκειται πραγματικά γι’αυτόν. Για το μωρό όμως, είναι λάθος να πιστεύουν κάποιοι με ελαφρά τη καρδιά πως πρόκειται για τον μικρό Ιωάννη -εκτός κι αν ο Peter Von Hess έχει εισάγει από τότε ένα είδος χρονικού σουρεαλισμού- δεδομένου ότι ο Διάκος πέθανε το 1821 και σύμφωνα με τα στοιχεία, ο μικρός Ιωάννης γεννήθηκε το 1823, γεγονότα που σημαίνουν ότι ο μικρός Ιωάννης και ο Διάκος δε συναντήθηκαν ποτέ. Όταν γεννήθηκε ο Ιωάννης, ο Διάκος ήταν ήδη δύο χρόνια νεκρός. Οι πολεμιστές είναι σίγουρα Δερβενοχωρίτες και δεν αποκλείεται ο Peter Von Hess να αναπαριστά όντως τον μεγάλο εκλιπόντα των Δερβενοχωρίων, τον αρχηγό Αθανάσιο Σκουρτανιώτη, μόνο που αν λάβουμε υπ’ όψη μας αυστηρά τη χρονολογική σειρά των γεγονότων, το μωρό δεν είναι ο γιος του, αλλά ίσως ο ανιψιός του Παναγής γιός του Κώτσου Σκουρτανιώτη, που όντως τότε ήταν δύο ετών.
Βέβαια, εδώ πρέπει να λάβουμε υπ’ όψη μας και μια συγκυρία. Ο Peter Von Hess, ανήκε στη κουστωδία του Όθωνα και γυρόφερνε στο παλάτι. Την ίδια εποχή, ο Γιώργης ο Σκουρτανιώτης ήταν και κείνος στο παλάτι ως ένας από τους τρεις υπασπιστές του Όθωνα. Γιώργης Σκουρτανιώτης λοιπόν και Peter Von Hess γνωρίζονταν και δεν αποκλείεται ο Γιώργης ως χρέος προς τον αδερφό και το τόπο του, να έχει συμβάλει με διάφορες πληροφορίες στη δημιουργία του πίνακα. Δεν αποκλείεται επίσης, ο ζωγράφος να χρησιμοποίησε ως μοντέλο για να δημιουργήσει τον Θανάση στον πίνακα, τον ίδιο τον Γιώργη.
Δεν αποκλείεται όμως, αφού ο Γερμανός ζωγράφος ήρθε μετά την επανάσταση και έγινε αποδέκτης ξαφνικά, πάμπολλων ιστοριών από τη μεγάλη εποποιία, να μην έδωσε σημασία στις χρονολογικές λεπτομέρειες και πράγματι να παρουσίασε δύο ήρωες που θυσιάσθηκαν για τη πατρίδα. Τον Διάκο και τον Σκουρτανιώτη. Ή να ήθελε να παρουσιάσει τον δρόμο της θυσίας, τον αποχωρισμό από τα γήινα και τους αγαπημένους και τότε πράγματι μιλάμε για έναν ιδιαίτερο σουρεαλισμό. Ο Διάκος σα να μην είναι ζωντανός παρά ένα φάντασμα, ουσιαστικά δείχνει στον Θανάση και στους Δερβενοχωρίτες που χάθηκαν στο Μαυρομάτι, τον δρόμο της θυσίας που ακολούθησε πριν λίγα χρόνια και ο ίδιος. Και δεν αποκλείεται, αν αναλύσουμε τον πίνακα κάτω από αυτό το πρίσμα, ο Γερμανός ζωγράφος με το μωρό να θέλει να απεικονίσει το γιό του Θανάση και τον αποχωρισμό τους. Η σκηνή του αποχαιρετισμού, είναι πολύ ζεστή και συγκινησιακή και παραπέμπει όντως σε σκηνή αποχαιρετισμού πατέρα και μονάκριβου γιου. Είναι τόσο φορτισμένη μάλιστα με κείνο το άρπαγμα κυριολεκτικά του μωρού στο πατέρα και το αντίστροφο, που θάλεγε κανείς πως αυτή είναι η τελευταία φορά που βλέπονται οι δυο τους.
Υπάρχει μάλιστα μια φιγούρα, κρυμμένη σχεδόν στον πίνακα, που η στάση της προμηνύει την τραγική μοίρα του αρχηγού και των υπολοίπων στο Μαυρομάτι. Πρόκειται για μια θεσπέσια λεπτομέρεια του πίνακα που με πρώτη ματιά περνάει απαρατήρητη. Αν προσέξει όμως καλύτερα κανείς, εκφράζει μια άλλη δυναμική και δίνει άλλες διαστάσεις στον πίνακα. Και η λεπτομέρεια αυτή, είναι η γυναικεία φιγούρα αριστερά, που βρίσκεται σκυμμένη πίσω από τον πολεμιστή του πρώτου πλάνου. Η γυναικεία εκείνη φιγούρα, έχει σκεπάσει το πρόσωπο με τη παλάμη και κλαίει σα να γνωρίζει τη τραγική μοίρα του αρχηγού και των υπολοίπων που φεύγουν. Σα να είναι η ίδια η μοίρα, η ίδια η Ελλάδα, η ίδια η Ιστορία αυτή η σκυφτή γυναικεία φιγούρα, αναλύεται σε δάκρυα γιατί οι θυσίες για την ελευθερία, φαίνεται να μην έχουν τελειωμό. Σα να είναι σίγουρη, πως αυτός ο αποχαιρετισμός ακριβώς από πάνω της, είναι ο τελευταίος. Πατέρας και γιος, δε θα συναντηθούν ποτέ ξανά, γι’ αυτό αναλύεται σε δάκρυα. Πρόκειται όντως για μια καταπληκτική λεπτομέρεια, που προδίδει τη πρόθεση του ζωγράφου να δείξει έμμεσα σε αυτό τον πίνακα, τον Αθανάσιο Σκουρτανιώτη και τη τραγική του μοίρα.
Όπως και νάχει πάντως, το φιλί αυτό εκτός από ένα αριστούργημα του Peter Von Hess, είναι συμβολικό και δρα καταλυτικά για όλη τη σκηνή. Είναι το φιλί του γενναίου λίγο πριν φύγει για την τελευταία μάχη, το φιλί εκείνου που θυσιάζεται για την Ελλάδα που έρχεται. Αυτός ο ιερός ασπασμός, που εκφράζει την μεγάλη θυσία, την ανυπέρβλητη αγάπη του αποφασισμένου γι' αυτούς που θα μείνουν, ας είναι το σύμβολο τούτου του βιβλίου, ας είναι η παρακαταθήκη που μας άφησαν ήρωες σα τον Αθανάσιο Σκουρτανιώτη.

Με τον θάνατο του Θανάση Σκουρτανιώτη, μια άλλη μορφή ξεπετάγεται από την ίδια οικογένεια, όχι μόνο για να πάρει τη θέση του, όχι μόνο για να τον αντικαταστήσει επάξια, αλλά για να παίξει πρωταγωνιστικό ρόλο στην επανάσταση από το 1825 μέχρι το 1829. Ό, τι κέρδισε αυτή η μορφή, το πήρε μονάχα με το σπαθί της. Και δεν είναι άλλη, από τον αδερφό του Θανάση, τον Γιώργη Σκουρτανιώτη.
Προσωπική μου γνώμη, πως ο Γιώργης έχει αδικηθεί από την ιστορία, ακριβώς γιατί δεν είχε έναν δοξασμένο θάνατο όπως ο αδερφός του. Θα μείνει άναυδος όμως ο αναγνώστης, αν σκύψει πάνω στις πολεμικές αρετές και στη προσφορά αυτού του άντρα στην επανάσταση του 1821. Θα χρειαστεί ίσως μια ξεχωριστή έρευνα για να ανακαλύψει κανείς, αυτή τη τεράστια προσφορά και προσωπικότητα. Μέχρι το 1825, ο Γιώργης ήταν γνωστός σαν ένας σκληρός πολεμιστής, αδερφός του καπετάνιου των Δερβενοχωρίων και πανέμορφος. Η ωραιότητά του ήταν παρομοιώδης. Λένε πως ήταν ο ωραιότερος αξιωματικός του Όθωνα, όταν αργότερα έγινε υπασπιστής του.
Ο Γιώργης ο Σκουρτανιώτης. Που η Διοικητική Επιτροπή για να ανασυγκροτήσει το στρατόπεδο της Αν. Ρούμελης τον συμπεριλαμβάνει ανάμεσα στους σημαντικούς οπλαρχηγούς στις 3 Μαίου 1826. Που συντάσσεται με το σώμα του Καραϊσκάκη και παίρνει μέρος στη μεγαλειώδη μάχη της Αράχωβας. Που ακολουθεί τον Καραϊσκάκη στην Αττική και υπερασπίζει στο Φάληρο σημαντική θέση. Προβλέποντας την επίθεση των Τούρκων σε αυτή τη θέση, ανοίγει κρυφά τάφρο με αποτέλεσμα το ανύποπτο ιππικό των εχθρών να βρεθεί προ απροόπτου, να τσακιστεί και να θαφτεί εκεί.
Μακρυγιάννης, Σουρμελής, Καρόρης εκθειάζουν την μεγάλη προσφορά του στο Παλιό Φάληρο στη μάχη στα Μποστάνια.
Ο Γιώργης. Που αγνοώντας τις διαταγές του Μορφόπουλου και με προσωπική πρωτοβουλία και ευθύνη, ρίχνεται στη μάχη του Μαρτίνου κατά του εχθρού, χαρίζοντας τη τελευταία στιγμή τη νίκη στα ελληνικά όπλα. Που κάτω από τις οδηγίες του Υψηλάντη δίνει ανεπανάληπτες μάχες στη Θήβα, υπερασπίζεται με σθένος την πόλη και ξεχωρίζει σε ανδρεία και σύνεση, ώστε η συμβολή του να μνημονεύεται εκτός από τον Τσεβά και από τον Περραιβό.Που μαζί με τον Κριεζώτη, σώζουν κυριολεκτικά την διάλυση του στρατού του Υψηλάντη και κατ’ επέκταση την συνέχιση της ελληνικής επανάστασης με επέμβασή τους στα μισά του δρόμου των λιποτακτών. Τον Γιώργη που απέκρουσε τη κύρια δύναμη του Τουρκικού στρατού στη μάχη της Πέτρας χαρίζοντας για άλλη μια φορά την νίκη στον Υψηλάντη και τα ελληνικά όπλα. Ο αδερφοποιτός του Κριεζώτη. Ο έμπιστος αρχηγός του Υψηλάντη. Ο υπασπιστής του Όθωνα αργότερα, που δεν υπάκουσε ούτε στο βασιλιά και δε δέχτηκε να χτυπήσει το Κριεζώτη με αποτέλεσμα να χάσει την εύνοιά του και να αποσυρθεί στο Ωρωπό. Ο Γιώργης. Που οι Τούρκοι τον μισούσαν τόσο πολύ, που σκότωσαν την ερωμένη ή αρραβωνιαστικιά του στον Ωρωπό, την πανέμορφη Κρουστάλλω. Μια τεράστια προσωπικότητα που βοήθησε καταλυτικά την Ελληνική επανάσταση, μα η ιστορία δε τον έχει τιμήσει ακόμα όσο του πρέπει.
Η μελέτη γι’ αυτόν λοιπόν, θα αποτελέσει αντικείμενο ξεχωριστού κεφαλαίου. Σε αυτό το άρθρο θα ασχοληθούμε με την εκδίκησή του για τον θάνατο του αδερφού του και θα αναφέρουμε τι γράφουν γι’ αυτή την εκδίκηση οι Βάγιαννης και Τσεβάς.

Ας παρακολουθήσουμε πρώτα τον Βάγιαννη:

«…Επί τω θλιβερώ αγγέλματι του θανάτου του πρώτου Βοιωτού μάρτυρος, πανταχόθεν συνηθροίσθησαν εις την εκ του καπνού μελανωθείσαν εκκλησίαν, ένθα μετά δακρύβρεχτον μνημόσυνον υπέρ της ψυχής του πρώτου μάρτυρος οπλαρχηγού και των υπ’ αυτών, ανεκήρυξαν αρχηγόν μεν τον αδελφόν του γενναίου οπλαρχηγού Γεώργιον Σκουρτανιώτην, σωματάρχας δε τους πρώην και μετά του Λουκά Δρίτσουλα υιού του εν τω ναώ υπέρ ελευθερίας μαρτυρήσαντος. Πάντες δε οι σωματάρχαι εντός του ναού συνελθόντες ξιφήρεις, ώμοσαν να διευθυνθώσιν εις τα μέρη ένθα ετάχθησαν και να εξαγοράσωσι το αίμα των αδελφών των. Ετέρα όμως επιβαλλομένη ανάγκη μεγίστου κινδύνου διασώσεως των γυναικοπαίδων ανά τας νήσους ηνάγκασεν αυτούς να εγκαταλείψωσι το σχέδιον της εκδικήσεως»

και αφού αναφέρει την εξόρμηση του Δράμαλη συνεχίζει για το ίδιο θέμα:

«…Ο τολμητίας Πετηνάρης μετά χρόνον ενωθείς μετά του Σκουρτανιώτου (Γεωργίου πιά) και εις τα υπωρείας του Υπάτου όρους περιφερόμενος, παρατηρεί απόσπασμα τακτικού εξ Αλβανών στρατού, μεθ’ ου συμπλακείς αναγκάζει αυτό να κελισθή εντός του ναού του χωρίου Σύρτζι. Καταφθάσας δε και ο Σκουρτανιώτης απεφάσισεν να εκδικηθώσιν αυτούς και ανοίξαντες οπήν εκ της στέγης έρριπτον πίσσαν ανημμένην επί των Οθωμανών, οίτινες απετεφρώθησαν πλην δύο αξιωματικών, ους συνέλαβον αιχμαλώτους κατά την συμπλοκήν. Οι αιχμάλωτοι αξιωματικοί παρεκάλεσαν τους σωματάρχας να έλθωσιν εις συνεννόησιν περί απελευθερώσεώς των και μετά σύσκεψιν απεφασίσθη να αφεθώσιν ελεύθεροι υπό τον όρον αντί χρυσίου προσφερομένου αυτοίς ν’ απελευθερωθώσιν οι εν ταις φυλακείς Χαλκίδος κρατούμενοι είκοσι και δύο χριστιανοί, όπερ και εγένετο πέμψαντες τον ένα των αιχμαλώτων εις Χαλκίδα.»

Λέει δηλαδή με λίγα λόγια ο Βάγιαννης, πως ο Γιώργης ο Σκουρτανιώτης με τον Πετηνάρη, εκδικήθηκαν σε ανύποπτο χρόνο το θάνατο του Θανάση και των υπολοίπων στην Αγία Σωτήρα. Ο Πετηνάρης συνάντησε στο Σύρτζι (σημερινό Ύπατο) τακτικό τούρκικο απόσπασμα αποτελούμενο από Αλβανούς. Συνεπλάκη μαζί τους, αιχμαλώτισε δύο αξιωματικούς και τους υπόλοιπους τους έκλεισε μέσα στην εκκλησία του Συρτζίου. Ειδοποίησε τον Γιώργη, ο οποίος κατέφθασε, άνοιξε τρύπα στη στέγη και κατέκαψε το τούρκικο απόσπασμα, εκδικούμενος με τον ίδιο τρόπο τον θάνατο του αδερφού του. Κατόπιν αντάλλαξε τους αιχμαλώτους αξιωματικούς με είκοσι δύο Έλληνες χριστιανούς φυλακισμένους στη Χαλκίδα.

Ο Τσεβάς αναφέρει τα εξής για το ίδιο ζήτημα:

«…Τον Αθαν. Σκουρτανιώτη θανόντα διεδέχθη εν τη οπλαρχηγία ο αδελφός του Γεώργιος, όστις ανεδείχθη άξιος αυτού διάδοχος. Ούτος αποκαθαίρων το έδαφος της υπαίθρου χώρας, από των Τούρκων, κατώρθωσε 15 ημέρας, από του ηρωϊκού θανάτου του αδελφού του, να καταστρέψη τουρκικόν απόσπασμα όπερ συνήντησε εις θέσιν Γκούρεζα του Συρτζίου. Τούτο ηττηθέν και καταδιωχθέν, ενεκλείσθη εντός εκκλησίας του χωρίου όπου κατεκάη ολόκληρον. Το κατόρθωμα τούτο ανεκούφισε τους Ταναγραίους πολεμιστάς, δυνηθέντας να εκδικηθώσιν τον θάνατον του αρχηγού και συμπολίτου των Αθαν. Σκουρτανιώτου.»

Οι διαφορές του Βάγιαννη όπως βλέπουμε αρκετές, αλλά η ουσία δεν αλλάζει. Και οι δύο αναφέρουν πως ο Γιώργης, εκδικήθηκε τελικά τον θάνατο του αδερφού του, καίγοντας μέσα σε μια εκκλησία στο Σύρτζι, ένα τούρκικο απόσπασμα.
Το ερώτημα που μπαίνει τώρα είναι το εξής:
Μπορεί να αμφισβητηθεί το γεγονός; Η εκδίκηση του Γιώργη συνέβη πραγματικά ή το γεγονός αυτό είναι ένα εύρημα του Βάγιαννη, της προφορικής ιστορίας και κατ’ επέκταση του Τσεβά;
Η προσωπική μου γνώμη είναι η εξής:
Το γεγονός αυτό, θα πρέπει πραγματικά να συνέβη. Και τούτο, γιατί δεν είναι ένα τόσο «καθαρό» κατόρθωμα για τον Γιώργη. Στην ουσία πρόκειται για μια πράξη εκδίκησης αλλά και βλασφημίας. Αν ήταν εύρημα, οι ιστορικοί αλλά και η προφορική παράδοση, θα δημιουργούσαν κάτι άλλο. Θα ανέφεραν π.χ. ότι ο Γιώργης κατέκαψε το τούρκικο απόσπασμα μέσα σε ένα σπίτι ή μια παλιά αποθήκη. Εδώ ο Γιώργης χάριν εκδίκησης, φαίνεται μαζί με τους Τούρκους να έκαψε και μια εκκλησία. Πράξη καθαρής βλασφημίας. Και ποτέ ένας ιστορικός όταν θέλει να ανεβάσει έναν ήρωα και έχει την ευχέρεια να δημιουργήσει ένα γεγονός εκ του μη όντος, δεν το κατασκευάζει με τέτοιο τρόπο ώστε να προσδώσει στον πρωταγωνιστή του το στίγμα της βλασφημίας.
Όλα αυτά σημαίνουν πως το γεγονός συνέβη πραγματικά.
Δε γνωρίζουμε σε ποιο σημείο ήταν ανεπτυγμένο το θρησκευτικό συναίσθημα του Γιώργη. Αν τοποθετήσουμε όμως το γεγονός στην εποχή του και στις συνθήκες της επανάστασης του 1821, το θρησκευτικό συναίσθημα των πολεμιστών επαναστατών, είναι πολύ ανεπτυγμένο. Και είναι ανεπτυγμένο, γιατί είναι αναγκαίο. Η υπέρβαση που επιθυμούν οι επαναστάτες Έλληνες είναι τόσο μεγάλη, που μονάχα η πίστη σε μια μεταφυσική πηγή τους τροφοδοτεί με την ανάλογη δύναμη. Θεωρώ δύσκολο δηλαδή Έλληνες που λαμβάνουν δύναμη από τον Θεό, από τους αγίους και τις εκκλησίες τους να βάζουν οι ίδιοι φωτιά σε μια τέτοια εκκλησία, έστω κι αν πρόκειται να κάψουν μέσα της απίστους. Είναι τεράστια η βλασφημία για την εποχή, γιατί στρέφονται χάριν εκδίκησης ενάντια στο θεό τους. Εκτός κι αν θεωρούσαν πως θάνατος απίστων μέσα στον οίκο του θεού, δίνει χαρά στον ίδιο το θεό.
Πώς λοιπόν ο Γιώργης προέβη σε μια τέτοια πράξη εκδίκησης μεν, βλασφημίας δε;
Ο ένας λόγος, το θρησκευτικό του συναίσθημα να μην ήταν ιδιαίτερα ανεπτυγμένο. Ο δεύτερος , να βρέθηκε προ τετελεσμένων γεγονότων. Να τον ειδοποίησε ο Πετηνάρης πως κρατά τους Τούρκους κλεισμένους μέσα στην εκκλησία. Ο Τσεβάς αναφέρει πως αυτό έγινε 15 μέρες μετά το ολοκαύτωμα του Μαυροματίου. Που σημαίνει πως ο πόνος του Γιώργη ήταν πρόσφατος. Αν λάβουμε υπόψη και το ότι ο Γιώργης σύμφωνα με τη προφορική παράδοση, ήταν παρορμητικός και ιδιαίτερα επιρρεπής στο συναίσθημα της οργής, τότε είναι αλήθεια, πως δε θα δίσταζε να κάψει τους Τούρκους μέσα στην εκκλησιά, ζητώντας κατά βάθος συγχώρεση από τον Θεό και υποσχόμενος πως κάποτε θα έφτιαχνε ο ίδιος ξανά την εκκλησία, υπόσχεση που δε μπορούμε να γνωρίζουμε εάν τελικά τήρησε.
Ο Βάγιαννης αναφέρει πως ο Γιώργης κράτησε δύο αξιωματικούς και τους αντάλλαξε με 22 χριστιανούς από τις φυλακές της Χαλκίδας. Εδώ ο Γιώργης φαίνεται να ακολουθεί τα βήματα του Θανάση, του οποίου τακτική υπήρξε ενίοτε, να συλλαμβάνει Τούρκους αξιωματούχους και να τους ανταλλάσει για λύτρα, με σκοπό να εξυπηρετήσει τις ανάγκες του αγώνα και των αντρών του. Ένα τέτοιο γεγονός, άσχετο με το παρόν θέμα αλλά πολύ ενδιαφέρον, που αποδεικνύει τη τακτική αυτή του Θανάση Σκουρτανιώτη,είναι και η παρακάτω διήγηση του Τσεβά:

«…Εις Ρετσώνα ενώ ανέμενε (o Κώτσο Βόγκλης) μετά του Σκουρτανιώτου (Θανάση) παρά την οδόν Χαλκίδος, ίνα κτυπήσωσι Τούρκους μεταβαίνοντας εις ενίσχυσιν των εν Χαλκίδι, ανηγγέλθη εις αυτούς ότι έμελλε να διέλθη εκείθεν Τούρκος βέης, όστις είχεν απαγάγει την περικαλλή θυγατέρα του Παπαζαρίφη εκ Παλαιοπαναγιάς. Μετ’ ολίγον εφάνη Τούρκος έχων επί των καπουλίων του ίππου του την κόρην και ακολουθούμενος υπό πολλών ένοπλων ανδρών. Ο Βόγκλης εζήτησε την άδειαν να φονεύση τον Τούρκον βεβαιών ότι ουδένα κίνδυνον θα διατρέξη η κόρη. Εν τοιαύτη περιπτώσει είπεν ο Σκουρτανιώτης συ θα κτυπήσης το άλογο εις το κεφάλι και ημείς το απόσπασμα. Τον Τούρκον θα τον αιχμαλωτίσωμεν, διότι έχομεν ανάγκην από γρόσια. Πυροβολήσας πράγματι πρώτος ο Βόγκλης εφόνευσε τον ίππον, όστις πεσών παρέσυρε το πολύτιμον φορτίον του. Εκ του αποσπάσματος οι μεν εφονεύθησαν κατόπιν, οι δε διεσκορπίσθησαν. Ο Τούρκος ηχμαλωτίσθη και ηλευθερώθη αντί πλούσιων λύτρων, η δε κόρη του Παπαζαρίφη παρεδόθη εις τους γονείς της.»

Η ύπαρξη στην ιστορία του ολοκαυτώματος του Μαυροματίου του μικρού Τάσου, εμφανίζεται μόνο στην διήγηση του Τσεβά. Ο Βάγιαννης δεν κάνει λόγο για την ύπαρξή του στην ιστορία μας, αλλά όπως είδαμε η διήγηση του Βάγιαννη παρουσιάζει γενικότερα κενά.
Ο Γιάννης ο Μήτρου, ο οποίος κατάγεται και από το Μαυρομάτι, στο βιβλίο του «Η Αγία Σωτήρα και το ολοκαύτωμα Σκουρτανιώτη στον ομώνυμο ναό» γράφει τα εξής σχετικά με το μικρό Τάσο:

«Ο μικρός Τάσος και το Παρατηρητήριο

Το επίθετο του Τάσου δεν αναφέρεται , αλλά η προφορική παράδοση στέκεται σε έξι πιθανά επίθετα. Το γεγονός ότι την περίοδο αυτή είχε πάρει το δρόμο της ξενιτιάς η πλειοψηφία του τοπικού πληθυσμού, παίρνοντας μαζί του όλα σχεδόν τα γυναικόπαιδα, κρύβοντας τα υπάρχοντά τους στις νεοεμφανιζόμενες «Πονίτσες» και αφήνοντας μονάχα τους γεροντότερους στο Μαυρομάτι, περιορίζει κατά πολύ την αναζήτηση του μικρού Τάσου. Και επειδή είναι βέβαιο ότι τα μικρά παιδιά έλειπαν από το χωριό ή οι γηγενείς τα είχαν πάρει με το ζόρι γιατί είχε προηγηθεί η ομηρία μικρών παιδιών από τους Οθωμανούς το 1820-21 (97), το πεδίο των αναζητήσεών μας μειώνεται σημαντικά. Υποθέτουμε βέβαια, ότι μόνον ένας επήλυδας, θα ήταν τόσο αφελής να αφήσει το παιδί του να «αλωνίζει» στη διάρκεια του πολέμου, με την έννοια ότι αγνοούσε τις επικρατούσες συνθήκες στη περιοχή.
Τη περίοδο αυτή, ο ηλικίας 8 ετών, λαβαίνοντας υπόψη το διασωζόμενο μητρώο αρένων από το 1780, είναι ο Τάσσος Ιωαν. Κουτρουλάρας ή «μικρός Τάσος» όπως λεγόταν μέχρι και την έναρξη του 20ου αιώνα. Η Αικατερίνη Ξυδώνα-Παπαθανασίου, τοπική πληροφοριοδότρια για την εποχή της Τουρκοκρατίας, η οποία αγνοούσε της ημερομηνίες γεννήσεως ορισμένων συγχωριανών της, είχε ακούσει από τη γιαγιά της, αλλά δε θυμότανε με ακρίβεια, ότι ένας από τους Κουτρουλαραίους ή τους Κρεμμυδαίους ήταν ο μικρός Τάσσος. Και εδώ δεν θα πρέπει να γίνει σύγχυση με έναν άλλον μικρό Τάσσο, τον Τάσσο Πανούση Κρεμμύδα, ο οποίος γεννήθηκε μόλις το 1830 ή 1836.
Το πώς βρέθηκε ο Τάσσος εκεί, παραμένει μέχρι σήμερα ένα ερώτημα. Οι απαντήσεις μας μόνον σε εικασίες θα μπορούσαν να στηριχθούν. Η ιστορία ωστόσο, θα πρέπει να αποδεχτεί εδώ και την πιθανότητα του τυχαίου. Ο μικρός Τάσσος μπορεί να είδε και να επιχείρησε να θαυμάσει από κοντά τους καπεταναρέους όπως τους αποκαλούσε. Μπορεί και να περνούσε τυχαία από εκεί. Μπορεί να είχε χάσει κάποιο πρόβατο και να έψαχνε να το βρει κοντά στη περιοχή, μιας και ήταν τσοπανόπουλο.
Αυτή η τελευταία μάλιστα εκδοχή, ότι ο Τάσσος δηλαδή ήταν απλώς ένα τσοπανόπουλο και όχι κάποιος παρατηρητής, απορρίπτει μια παλαιότερη θεωρία, που έλεγε ότι στο σημείο αυτό ήταν τοποθετημένο το παρατηρητήριο του χωριού και τα μικρά παιδιά έστηναν καρτέρι για να επιβλέπουν το χώρο. Εκεί στο «μεγάλο πουρνάρι» σύμφωνα με την προφορική παράδοση, έκαναν σκοπιά οι πιο ευκίνητοι και οι πιο γρήγοροι, για να ειδοποιούν τους γηγενείς σε ενδεχόμενη εισβολή των Οθωμανών στο χωριό.
Όπως καταλαβαίνουμε, η μία εκδοχή αναιρεί την άλλη (98), με αποτέλεσμα να μην μπορούμε να οδηγηθούμε σε κάποιο ασφαλές συμπέρασμα. Το μεγάλο πουρνάρι υπήρξε ως τοποθεσία, αλλά δεν γνωρίζουμε εάν υπήρξε αποκλειστικά ως παρατηρητήριο. Την περίοδο αυτή, η συντριπτική πλειοψηφία του τοπικού πληθυσμού, είχε ξενιτευτεί σε διάφορα μέρη της Ελλάδας. Μόνον ο γεροντικός πληθυσμός είχε παραμείνει στο Μαυρομάτι. Και όταν μένουν στο χωριό μόνον οι γηραιότεροι, το χωριό λειτουργεί ως μηχανισμός προστασίας κάθε παιδικής ανθρώπινης ψυχής. Δεν διακινδυνεύει να χάσει έναν νέο σε ηλικία, στο βωμό της σωτηρίας ενός γηραιότερου.»

Αυτά γράφει στο βιβλίο του ο Μήτρου για τον μικρό Τάσο. Ο πιθανότερος λοιπόν Τάσος της ιστορίας μας, είναι ο Τάσος Ιωαν. Κουτρουλάρας. Ο Τσεβάς τον αναφέρει «ρακένδυτο και ανυπόδητο» οπότε η άποψη του Μήτρου πως πρόκειται για επήλυδα ή τουλάχιστον πάμφτωχο, ενδέχεται να στέκει.
Η οικογένεια του Τάσσου Κουτρουλάρα λοιπόν, δεν είχε φύγει μαζί με την πλειοψηφία των γηγενών για τη Πελοπόννησο και τα νησιά και πιθανόν οι γονείς του να ήταν τσοπάνηδες σε ξένα κοπάδια. Ο έλεγχος σίγουρα των γονέων του απέναντί του, ήταν ιδιαίτερα χαλαρός για να μπορεί ο μικρός να «αλωνίζει» κάτω από τέτοιες συνθήκες. Η ύπαρξη όμως του σώματος των Ελλήνων ανταρτών στη περιοχή, μπορεί να παρείχε αίσθημα ασφάλειας για τους γονείς του μικρού και να βρισκόταν εκεί εις γνώση τους, για να θαυμάσει από κοντά τους καπεταναρέους. Αλλά μη κρίνουμε τους γονείς της εποχής σύμφωνα με τα δικά μας σταθμά. Υπάρχουν γονείς και γονείς. Άλλοι αφήνουν τα παιδιά να αλωνίζουν και άλλοι όχι. Ακόμη και στη δικιά μας εποχή, ο έλεγχος από τους γονείς δεν ήταν ίδιος για όλους μας. Άλλα παιδιά στο δικό μου χωριό αλώνιζαν όλη την ημέρα στο βουνό και το κάμπο χωρίς κανέναν έλεγχο και άλλα δε τολμούσαν να πάνε κάπου χωρίς να ενημερώσουν τους γονείς τους.
Ο πιθανότερος λόγος λοιπόν να βρέθηκε εκεί ο μικρός Τάσος Κουτρουλάρας, ήταν να θαυμάσει τους καπεταναρέους. Εάν έβοσκε ξένα πρόβατα, δεν θα βρισκόταν εκεί, από φόβο μήπως κάποιος από τους αντάρτες του αρπάξει κάποιο πρόβατο για τροφή. Ακόμη, οι κινήσεις του σύμφωνα με την διήγηση του Τσεβά, δε δηλώνουν πως ο μικρός Τάσος είχε το βάρος ενός κοπαδιού δίπλα του. Οι κινήσεις του δηλώνουν πλήρη ελευθερία κινήσεων. Η μη ύπαρξη ακόμη άλλου παιδιού φίλου του, αποδεικνύει την μεγάλη εσωτερική μετανάστευση των γηγενών. Ίσως ο μικρός Τάσος να ήταν από τα ελάχιστα παιδιά που είχαν παραμείνει εκεί, γι’ αυτό το λόγο δε πήγε μαζί με φίλους του να θαυμάσει τους καπεταναρέους, αλλά πήγε μόνος.
Υπάρχει όμως κάτι που με προβληματίζει στη διήγηση του Τσεβά για τον μικρό Τάσο, γιατί μέχρι σήμερα πιστεύαμε πως οι επιθέσεις των Τούρκων έγιναν από την βορειοδυτική πλευρά.
Ο μικρός Τάσος πρωτοεμφανίζεται στη διήγηση του Τσεβά τη στιγμή που αντιδικεί με τον Δρίτσουλα και τους άλλους αν θα δώσει μάχη στο συγκεκριμένο σημείο ή όχι.
«Ενώ δε οι πλείστοι των ανδρών, εν οις και ο αδελφός του Κωνσταντίνος Σκουρτανιώτης ετάχθησαν με την ιδέα της παραμονής και αντιστάσεως, ο δε Σκουρτανιώτης δεν είχε εγκαταλείψει την σώτειραν ιδέαν της αναχωρήσεως, επιμένων ότι πρέπει αυτός να εκλέξη τον τόπον και τον χρόνον της μάχης και όχι οι Τούρκοι, την συζήτηση διέκοψεν η εμφάνισης μειρακίου τινός ευφυέστατου, αλλ' ανυποδήτου και ρακένδυτου, όπερ ασθμαίνον με φωνήν διακεκομμένην είπε: ''Καπεταναρέοι, έρχονται Τούρκοι πολλοί. Εγέμισαν το κάμπο. Τους είδα απ' επάνω απ' το μεγάλο πουρνάρι!''»
Ο μικρός Τάσος λοιπόν μέχρι εκείνη τη στιγμή βρισκόταν στο μεγάλο πουρνάρι, στο υψηλότερο ύψωμα της περιοχής βορειοδυτικά της Αγίας Σωτήρας, που σύμφωνα με την παράδοση, ήταν παρατηρητήριο των γηγενών. Το πρώτο ερώτημα είναι γιατί δεν είχε τοποθετηθεί εκεί Έλληνας αντάρτης από τον Σκουρτανιώτη, αφού ήταν πλεονεκτικό σημείο παρακολούθησης, παρά βρισκόταν εκεί μονάχα ο μικρός Τάσος. Και αυτά ύστερα από το κυνηγητό του Δρίτσουλα από τους 20 έφιππους και τις απαραίτητες ντουφεκιές που σίγουρα έθεσαν σε εγρήγορση το σώμα της Αγίας Σωτήρας του Σκουρτανιώτη. Η μόνη εξήγηση που μπορεί να δοθεί, είναι να μεσολάβησε τόσο δυνατός καυγάς μεταξύ Δρίτσουλα και Σκουρτανιώτη, που ακόμη και ο αντάρτης παρατηρητής να έφυγε για να δει τι τρέχει μεταξύ των καπεταναίων, αφήνοντας στη θέση του το μικρό Τάσο που μπορεί να βρισκόταν από ώρα μαζί του για να του κάνει παρέα.
Ακολουθεί η πρώτη μάχη.
«Τας πρώτας λυσώδους επιθέσεις, καθ' ας 150 περίπου Τούρκοι εκάλυψαν τον προ του περιβόλου της εκκλησίας χώρον, διεδέχθησαν άλλαι αραιότεραι και ασθενέστεραι και περί τας 3 μ.μ. έπαυσαν εντελώς. Ο Σκουρτανιώτης αποτεινόμενος τότε προς τους ατρομήτους εκείνους άνδρας, οίτινες τόσον ηρωικώς εμάχοντο είπεν. ''Σε λίγο η θα φύγουν οι Τούρκοι η θα έλθη εις αυτούς βοήθεια. Αυτό σημαίνει η παύσις της επιθέσεως. Εάν είχομεν πολεμοφόδια, ας ήρχοντο και άλλοι τόσοι. Η αγία Σωτείρα του Μαυροματίου θα επισκίαζε το χάνι της Γραβιάς''»
και
"Μόλις ετελείωσε την φράσιν ταύτην ο Σκουρτανιώτης, ηκούσθη η φωνή του μικρού Τάσου, όστις κατελθών εν τάχει του παρατηρητηρίου του, ανεριχήθη επί της μάνδρας της εκκλησίας και από του σημείου τούτου εφώναξε. ''Έρχονται και άλλοι πολλοί, απ' εδώ κι από κει και καβαλλαρέοι απ' επάνω!''»
Εδώ εμφανίζεται πάλι ο μικρός Τάσος. Αλλά ποιο παρατηρητήριο εννοεί; Το μεγάλο πουρνάρι; Μα τότε είναι εύκολα αντιληπτό, ότι το μεγάλο πουρνάρι μέχρι τότε, ήταν ακόμα ελεύθερο από Τούρκους. Οι Τούρκοι λοιπόν, δεν ήρθαν από τα βορειοδυτικά της Αγίας Σωτήρας αλλά από τα βορειοανατολικά! Οι πρώτες επιθέσεις δηλαδή, έγιναν από την ανατολική πλευρά κάτι που μέχρι σήμερα το είχαμε αποκλείσει.
Διότι ο μικρός Τάσος από τη δυτική πλευρά που βρισκόταν το μεγάλο πουρνάρι «ανεριχήθη επί της μάνδρας της εκκλησίας (καλυπτόμενος από τυχόν πυρά των Τούρκων από την ίδια την εκκλησία) και από του σημείου τούτου εφώναξε» Αν οι Τούρκοι είχαν καταλάβει το μεγάλο πουρνάρι από την αρχή, ο μικρός Τάσος δε θα μπορούσε να βρίσκεται εκεί, ούτε να έχει τη πολυτέλεια να ανεβαίνει στη μάντρα και να φωνάζει, αφού θα βρισκόταν ανάμεσα σε διασταυρωμένα πυρά.
«''Έρχονται και άλλοι πολλοί, απ' εδώ κι από κει και καβαλλαρέοι απ' επάνω!''»
Σύμφωνα με τα παραπάνω λοιπόν, φτάνουμε στο συμπέρασμα πως οι Τούρκοι πρωτοεμφανίστηκαν στο χαμηλό λόφο βορειοανατολικά της Αγίας Σωτήρας. Ένας λόφος που είναι μεν χαμηλότερα από το σημείο που βρίσκεται ο ναός, αλλά πιο εύκολα προσβάσιμος από όσους έρχονται από το κάμπο. Από κει οργάνωσαν τις πρώτες επιθέσεις στην ανατολική πλευρά του ναού. Αυτές οι πρώτες επιθέσεις είχαν το μειονέκτημα να γίνονται από χαμηλά και οι Τούρκοι στρατιώτες να κουράζονται προς την ανηφόρα. Όταν κατάλαβαν το μειονέκτημά τους αυτό και με την επικουρία που ήρθε στη συνέχεια, άρχισαν να κυκλώνουν την εκκλησία σιγά σιγά από βόρεια και βορειοδυτικά μέχρι το μεγάλο πουρνάρι. Τότε έφυγε ο μικρός Τάσος και οι Τούρκοι να επιτίθενται από τρεις τουλάχιστον πλευρές, γιατί σίγουρα δε θυσίασαν την ανατολική πλευρά, έστω για να κόψουν το δρόμο διαφυγής στους αντάρτες.
Αλλά τι απέγινε ο μικρός Τάσος; Σύμφωνα με την διήγηση του Τσεβά, βρίσκεται πάνω στη μάντρα της εκκλησίας και ενημερώνει τον αρχηγό για την μεγάλη επικουρία των εχθρών. Ο μικρός Τάσος που μέχρι τότε παρακολουθεί εκστασιασμένος και σχετικά ασφαλής, από το μεγάλο πουρνάρι τη μάχη που γέρνει μέχρι τότε υπέρ των Ελλήνων, φαίνεται ξαφνικά –αντικρίζοντας πλείστους Οθωμανούς και έφιππους να έρχονται από παντού, τρομοκρατημένος. Το πιθανότερο είναι να ακολούθησε τις συμβουλές του αρχηγού ή κάποιου αντρός του, να μη πήδησε ποτέ μέσα στο περίβολο του ναού, αλλά πάλι έξω και με κάλυψη τη μάντρα να χάθηκε νοτιοδυτικά προς το χωριό ή τις νοτιοδυτικές παρυφές του επόμενου λόφου, όπου ασφαλής θα παρακολούθησε τη συνέχεια από μακριά.
Να λοιπόν που η ενασχόλησή μας με το μικρό Τάσο, μας βοήθησε να αναλύσουμε ακόμη και τα στάδια της μάχης.

Θα επιχειρήσω εδώ μια ανάλυση στο κείμενο του Βάγιαννη, επισημαίνοντας τις διαφορές και τις ομοιότητες ανάμεσα σε αυτόν και τον Τσεβά και θα εκθέσω κάποιες προσωπικές απόψεις πάνω στο θέμα.
Η γλώσσα του Βάγιαννη είναι η καθαρεύουσα της εποχής. Γλώσσα που χρησιμοποιεί ευχερώς. Είναι επίσης φανερό πως γράφει σύμφωνα με τις απαιτήσεις της εποχής του. Το καινούριο έθνος αναζητά τους ήρωές του κάτω από την σκέπη της θρησκείας και της πίστης. Είναι επίσης φανερό όμως -ακόμη και στον πιο άπειρο αναγνώστη- πως όσα αναφέρει ο Βάγιαννης, δεν είναι τεκμηριωμένα, ούτε είναι προϊόν επιστημονικής έρευνας. Σε πολύ λίγες γραμμές, προσπαθεί να αποδώσει τα γεγονότα της επανάστασης στη ανατολική Βοιωτία, χωρίς να κρατά χρονολογική σειρά, με αποτέλεσμα να δημιουργείτε στον αναγνώστη μια αίσθηση προχειρότητας και απόδοσης συνονθυλευμάτων. Είναι χαρακτηριστικό, πως τα γεγονότα της μάχης του Μαυροματίου τα τοποθετεί την Άνοιξη! «Οι εν Χαλκϊδι Τούρκοι μη ανεχόμενοι τον κατά ξηράν αποκλεισμόν εξέρχονται του πορθμού, κατευοδουμένου του έαρος» γράφει, αρχίζοντας την διήγησή του για τη μάχη του Μαυροματίου. Όσα αναφέρει πολύτιμα μεν, αλλά θα πρέπει να αξιολογηθούν με την προϋπόθεση της επίγνωσης πως ο Βάγιαννης δεν αναζήτησε αυθεντικές πηγές, παρ’ ότι ο χρόνος τότε ίσως ήταν ακόμη κατάλληλος για κάτι τέτοιο. Ούτε φαίνεται πως στις προθέσεις του ήταν μια ουσιαστική ιστορική αναζήτηση. Το κείμενό του διακρίνεται μάλλον από ερασιτεχνισμό. Δεν αναφέρει τις πηγές του. Μεταφέρει απλά την περιρέουσα ατμόσφαιρα και ίσως στοιχεία που πλανιόνταν προφορικά από στόμα σε στόμα.
Παρ’ όλα αυτά όμως, σε πολλά σημεία η περιγραφή του –ειδικά της μάχης του Μαυροματίου- ταιριάζει σε πολλά σημεία με τη περιγραφή του Τσεβά, έτσι που ο αναγνώστης να αντιλαμβάνεται εύκολα, πως πάνω κάτω, κάπως έτσι έχουν τα πράγματα. Ένα ζήτημα βέβαια που τίθεται είναι, εάν ο Τσεβάς είχε διαβάσει τον Βάγιαννη για να γράψει το δικό του έργο. Εκείνος όμως ισχυρίζεται πως οι πηγές του είναι άλλες. Ο πατέρας του και ο οπλαρχηγός Γκέλης, οπότε δεν έχουμε λόγο να μη τον πιστέψουμε.
Το σημαντικό στοιχείο μετά την ανάγνωση του κειμένου του Βάγιαννη, είναι ότι επαναπροσδιορίζεται ο ισχυρισμός του Γιάννη του Μήτρου, πως η αντιδικία και η διχογνωμία του Σκουρτανιώτη με τον Δρίτσουλα, δε συνέβη ποτέ, διότι όπως ισχυρίζεται ο Μήτρου, ο Τσεβάς έγινε ''αποδέκτης μιας μεροληπτικής πληροφόρησης από συμπατριώτες του Σκουρτανιώτη που σκοπό είχαν να μεταφέρουν τη κύρια ευθύνη του δράματος σε άλλο πρόσωπο''.
Όπως βλέπουμε όμως και ο Βάγιαννης περιγράφει την αντιδικία Σκουρτανιώτη-Δρίτσουλα. Ήταν λοιπόν και ο Βάγιαννης αποδέκτης αυτής της μεροληπτικής πληροφόρησης από συμπατριώτες του Σκουρτανιώτη; Το κύριο μέλημα δηλαδή των Δερβενοχωριτών εκείνη την εποχή, ήταν να πιάσουν όλους τους ιστορικούς για να απαλλάξουν τον Σκουρτανιώτη από την ευθύνη της μάχης του Μαυροματίου; Αστεία πράγματα. Όλα αυτά σημαίνουν λοιπόν, πως η σημαντική αυτή αντιδικία για τη μάχη του Μαυροματίου μεταξύ Σκουρτανιώτη-Δρίτσουλα, έλαβε πραγματικά χώρα αφού αναφέρεται και διασταυρώνεται από δύο διαφορετικές πηγές και εφόσον κυριαρχεί και στη περιρέουσα ατμόσφαιρα και στη προφορική ιστορία της οποίας ο Βάγιαννης είναι αποδέκτης και την χρησιμοποιεί αβίαστα.
Θα πρέπει βέβαια να προσθέσουμε εδώ, πως πολλά στοιχεία ίσως έχουν μεταφερθεί και φτάσει μέχρι το Βάγιαννη και από κάποιον Παπαβασιλείου από την Θήβα , δάσκαλο στο επάγγελμα, ο οποίος γύρω στα 1860 γυρνούσε στα χωριά και έβγαζε λόγους για τους ήρωες της Θήβας και το 1821.

Ας δούμε όμως τις σημαντικές διαφορές αλλά και τις ομοιότητες του Βάγιαννη με τον Τσεβά.
Η πρώτη ουσιαστική διαφορά όπως είπαμε και πιο πάνω, είναι η τοποθέτηση από τον Βάγιαννη του γεγονότος της μάχης την άνοιξη. Δεν αναφέρει ούτε καν το έτος. Αγνοεί κατά πάσα πιθανότητα την αναφορά του αστυνόμου των Αθηνών που είναι αδιαμφισβήτητη, αναφορά η οποία ορίζει το γεγονός στις 3 Νοεμβρίου του 1825, ενώ τριάντα χρόνια περίπου αργότερα από τον Βάγιαννη, ο Τσεβάς τοποθετεί το γεγονός στις 26 Οκτωβρίου 1825.
Η δεύτερη διαφορά, φέρνει τον Σκουρτανιώτη να παίρνει μέρος στην εκδίωξη των Τούρκων από τη Θήβα προς τη Χαλκίδα έστω ως αντιπρόσωπος-ειρηνοποιός για να φύγουν ήσυχα οι Τούρκοι, ενώ ο Τσεβάς αναφέρει ότι ο Σκουρτανιώτης δεν ενεπλάκη ποτέ με τους Τούρκους της Θήβας, φέρων ο ίδιος σαν δικαιολογία ότι «αν μαθευτεί πως έπεσε η Θήβα που έχει μεγάλο όνομα, θα πλακώσει όλη η Τουρκιά».
Για την ανάθεση της αρχηγίας από την προσωρινή κυβέρνηση στον Σκουρτανιώτη σε όλη τη Βοιωτία, φαίνεται πως έχει γνώση και ο Βάγιαννης, ο οποίος όμως κάνει λόγο για μια συγκέντρωση που έγινε στη Θήβα λίγο πριν την έξοδο των Τούρκων από την Χαλκίδα και τη μάχη του Μαυροματίου. Κατά τον Βάγγιαννη, την συγκέντρωση την επεδίωξε ο Σκουρτανιώτης ο οποίος (άγων το τριακοστόν δεύτερο έτος συναισθανθείς, ην ευθύνην ανέλαβε απέναντι της Πατρίδος) κάλεσε τους αντιπροσώπους της πόλεως και τους σωματάρχες Δρίτσουλα, Κόλια, Πετηνάρη, Τσουνάρη, τους υπενθύμισε τη κρισιμότητα της κατάστασης, πιθανόν να τους ενημέρωσε για την διαταγή της αρχηγίας του και χώρισε αρμοδιότητες και χώρους ευθύνης στους λοιπούς αρχηγούς. Ο Τσεβάς δεν αναφέρει περί τέτοιας συνάντησης, εκτός από την προγραμματισμένη συνάντηση που είχε ο Σκουρτανιώτης με τους άλλους αρχηγούς την επαύριον της μάχης του Μαυροματίου στα Παραπούγγια, συνάντηση βέβαια, η οποία μετά τα τραγικά γεγονότα που ακολούθησαν, δεν έγινε ποτέ.

Και ερχόμαστε τώρα στον Τσουνάρη, που είναι ποιος όμως; Μήπως είναι ο Αθανάσιος Τζουνάρας που αναφέρει ο Τσεβάς πως προστέθηκε τελευταία στιγμή στο απόσπασμα του Σκουρτανιώτη και του Δρίτσουλα με 25 άλλους και έπεσε και εκείνος στη μάχη του Μαυροματίου; Άλλη μια πηγή λοιπόν που αναφέρει περί Αθανασίου Τζουνάρα εάν πραγματικά πρόκειται γι’ αυτόν. Φυσικά ο Βάγιαννης δεν λέει πως ο Τσουνάρης ενώθηκε στη μάχη του Μαυροματίου με τον Σκουρτανιώτη, ορίζει δε όπως και ο Μακρυγιάννης τον αριθμό των μαχομένων Ελλήνων στους 40 σε αντίθεση με τον Τσεβά που τους ανεβάζει στους 70 μετά από την ένωση με τον Αθανάσιο Τζουνάρα.
Όσον αφορά περί λεηλασιών και βανδαλισμών, όπως και για ειδοποίηση από πλευράς Σκουρτανιώτη των κατοίκων να απομακρυνθούν σε πιο ασφαλή μέρη, κάνει λόγο και Βάγιαννης, οπότε επαναπροσδιορίζεται και η δικιά μου θέση σε προηγούμενο άρθρο όπου ανέλυα τις διαφορές Τσεβά-Μήτρου. Είχα αμφισβητήσει τότε και θεωρούσα δύσκολο, τακτικός στρατός να προβαίνει σε λεηλασίες κατοίκων τόπου που θεωρεί επαρχία του. Δεν αποκλείεται όμως ο Τουρκικός στρατός, είτε για εκφοβισμό είτε για εκδίκηση να πρόβαινε πραγματικά σε τέτοιες λεηλασίες και βανδαλισμούς.
Στη μάχη τώρα.
Ο Βάγιαννης αναφέρει, πως μετά τη σύσκεψη στη Θήβα, ο Σκουρτανιώτης αποφάσισε «αυτός μεν μετά του Δρίτσουλα να διευθύνωσι το προς απόκρουσιν του εχθρού σώμα» μαθαίνοντας δε τους «βανδαλισμούς των Τούρκων εσπευσμένως μετά τεσσαράκοντα αριτόλμων ανδρών καταλαμβάνει το Κεφαλάρι του Μαζιού, αφ’ όπου θα διήρχετο ο εχθρικός στρατός, άμα δε αγγέλει όπως οι εν Χοστίοις άνδρες σπεύσωσιν σε βοήθεια» αλλά πιο πριν έχει πει, πάντα για την ίδια έξοδο των Τούρκων από την Χαλκίδα «πολυαρίθμου στρατιάς…χιλίων τακτικών και ευαρίθμων ατάκτων» με τον Ομέρ-Βρυώνη, στρατιά που είδε ο Τσουνάρης να εξέρχεται της Χαλκίδος. Σύμφωνα με τον Βάγιαννη, ο Τσουνάρης βρισκόταν με εντολή του Σκουρτανιώτη στη Ρετσώνα για να ειδοποιήσει με φωτιές, σε περίπτωση εξόδου των Τούρκων τον Σκουρτανιώτη -που θα βρισκόταν στον κωνοειδή υψηλό λόφο του Ελικώνος στο Δήμο της Θίσβης- σημείο που θα μπορούσε να διακρίνει τις φωτιές του Τσουνάρη.*
Ο Τσουνάρης σύμφωνα με τον Βάγιαννη, μετά από αυτό, υποχώρησε προς τη Θήβα που την βρήκε έρημη από κατοίκους που είχαν καταφύγει αλλού. Μετά προχώρησε προς Θίσβη-Μαυρομάτι; Κατά πάσα πιθανότητα, γιατί εκεί θα έβρισκε τον Σκουρτανιώτη και αυτόν τον δρόμο θα ακολουθούσαν οι Τούρκοι οδεύοντας προς Λιβαδειά, οπότε ο ισχυρισμός του Τσεβά πως τελευταία στιγμή προστέθηκε στη μάχη και τμήμα του Τζουνάρα, μπορεί να ισχύει.
Εδώ λοιπόν –πάντα σύμφωνα με τον Βάγιαννη- έχουμε μια ατράνταχτη απόδειξη πως ο Σκουρτανιώτης γνώριζε για τη πολυαριθμότητα του Τουρκικού στρατού.
Αλλά εδώ η μεγάλη αλήθεια είναι μία και μοναδική. Δεν υπάρχει ουσιαστικά ικανή ελληνική στρατιωτική δύναμη να αντιμετωπίσει αυτή τη στρατιά. Αυτή είναι η μεγάλη αλήθεια. Ούτε οι 40 του Σκουρτανιώτη, ούτε οι 25 του Τσουνάρη, ούτε η επικουρία των Χοστίων, αλλά ούτε και οι ολίγοι του Πετηνάρη που «περιφέρηται από του Κιθαιρώνος μέχρι του Σφιγγίου η Φαγά όρους» έστω κι αν προστεθούν όλοι μαζί, δε φτάνουν για να αντιμετωπίσουν αυτή τη στρατιά. Χρειάζονται πολλοί περισσότεροι. Οπότε σε καμιά περίπτωση δεν είναι στα άμεσα σχέδια του Σκουρτανιώτη, η κατά μέτωπο μάχη σε αυτή τη φάση. Ο αρχικός του σκοπός είναι η προστασία και η ειδοποίηση των αμάχων να καταφύγουν σε πιο ασφαλή μέρη και για την ώρα, μόνον η παρακολούθηση του εχθρού. Ο Σκουρτανιώτης όμως έχει και μια διαταγή αρχηγίας στη Βοιωτία. Πρέπει να μεγαλώσει τη δύναμη του Ελληνικού στρατού στη περιοχή, γι’ αυτό –έστω κι αν ο Βάγιαννης δε το αναφέρει- όλα συνεπικουρούν σε μια δεύτερη συγκέντρωση (σύμφωνα και με τον Τσεβά) που έχουν την επόμενη στα Παραπούγγια, όλοι ή οι περισσότεροι Βοιωτοί αρχηγοί και σωματάρχες, για να αποφασίσουν πώς θα αντιμετωπίσουν τον Ομέρ του Ευρίπου.

Ας επιστρέψουμε όμως στα γεγονότα.
Οι Τούρκοι καίνε τη Θήβα σύμφωνα με το Βάγιαννη, λεηλατούν χωρίς να τους ενοχλήσει κανείς και κατευθύνονται στη Πέτρα της Λιβαδειάς. Δε βρίσκουν αντίσταση και επιστρέφουν.
Ο Σκουρτανιώτης αναμένει στο Κεφαλάρι του Μαζιού και Μαυρομάτι.
«Η αιφνηδία όμως εμφάνισις του εχθρού ην απροσδόκητος και η επικουρία καθίστατο αδύνατον εντός λίγων ωρών να καταφθάση»
Η λέξη «αιφνηδία» μας λέει πως ο Σκουρτανιώτης δε γνώριζε, ούτε περίμενε την ξαφνική επιστροφή της Τουρκικής στρατιάς. Και εδώ ξεπηδούν κι άλλα ερωτήματα. Γιατί επέστρεψε ξαφνικά η Τούρκικη στρατιά; Γιατί δε προχώρησε μέχρι τη Λιβαδειά; Ποιος τελικά ήταν ο σκοπός της εξόδου του Τούρκικου στρατού από τη Χαλκίδα; Η τρομοκρατία μέχρι τη Πέτρα και η γρήγορη επιστροφή ξανά στη Χαλκίδα;
Αλλά ας συνεχίσουμε στα γεγονότα σύμφωνα με τον Βάγιαννη.
«μετά μικράν συμπλοκήν προς εικοσάδα εφίππων, ο Σκουρτανιώτης παρήγγειλεν υποχώρησιν εις τον περίβολον του εν Μαυροματίω ναού τιμωμένου επ’ ονόματι της Αγίας Σωτήρας»
Μάλιστα. Ο Βάγιαννης συμφωνεί και κείνος με τον Τσεβά για την μικροσυμπλοκή με 20 έφιππους Τούρκους, μόνο που δεν αναφέρει όπως ο Τσεβάς, πως την μικροσυμπλοκή την προκάλεσε ο Δρίτσουλας.
Γιατί έγινε λοιπόν αυτή η μικροσυμπλοκή, που ουσιαστικά πρόδωσε τη θέση των 40 Ελλήνων επαναστατών ανταρτών;
Μήπως εκείνοι που προκάλεσαν τη μικροσυμπλοκή, αγνοούν την ξαφνική επιστροφή ολόκληρης της Τούρκικης στρατιάς και νομίζουν πως η εικοσάδα των εφίππων είναι ένα μικρό απόσπασμα που απαγκιστρώθηκε για άγνωστους λόγους από την υπόλοιπη στρατιά και επιστρέφει μονάχο του στη Χαλκίδα; Από την άλλη είναι δυνατόν, να μη παρακολουθείτε μια τέτοια στρατιά μετά το Μαυρομάτι από τους Έλληνες τη στιγμή μάλιστα που η παρακολούθηση είναι ένας από τους δύο κύριους στόχους του Σκουρτανιώτη τη δεδομένη στιγμή; Και αν ναι, ποιος θα ήταν κατά τον Σκουρτανιώτη ο ικανότερος να αναλάβει την ευθύνη της παρακολούθησης μετά το Μαυρομάτι και την Αλίαρτο;
Τα πράγματα είναι απλά. Μονάχα ο Δρίτσουλας. Μονάχα ο Δρίτσουλας, γιατί εκείνος είναι οπλαρχηγός δυτικά των Θηβών και γνωρίζει άριστα τη περιοχή. Στον Δρίτσουλα λοιπόν ανατίθεται εκ των πραγμάτων η ευθύνη της παρακολούθησης του εχθρού από το Μαυρομάτι, Αλίαρτο και πέρα. Και ο Δρίτσουλας φέρει αποκλειστικά την ευθύνη και της μικροσυμπλοκής, αλλά και της ακούσιας ή εκούσιας άγνοιας της επιστροφής ολόκληρης της Τουρκικής στρατιάς. Ο Σκουρτανιώτης στέκεται στο Μαυρομάτι, ήσυχος αφού ο Δρίτσουλας έχει αναλάβει την παρακολούθηση και προετοιμάζει την σύσκεψη της επόμενης ημέρας. Πρέπει να ενημερώσει τους λοιπούς αρχηγούς για τον διορισμό του από τη κυβέρνηση σε Γενικό Αρχηγό και να τους πείσει για την ανάγκη της αύξησης της δύναμης του ελληνικού στρατού στη Βοιωτία κάτω από τις διαταγές του. Είναι ένας δύσκολος ρόλος και το γνωρίζει. Οι λοιποί αρχηγοί σωματάρχες αντάρτες όπως λέει και ο Μήτρου «δεν είναι άγγελλοι, ούτε φυσικά διάβολοι, αλλά άνθρωποι με αδυναμίες αρετές και φιλοδοξίες. Πολλοί δε απ’ αυτούς έχουν κακό παρελθόν»
Ο Δρίτσουλας λοιπόν είναι ο μοναδικός υπεύθυνος της μικροσυμπλοκής με την εικοσάδα των Τούρκων εφίππων. Οποιαδήποτε άλλη άποψη είναι μονάχα εκ του πονηρού.
Αλλά γιατί επιχειρεί αυτή τη συμπλοκή ο Δρίτσουλας; Ιδού το μεγάλο ερώτημα.
Τα σενάρια είναι δύο.
Το πρώτο, κάποιοι να μην ήθελαν να γίνει ποτέ αυτή η συνάντηση στα Παραπούγγια με αρχηγό τον Σκουρτανιώτη και ενέπλεξαν τον Δρίτσουλα για να τον βγάλει από τη μέση. Ποτέ όμως ένας προδότης δε στέκεται στο τόπο του μαρτυρίου. Οι προδότες δείχνουν τον δρόμο στον εχθρό και αποχωρούν. Ο Δρίτσουλας παρέμεινε και έπεσε στη μάχη του Μαυροματίου, οπότε μάλλον αυτό το σενάριο πρέπει να το ξεχάσουμε για πάντα.
Το άλλο, όλα να οφείλονται στην πραγματικά ιδιαίτερη ψυχοσύνθεση του σωματάρχη Δρίτσουλα. Αυτό το σενάριο θα προσπαθήσω να αναλύσω αμέσως.
Ποιος είναι λοιπόν ο Δρίτσουλας μέχρι αυτή τη στιγμή; Ο Δρίτσουλας είναι από τα Χόστια από οικογένεια μεγαλοκτηνοτρόφων. Από τους πιο έμπιστους και πρωτοπαλίκαρο του Ανδρούτσου. Έχει λάβει μέρος στη μάχη στο χάνι της Γραβιάς. Είναι μαζί με τον Ανδρούτσο, μέχρι ότου εκείνος στενεύεται πολύ από τη κυβέρνηση. Στο τελευταίο κεφάλαιο της ζωής του Ανδρούτσου και στα γεγονότα στις Λιβανάτες, ο Δρίτσουλας δε φέρεται να είναι μαζί του. Ο Φανόπουλος λέει πως περνώντας ο Γκούρας από τα Χόστια με τον Ανδρούτσο αλυσοδεμένο για να τον πάει στην Αθήνα, ο Δρίτσουλας σύμφωνα με την προφορική παράδοση, έπεσε να τον απελευθερώσει και μονάχα μετά από παρότρυνση του ίδιου του Ανδρούτσου σταμάτησε. Σύμφωνα με τον Φανόπουλο πάλι, φαίνεται να είναι και κείνος ανάμεσα σε αυτούς που υπέγραψαν στη Λιβαδειά το αίτημα απελευθέρωσης του Ανδρούτσου και της μη καταδίωξής του από τη κυβέρνηση.
Ο Δρίτσουλας στη μάχη του Μαυροματίου είναι περίπου 45 ετών και η χημεία ανάμεσα σ’ αυτόν και τον Σκουρτανιώτη, δυστυχώς δεν είναι καθόλου καλή. Για να πούμε την αλήθεια, η χημεία ανάμεσά τους είναι από εκρηκτική έως αυτοκαταστροφική. Ο Δρίτσουλας εσωτερικά ζηλεύει τον Δερβενοχωρίτη καπετάνιο, εξωτερικά τον αμφισβητεί. Ίσως γιατί ο Σκουρτανιώτης είναι μόλις 32 ετών και διορίζεται από τη κυβέρνηση στρατηγός και Γενικός αρχηγός.
Εδώ έχουμε δύο εντελώς διαφορετικούς χαρακτήρες και προσωπικότητες, που οι ανάγκες του αγώνα, τους έφεραν να συμπράξουν σε μια δεδομένη στιγμή για έναν κοινό σκοπό.
Ο Σκουρτανιώτης από τη μια, είναι Απολλώνιος. Μετρημένος, συνετός, ολιγαρκής, ασκητικός. Διαμορφωμένος από μια δύσκολη και φτωχική παιδική ηλικία λόγω της γρήγορης ορφάνιας από το πατέρα. Ορφάνια που προσπαθεί να καλύψει με τους ασκητές καλόγερους της Μονής του Οσίου Μελετίου. Ο Σκουρτανιώτης με την επιρροή και την χρόνια μαθητεία του στη Μονή, μετατρέπεται σε ιδεαλιστή. Ιδέες όπως απελευθέρωση της πατρίδας, η τιμή η αξιοπρέπεια η προσωπική ελευθερία, είναι γι’ αυτόν τα μεγάλα του ιερά, ο ακρογωνιαίος λίθος της ύπαρξής του. Ο Σκουρτανιώτης έχει την δύναμη να θέσει εαυτόν κάτω από το κοινό συμφέρον, λόγω ιδιοσυγκρασίας και ασκητικής κουλτούρας που είναι από χρόνια κοινωνός. Ήταν πάντα ένας ταπεινός υπηρέτης του αγώνα. Δε ζήτησε ποτέ τίποτα προσωπικό. Ακόμη κι όταν ο Ανδρούτσος για τους δικούς του λόγους, δεν τον πρότεινε για προαγωγή, ο Σκουρτανιώτης δεν αντέδρασε. Ίσως πικράθηκε αλλά δεν αντέδρασε. Και όχι μόνο αυτό. Δε του φύλαξε τίποτα. Όπως είδαμε στη επιστολή προς το βουλευτικό τον Απρίλη του 1825, είναι από τους ελάχιστους που θεωρούν ακόμη τον Ανδρούτσο αρχηγό και τον υποστηρίζουν ανοιχτά βάζοντας φαρδιά πλατιά την υπογραφή ενώπιον της κυβέρνησης, τη στιγμή που σχεδόν όλοι του έχουν γυρίσει τη πλάτη. Ο Σκουρτανιώτης είναι ειλικρινής και δεν του αρέσει να αδικεί. Ούτε του αρέσει να σκοτώνει. Για κείνον ο πόλεμος, είναι το αναπόφευκτο τίμημα για την ελευθερία.
Ο Δρίτσουλας από την άλλη είναι Διονυσιακός. Κυριαρχημένος από πάθη και ένστικτα. Αυθόρμητος, φιλόδοξος, ορμητικός. Ικανός για το καλύτερο και το χειρότερο. Μπορεί να διαθέσει όλο του το κοπάδι για τον αγώνα, αλλά μπορεί και να σκοτώσει μόνο και μόνο από ηδονή. Μισεί τους Τούρκους θανάσιμα. Και αυτό το μίσος τον τυφλώνει. Του αρέσει ο πόλεμος. Ο Διόνυσος και ο Άρης είναι οι δύο μεγάλοι θεοί του. Μέσα στον αγώνα του 1821 βρίσκει τον πραγματικό του εαυτό. Η μάχη για κείνον είναι ένα παιχνίδι που τον κάνει κυριολεκτικά ευτυχισμένο. Και ζηλεύει τον Σκουρτανιώτη, ίσως όχι μόνο επειδή ο τριανταδυάχρονος καπετάνιος έγινε Γενικός αρχηγός σε τόσο μικρή ηλικία, αλλά και γιατί μπορεί να κυριαρχήσει στα ένστικτά του, ενώ ο ίδιος όχι. Ο Δρίτσουλας γνωρίζοντας τον Σκουρτανιώτη, κυριαρχείται από ένα φοβερό αίσθημα φθόνου. Τον θαυμάζει μυστικά και τα βάζει με τον εαυτό του επειδή τον θαυμάζει. Θέλει απεγνωσμένα να βρει την αχίλλειο πτέρνα αυτού του πολλά υποσχόμενου γοητευτικού καπετάνιου και μπροστά σ’ αυτή την ανάγκη, τυφλώνεται και δε διστάζει να προκαλέσει τους προπορευμένους 20 έφιππους Τούρκους. Στην ουσία βιάζεται να δει τον Σκουρτανιώτη στη μάχη. Αν είναι άτρομος και ανδρείος όπως εκείνος. Αν δεν υπάρχει θέμα προδοσίας από πλευράς του λοιπόν, όλα οφείλονται στην ιδιαίτερη ψυχοσύνθεση του Δρίτσουλα. Προκαλεί τους Τούρκους, τρέχει προς το απόσπασμα του Σκουρτανιώτη που βρίσκεται στην Αγία Σωτήρα προδίδοντας ουσιαστικά τη θέση τους και το δράμα αρχίζει.
Μα είναι όμως δυνατόν να βρίσκεται σε τέτοια κατάσταση μέθης από εγωισμό και φθόνο ο Δρίτσουλας, που να επιμένει να δώσει μια τόσο άνιση μάχη; Ο Δρίτσουλας παρακολουθεί τους Τούρκους, γνωρίζει τη στρατιωτική τους δύναμη. Είναι τόσο τρελός λοιπόν, ώστε να επιχειρήσει με 40 ή 70 ανθρώπους να τα βάλουν με ολόκληρη στρατιά χιλίων Τούρκων;
Από τη μια το έχει ξανακάνει. Ο θρίαμβος στο χάνι της Γραβιάς του είχε δώσει στο παρελθόν ανυπολόγιστη αίγλη μαζί με τον Ανδρούτσο. Ο Δρίτσουλας μπορεί να θεωρεί εφικτή μια ανάλογη νίκη. Μπορεί πραγματικά να πιστεύει, πως μπορούν να αντέξουν μέχρι το βράδυ. Και στο σκοτάδι να αποχωρήσουν όπως έκαναν και στο χάνι της Γραβιάς, ντροπιάζοντας για άλλη μια φορά τους Τούρκους. Και ίσως να πιστεύει, πως επειδή προκάλεσε εκείνος αυτή τη μάχη, θα επισκίαζε το νεαρό καπετάνιο, έστω κι αν εκείνος είχε στη τσέπη του τη βούλα της αρχηγίας από τη κυβέρνηση. Την επαύριον όλοι θα ήξεραν ότι η νίκη οφείλεται στον Δρίτσουλα, γιατί εκείνος προκάλεσε τη μάχη του Μαυροματίου.

Ο Σκουρτανιώτης μένει εμβρόντητος από την αποκοτιά του Δρίτσουλα και διατάζει άμεση αποχώρηση προς τα προχώματα του Ελικώνα. Ο Δρίτσουλας μεθυσμένος από φθόνο, πιστεύει πως βρήκε επιτέλους την αχίλλειο πτέρνα του Σκουρτανιώτη. Τον κατηγορεί για δειλία και «όλο εσύ καπετάν Θανάση θ’ ακούεσαι, σήμερα είνε μέρα που θα φανή και ο Δρίτσουλας».
Ακραιφνής εγωισμός!
Θα πρέπει να προσθέσουμε εδώ πως εκτός των άλλων, νιώθει και αδικημένος. Η μαθητεία του κοντά στον Ανδρούτσο, η συμμετοχή του στη μάχη στο χάνι της Γραβιάς, η απουσία του μεγάλου αρχηγού (Ανδρούτσου) ίσως να τον κάνουν να σκέφτεται «γιατί όχι και γω;» Αν προκαλέσει εκείνος μια μάχη και βγει νικητής (!) ίσως αλλάξουν τα δεδομένα και η στρατιωτική του πορεία.
Ο Σκουρτανιώτης μένει έκπληκτος από τη συμπεριφορά του Δρίτσουλα. Και ο χρόνος τον πιέζει αφόρητα. Πρέπει να πάρει μια απόφαση. Αλλά εκείνη η κατηγορία για δειλία τον τρυπάει σα δηλητηριασμένο βέλος κατ’ ευθείαν στη καρδιά. Ποτέ δε τον κατηγόρησαν για δειλό. Από πού κι ως που; Τέσσερα χρόνια έχει αφιερώσει τη ζωή του στον αγώνα. Το σώμα του είναι γεμάτο πληγές. Αν φύγει, ο Δρίτσουλας θα τον κατηγορήσει στη συγκέντρωση της επόμενης και στους λοιπούς αρχηγούς για δειλό. Θα είναι η αφορμή που ίσως γυρεύουν πολλοί να τον αμφισβητήσουν ανοιχτά. Πράγματι. Ο Δρίτσουλας χτύπησε εκεί που έπρεπε. Τη τιμή του ιδεαλιστή καπετάνιου. Παγίδευσε ψυχολογικά και τύφλωσε ακόμα και τον Απολλώνιο Σκουρτανιώτη, που πήρε δυστυχώς την λάθος απόφαση.
«Καπετάν Γιάννη δε φοβούμαι όλην τη Τουρκιά και δια να μη με νομίσητε δειλόν θα μείνωμεν, μάθε όμως ότι η παλληκαριά θέλει και μυαλό και ότι η πατρίδα μας έχει ανάγκην από τέτοια παλληκάρια ωσάν αυτούς που βλέπεις»
Και διέταξε το απόσπασμά του να πιάσει θέσεις στο περίβολο το ναού.

Και η μάχη κατά Βάγιαννη αρχίζει.
«Ο ακραιφνής πατριώτης και σώφρων αρχηγός ενέδωκε λόγω υπερτάτης φιλοτιμίας μη εκληφθή ως αποφεύγων να συμπλακή και ούτω εισελθόντες εντός του περιβόλου του ναού, εμάχοντο μετ’ απαραμίλλου γενναιότητος. Στενώς όμως πολιορκηθέντες ηναγκάσθησαν να κλεισθώσιν εντός του ναού, αφ’ όπου πεισματωδώς διά πέντε οπών ημύνοντο. Μέχρι νυκτός αντετάχθησαν ανδρείως….μάτην οι Τούρκοι απεπειρώντο προσβολήν δι’ εφόδων, ων συνέπεια ην τόσον η μεγάλη φθορά του εχθρού, όσον και η κατανάλωσις των πολεμοφοδίων των μαχομένων Θηβαίων»
Σύμφωνα με τον Βάγιαννη λοιπόν και σε αντίθεση με τον Τσεβά, η μάχη στο περίβολο δε κράτησε πολύ. Οι Έλληνες μαχητές πολύ γρήγορα αναγκάσθηκαν να κλειστούν στο εκλησσάκι της Αγίας Σωτήρας, απ’ όπου αμύνονταν από πέντε τρύπες. Οι απώλειές των Τούρκων σύμφωνα με τον Βάγιαννη, προέρχονταν από την άμυνα των Ελλήνων από αυτές τις πέντε τρύπες! Προσωπικά θεωρώ από δύσκολο έως αδύνατο κάτι τέτοιο. Ποιες ήταν αυτές οι πέντε τρύπες; Ίσως κάποια μικρά παράθυρα και τα τρίλοβα του ιερού. Η οπτική από εκεί των αμυνόμενων και η δράση πυρός είναι πολύ περιορισμένη ώστε να έχει «μεγάλη φθορά ο εχθρός» και να αντέξουν οι έγκλειστοι μέχρι τη νύχτα! Επιπλέον λόγω της περιορισμένης οπτικής και δράσης των πυρών των Ελλήνων από τις πέντε μικρές τρύπες, θα ήταν πολύ εύκολη η πρόσβαση των Τούρκων στο τοίχο της εκκλησίας και η άνοδός τους στη σκεπή για να κάνουν αυτό που τελικά έκαναν. Να ανοίξουν τρύπες στην οροφή, να ρίψουν εύφλεκτες ύλες και να κατακάψουν τους Έλληνες αγωνιστές. Αλλά αυτό οι Τούρκοι σύμφωνα με τον Βάγιαννη δε το αποτολμούν παρά πολύ αργότερα.
«η δε κατάστασις αύτη εξηκολούθησε μέχρι βαθείας νυκτός ότε οι Τούρκοι αποκαμόντες ητοιμάσθησαν προς αναχώρησιν»
Οι Τούρκοι για πολλές ώρες προσπαθούν να σκοτώσουν τους Έλληνες αντάρτες μέχρι «βαθείας νυκτός» δε τα καταφέρνουν και ετοιμάζονται να αναχωρήσουν.
«ότε τυχαίως εις μοναχός εν τω ναώ προ της μάχης καταφυγών όπως σωθή και κρυφίως εξελθών συνελήφθη υπό της οπισθοφυλακής, προς ην εκ φόβου ανεκοίνωσεν ότι εντός του ναού μεταξύ των πολιορκηθέντων υπάρχει και ο Αθανάσιος Σκουρτανιώτης και ότι ήδη στερούνται πολεμοφοδίων. Οι Τούρκοι επί τη αγγελία μένουσιν έκπληκτοι, έξαλλοι δε εκ χαράς ότι θα συλλάβωσιν αιχμάλωτον τον Καπετάν-Θανάση ειδοποιούσι το στράτευμα όπερ επανελθόν ήρξατο αύθις δι’ επανειλημμένων εφόδων και αλλαλαγμών να προσβάλλη το τείχος του ναού….μέχρις ου ανοίξαντες οπήν εκ της στέγης του ναού έρριπτον διαφόρους πεπυρακτωμένας ύλας και ούτω πάντες πλην ενός ….υπέστησαν τον υπέρ πίστεως και ελευθερίας μαρτυρικόν θάνατον»
Να και ο μοναχός (Πανάρετος;) λοιπόν, άλλο ένα κοινό σημείο με τον Τσεβά. Σύμφωνα με τον Βάγιαννη όμως, οι Τούρκοι ετοιμάστηκαν να φύγουν αργά τη νύκτα μη δίνοντας μεγάλη σημασία πια στους εγκλείστους, θεωρώντας τους ίσως ένα μικρό και ακίνδυνο απόσπασμα (που όμως διαθέτουν γι’ αυτό όλη τη μέρα τους μέχρι βαθειάς νυκτός και ίσως πολλές απώλειες) ώσπου η τυχαία έξοδος του μοναχού (πώς τον άφησε ο Σκουρτανιώτης και οι πολιορκούμενοι να φύγει, από τη στιγμή που δεν είχαν ριφθεί ακόμα εύφλεκτες ύλες και δεν ήταν νεκροί, πληγωμένοι ή ζαλισμένοι;) τους πληροφόρησε πως μέσα στο ναό είναι ο Δερβενοχωρίτης οπλαρχηγός Σκουρτανιώτης (που τόσα τους έχει κάνει). Μόνο ακούγοντας το όνομα του Σκουρτανιώτη οι Τούρκοι αλαλάζουν από χαρά και επιστρέφουν! Εδώ η πένα του Βάγιαννη, μάλλον θέλει να ηρωοποιήσει ακόμη περισσότερο τον μάρτυρα αρχηγό και τραβάει τη πλοκή της μάχης πέρα από τη πραγματικότητα. Οι διαφορές με τη διήγηση του Τσεβά είναι εμφανείς και μάλλον ο δεύτερος είναι πιο κοντά στη πραγματικότητα, αν και ούτε κείνος αποφεύγει τη πρόκληση να ηρωοποιήσει τον αρχηγό με το να το να ισχυριστεί στη διήγησή του, πως ήταν ο τελευταίος (όπως και ο Βάγιαννης) επιζών λες και τα οβούζια και οι αυτοσχέδιες βόμβες έκαναν διάκριση σε αρχηγούς και μη.
Το τέλος του αρχηγού κατά Βάγιαννη έρχεται την επόμενη αυγή μέσα στο ιερό. Ο Σκουρτανιώτης «άμα τη Ηώ εν τω ιερώ εξέπνεεν» ενώ ο Τσεβάς τοποθετεί το τέλος του αρχηγού στη πόρτα όπου ως τελευταίος μαχόμενος αποκρούει τους Τούρκους που επιτίθενται και πέφτει διαμελισμένος από μία βόμβα.
Και (αναφέρομαι στη διήγηση του Βάγιαννη) εφόσον οι Τούρκοι εχαροποιήθησαν τόσο πολύ με την πληροφορία πως ο Σκουρτανιώτης ήταν μέσα στην εκκλησία, γιατί αφού έριξαν εύφλεκτες ύλες, δεν περίμεναν για να τον πιάσουν εάν έχει γλιτώσει, να σιγουρευτούν εάν είναι ήδη νεκρός, ή κατά την πάγια συνήθειά τους, να του πάρουν το κεφάλι για να το επιδείξουν όπως έκαναν (για παραδειγματισμό) στους φημισμένους εχθρούς τους; Σύμφωνα με τον Βάγιαννη λοιπόν, οι Τούρκοι έριξαν ευφλεκτες ύλες και έφυγαν, αδιαφορώντας για το αποτέλεσμα. Οπωσδήποτε η διήγηση του Βάγιαννη έχει κενά και αντιφάσεις.
Ένα αξιοσημείωτο βέβαια ακόμα στη διήγηση του Βάγιαννη σε σχέση με το Τσεβά, είναι ότι λείπει εντελώς το μικρό τσοπανόπουλο, ο Τάσος.

«άμα δε αγγέλει όπως οι εν Χοστίοις άνδρες σπεύσωσιν σε βοήθεια»
Αυτό λέει ο Βάγιαννης κάποια στιγμή προηγούμενα και δε το σχολίασα τότε γιατί πρέπει να το δούμε ξεχωριστά. Η βοήθεια αυτή κατά τον Βάγιαννη, είναι ο αδερφός του Θανάση, Γεώργιος Σκουρτανιώτης και ο γιος του Δρίτσουλα Λουκάς με δύναμη 200 περίπου ανδρών, οι οποίοι βρίσκονται στα Χόστια, σε προχώματα του Ελικώνα!!
«Οι Τούρκοι μετά το απαίσιον κατόρθωμά των περισυλλεξαντες τους φονευθέντας νύκτωρ ανεχώρησαν, καθ’ όν χρόνον επικουρία εκ διακοσίων περίπου ανδρών υπό τον Γεώργιον Σκουρτανιώτη και Λουκάν Δρίτσουλαν, είχε καταλάβη τα επί του Ελικώνος προχώματα…»
Ένα ερώτημα βέβαια που πλανιόταν αλλά δε το είχε θέσει κανείς μέχρι σήμερα, είναι πού βρισκόταν ο Γιώργης κατά τη μάχη του Μαυροματίου. Ο Βάγιαννης ισχυρίζεται πως ο Γιώργης ήταν κοντά δύο ώρες περίπου από το Μαυρομάτι, μαζί με το Λουκά το γιο του Δρίτσουλα, επικεφαλής διακοσίων ανδρών!
Μα τότε τι έκαναν οι «ωκυποδέστεροι αγγελιοφόροι» κατά Τσεβά; Και είναι δυνατόν, αν ο Σκουρτανιώτης είχε δίπλα του ένα τόσο αξιόμαχο στράτευμα, να μη στείλει αγγελιοφόρους εκεί για βοήθεια; Γιατί το απόσπασμα όταν πλησιάζει στο Μαυρομάτι να ενωθεί κατά Βάγιαννη με τον Σκουρτανιώτη, δηλώνει πλήρη άγνοια
«Οι επικεφαλής του σώματος αγνοούντες τα διατρέξαντα και βλέποντες να επικρατή ησυχία εν τω πεδίω, ανέμεναν την μετά των λοιπών συγκέντρωσιν»
Κατά Βάγιαννη δηλαδή, ό Σκουρτανιώτης, δεν είχε την στοιχειώδη εξυπνάδα, να στείλει έναν αγγελιοφόρο προς τον αδερφό του και τους 200 για βοήθεια, που έστω κι αν δε πρόφταιναν, θα ήξεραν τουλάχιστον ότι εκεί γίνεται μάχη και δε θα περίμεναν «την μετά των λοιπών συγκέντρωσιν»πέφτοντας τελικά απ' τα σύννεφα!
Και σε αυτό το σημείο λοιπόν η διήγηση του Βάγιαννη μπάζει και δεν είμαι σίγουρος αν πράγματι υπήρχε αυτό το σώμα των 200 ανδρών τόσο κοντά στο Αθανάσιο Σκουρτανιώτη. Εάν υπήρχε πάντως, τι πιο απλό, από το να μη δώσουν τη μάχη στο Μαυρομάτι, αλλά να υποχωρήσουν τακτικά για να παρασύρουν τους Τούρκους πάνω του και να τους αντιμετωπίσουν όλοι μαζί στα βουνά που θα είχαν και στρατηγικό πλεονέκτημα;
Και κάτι ακόμα. Αν αποδεχθούμε την άποψη του Βάγιαννη πως ο Γιώργης βρισκόταν κοντά και πήγε στο πεδίο της μάχης το επόμενο πρωί, είναι δυνατόν να μη θέσουμε το ερώτημα γιατί αυτός δε πήρε τα σώματα (έστω καμένα ή δαμελισμένα) των αδερφών του (Θανάση και Κώτσιου) να τα μεταφέρει στα Δερβενοχώρια για να τα θάψει; Τάφος στα Δερβενοχώρια του Θανάση δεν υπάρχει και όλα συνηγορούν, πως εκείνος θάφτηκε στο περίβολο της Αγίας Σωτήρας, σε ομαδικό τάφο μαζί με τους άλλους πεσόντες συναγωνιστές του.

*Για την ιστορία να αναφέρω το εξής: Σε επίσκεψή μου τον Ιούλιο του 2008 στην Αγία Σωτήρα, ώρα απογευματινή με καθαρή ατμόσφαιρα και γνωρίζοντας τη κατάθεση του Βάγιαννη περί φωτιάς του Τσουνάρη στη Ρετσώνα για να ειδοποιήσει για έξοδο των Τούρκων, προσπάθησα να διακρίνω έστω τους λόφους της Ριτσώνας και στάθηκε αδύνατο. Θεώρησα τότε πολύ δύσκολο να δουν οι αντάρτες από κει τις φωτιές του Τσουνάρη και μάλιστα σε μια εποχή όπως τέλη Οκτώβρη ή αρχές Νοέμβρη που η υγρασία είναι δεδομένη στην ατμόσφαιρα και μειώνει την ορατότητα μακριά. Εκτός βέβαια και αν δε διέκριναν το σημάδι της φωτιάς αλλά τους καπνούς. Ο Βάγιαννης βέβαια δε λεει ότι ο Σκουρτανιώτης ήθελε να διακρίνει τις φωτιές από το Μαυρομάτι, αλλά από τον Ελικώνα, που είναι μεν πιο μακριά από τη Ριτσώνα, αλλά οπωσδήποτε πιο ψηλά.

]]>